Шәкәрім өлеңдерің негізгі объектісі - адам
Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру
Сабақ басында оқушылардың бір-біріне сеніммен қарап, еркін жұмыс істеуіне жағдай жасау мақсатында ынтымақтастық атмосферасы құрылады. Оған қысқа тренинг және ортақ келісім ережелері көмектеседі.
Тренинг ережелері
- 1 Бір-бірін сыйлау.
- 2 Ұзақ уақыт сөйлемеу, нақты айту.
- 3 Көңілді, қолдаушы күйде болу.
Шаттық шеңбері
Қысқа жылы лебіздер арқылы көңіл күй көтеріліп, ортақ жұмысқа бейімделу жүзеге асады.
Нәтиже:
Сыныпта ашық қарым-қатынас пен өзара қолдау күшейеді.
Топқа бөлу
Сынып 3 топқа бөлінеді. Әр топтың мақсаты — тапсырмаларды бірлесе орындап, ортақ қорытынды жасау.
- Білімділер тобы
- Еңбекқорлар тобы
- Зейінділер тобы
Үй тапсырмасы және алдыңғы білімді еске түсіру
Қайталау сұрақтары
- С. Мұханов кім? Қысқаша мәлімет айту.
- Жылқы туралы әңгімелер және қосымша деректерді талқылау.
Қызығушылықты ояту: сөзжұмбақ
Төмендегі сұрақтарға жауап беріп, жауаптардың бас әрпінен сөз құрастырылады.
| Сұрақ | Бас әріп | Толық жауап |
|---|---|---|
| Қазақстан қай материкте орналасқан? | Е | Еуразия |
| Сан есім түрі | Р | Реттік |
| «Инабатты, ибалы» сөзіне мәндес сөз | І | Ілтипатты |
| Анаңның туысы | Н | Нағашы |
| Жердің пішіні қандай? | Ш | Шар тәрізді |
| … тапқан нан тәтті | Е | Еңбекпен |
| Жеті септіктің соңғысы | К | Көмектес |
Шыққан сөз: ЕРІНШЕК
Ой ашар: Шәкәрім туралы
Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858–1931) — қазақтың аса көрнекті ақындарының бірі, ойшыл, философ. Ол 1858 жылы 11 шілдеде Шығыс Қазақстан өңірінде дүниеге келген. Жастайынан әкесінен айырылып, немере ағасы Абай Құнанбайұлының тәрбиесінде өседі.
Ақын шығармаларындағы негізгі нысана — адам. Ол адамды жақсы қасиеттерге жетелеп, мінез бен санадағы кемшіліктерді түзетуге үндейді.
Нақыл сөз
«Адам деген атыңда қалам десең, күн-түн демей ғылым ізде».
Ой қозғау: еріншектік қайдан туады?
Талқылау сұрақтары
- Еріншектік неден пайда болады?
- «Еріншек» сөзінің мағынасы қандай?
Түйін
Еріншектік көбіне салақтық пен надандыққа ұласып, адамның дамуына кедергі болады.
Өлеңмен жұмыс: мәнерлеп оқу
Шәкәрім өлеңінен үзінді
Еріншектен – салақтық,
Салақтықтан – надандық...
Бірінен – бірі туады,
Жоғалар сөйтіп адамдық.
Жүрейін десең, тұрғызар,
Төсекке мойын бұрғызар.
«Аналар да жүр ғой» деп,
Біреуді мысал қылғызар.
Іс қалдырмас еселі –
Ең білімнің кеселі.
Кірсе бойдан шығу жоқ,
Күн сайын өсер бес елі.
Төбеңді сөйтіп теседі,
Орныққан сайын өседі.
Ғибадат жоқ, өнер жоқ,
Бәрінің жолын кеседі.
Еріншек таза жүре алмас,
Кірі – қолын жуа алмас.
Қарекет жоқ, ғылым жоқ,
Өз бойынан ұялмас.
Еріншек, ашу, құмарлық –
Бұларды істен шығардық.
Жамандықтың басы осы,
Кісі болса ұғарлық...
Кілт ой
Еріншектік бір ғана мінез емес — ол басқа да зиянды әдеттерді «туғызатын» себеп.
Адамдыққа әсері
Қарекетсіздік білімге де, өнерге де жол бермей, адамдық қасиетті әлсіретеді.
Оқушы әрекеті
Өлеңді мәнерлеп оқу арқылы мәтіндегі себеп-салдар байланысы айқындалады.
Топтық тапсырмалар
Білімділер
Өлеңге сүйеніп, еріншек адамның бойындағы жағымсыз қылықтарды толықтырып жазыңдар.
Еңбекқорлар
Еріншектік пен жалқаулық туралы мақал-мәтелдер жазыңдар.
Зейінділер
Еріншектік пен жалқаулық туралы автордың қорытынды ойын түсіндіріңдер.
Қарама-қарсы мағыналы сөздер
Өлеңдегі салақтық, надандық, еріншек, ашу, құмарлық сөздеріне мағынасы қарама-қарсы сөздерді табу:
Ұқсас тақырып: Абайдың «Бес нәрсе» өлеңі
Осы тақырыпқа үндес Абай Құнанбайұлының «Бес нәрсе» өлеңінде адамды кемелдікке бастайтын қасиеттер мен кері әдеттер салыстырылады.
Жақсы қасиеттер
- Талап
- Еңбек
- Терең ой
- Қанағат
- Рақым
Жаман әдеттер
- Өсек
- Өтірік
- Мақтаншақ
- Еріншек
- Мал шашпақ
Түртіп алу
Қарекет — әрекет
Ғибадат — өнеге
Кесел — сор, дерт
Менің түйгенім
Автор не айтқысы келді?
Ақын еріншектік адамның бойындағы адамдықты әлсіретіп, білім мен өнерге жол жаппайтынын ескертеді. Оған қарсы тұрудың жолы — қарекет, еңбек, ұят, сабыр және қанағат.
Венн диаграммасы идеясы
«Еріншек» пен «Еңбекқор» ұғымдарын салыстырып, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау: мінез, әрекет, нәтижеге әсері, ортаға ықпалы.
Кері байланыс
Кері әсер парағы
- 1 Сабақта не істедік?
- 2 Сабақта не үйрендік?
- 3 Қандай сұрақтарың бар?
Бағалау
Топтық жұмыс, талқылауға қатысу және мәтінмен жұмыс сапасы бойынша қалыптастырушы бағалау жүргізіледі.
Үй тапсырмасы
- Өлеңді мәнерлеп оқу.
- Ш. Құдайбердіұлы туралы қосымша дерек жинау.
- Тақырып бойынша шағын әңгіме құрастыру.
Қорытынды: Еңбекті қадірлеу, білімге ұмтылу және өзін тәрбиелеу — адамдықтың тірегі.
Көңіл бөлгендеріңізге рақмет!