Оймақша жасушалары тірі
Тамыр бөлімдері: құрылысы мен қызметі
Тамыр ұзындығына және атқаратын қызметіне қарай бірнеше аймаққа бөлінеді: бөліну, созылу (өсу), сору, өткізу. Сонымен қатар тамыр ұшын қаптап тұратын тамыр оймақшасы бар, бірақ ол тамырдың негізгі бөлімдеріне жатпайды.
Есте сақтаңыз
Тамыр ұшынан өседі, өйткені ұшында түзуші ұлпалардан тұратын өсу нүктесі орналасады.
Тамыр оймақшасы
Тамыр оймақшасы тамыр ұшындағы өсу нүктесінің сыртын қаптап, оны қорғайды. Оймақша жасушалары тірі болады. Сыртқы қабаттағы жасушалар топырақ түйіршіктерімен үйкелісіп зақымданғандықтан, үнемі түлеп түседі де, олардың орнына жаңа жасушалар түзіліп, оймақша үздіксіз жаңарып отырады.
Оймақшаның сыртқы қабат жасушалары шырышты зат бөледі. Бұл зат тамыр ұшындағы нәзік жасушаларды жарақаттанудан қорғайды және тамырдың топырақта жылжуын жеңілдетеді. Сондай-ақ оймақша бөліну аймағын сыртынан қаптап, қорғаныш қызметін атқарады.
Бөліну аймағы
Бөліну аймағы жасушаларының үздіксіз бөлінуі арқылы тамырдың басқа бөлімдерінің қалыптасуына негіз болады. Құрылысы бойынша үш қабаттан тұрады: сыртқы, ортаңғы, ішкі.
Сыртқы қабат
Тамырдың өңін және оймақшаны түзеді.
Ортаңғы қабат
Алғашқы қабықтың бастамасын береді.
Ішкі қабат
Орталық цилиндрдің түзілуіне қатысады.
Созылу (өсу) аймағы
Бұл бөлімдегі жас жасушалар көбіне бөлінбейді, керісінше ұзынынан созылып, тамырдың ұзарып өсуіне жағдай жасайды. Нәтижесінде тамыр ұшы топыраққа тереңірек енеді.
Алғашқы өткізгіш ұлпалардың түзілуі де осы аймақта басталады.
Сору аймағы
Сору аймағы өсу бөлімінен кейін орналасады және қалың орналасқан тамыр түктерімен ерекшеленеді. Тамыр түктері тамырдың сыртын қаптап жатқан жұқа өң қабықшасы жасушаларының созылуынан түзіледі.
Тамыр түктері қалай жаңарады?
- Алғашында түк 1–3 күн ішінде кішкентай өсінді түрінде пайда болады.
- Қабықшасы тез созылып, түк ұшынан ұзарып өседі.
- 10–20 күннен кейін қурап түсіп, орнына жаңа түктер өсіп, үнемі жаңарып отырады.
Әрбір тамыр түгі — жұқа қабықшасы, цитоплазмасы, ядросы және вакуолі бар жеке ұзын жасуша. Ол топырақ түйіршіктерімен тығыз жанасып, суды және суда еріген минералды тұздарды сіңіреді. Сонымен бірге жас тамырға белгілі дәрежеде тірек қызметін атқарады.
Өткізу аймағы
Өткізу аймағы су мен онда еріген қоректік заттарды тамырдан өсімдіктің жер үсті мүшелеріне жеткізеді. Бұл бөлімде тамыр түктері болмайды, бірақ жанама тамырлар дамиды.
Тамырдың өсу ерекшеліктері
Тамырлардың өсу қарқыны ағаш түрлеріне және жыл мезгіліне байланысты өзгереді. Көктемде тамырлар қарқынды өссе, жапырақтар мен өркендер де жылдам дамиды. Өсуі аяқталған кезде тамырлардың белгілі бір бөлігі қурайды.
Қарқынды өсу кезінде өсімдік қоректік заттар қоры мен суды бірқалыпты әрі толық пайдаланады. Тамырдың ұшынан өсетіні оның ұшындағы өсу нүктесімен түсіндіріледі; мұны қарапайым тәжірибе арқылы дәлелдеуге болады.
Тамыр бөлімдерінің реті
Тамыр оймақшасы бөлімдердің қатарына кірмейді, бірақ тамыр ұшын қорғауда шешуші рөл атқарады.