Тас қараңғы жерге тас лақтырма
Төмендегі мақал-мәтелдер — әзербайжан халық даналығының қысқа да нұсқа өрнегі. Олар өмірге көзқарасты түзеп, мінезді тәрбиелеп, адам мен қоғам арасындағы байланысты айқындайды. Әр сөйлем — тұжырым, әр тұжырым — тәжірибе.
Негізгі ой
«Халықты үйретпе, халықтан үйрен» — даналықтың бастауын өзіңнен емес, ортақ тәжірибеден іздеуді еске салады.
Мақал-мәтелдер жинағы
Төмендегі жолдар грамматикасы түзетіліп, тыныс белгілері реттелді.
Ақыл, сөз және ой
- Халықты үйретпе, халықтан үйрен.
- Сұрай-сұрай халықтан тау асарсың; сұрамасаң, жазықта да адасарсың.
- Сөздің соңы басталуынан белгілі.
- Қаламның ұшында найзаның күші бар.
- Тас қараңғы жерге тас лақтырма.
- Көз көру үшін, ой білу үшін.
- Түйедей бойың болғанша, түймедей ойың болсын.
- Өтірікші — ұмытшақ.
Достық, жау және сақтық
- Дұшпанның дұшпаны — сенің досың.
- Осал жау да ойыңда жүрсін.
- Ақылды қасыңнан қорықпа, жарымес досыңнан қорық.
- Жаттың атына мінген жаяу қалады.
- Үйдегі ұрыны ит қаппайды.
- Сумаңдаған ит сыпырған жерді ластар.
- Суайттан сақау артық.
- Екі кісі «массың» десе, етбетіңнен жата қал.
Еңбек, тұрмыс және тәуелділік
- Арбаны ат тартпайды, арпа тартады.
- Бір басты асырайтын — екі қол.
- Алтын балта да ағаш шабады.
- Азаптың зоры — жұмыссыздық.
- Көйлек жеңінен тозар.
- Қол — көңілдің құлы.
- Қойы жоқтың пышағы өткір.
- Түймесін іздеп, түйесінен айырылған.
Табиғат, тағдыр және өмір заңы
- Ағын су арнасын табады.
- Тау суы таудан ағады.
- Қар — қара жердің көрпесі.
- Ағаш өзегінен шіриді.
- Тағына қарама, тағдырын бақ.
- Алғашқы атқан тасың алысқа түседі.
- Кәрі қасқыр адаспас.
- Тоғанда жүзе білмеген теңізде суға кетер.
Қоғам, адам мінезі және күнделікті шындық
- Жау жүректің жауырына оқ тимейді.
- Ақынға алыс Бағдат — қол созым жер.
- Қой қырықта, ешкінің есі кетер.
- Құлыптан кілт берік.
- Анасы есірткен айдалада қалады.
- Жылан басы ауырса, жолға жатар.
- Күйеусіз сайқал — жүгенсіз байтал.
- Тасбақаны төңкеріп қойған да бір, көзін жойған да бір.
- Қорқаудан қойшы шықпайды.
- Тышқанға мысық та — арыстан.
- Қойшыдан бажаң болса, қой егіз табады.
- Босқынның босағасы аласа.
- Ақша — адамның ата жауы.
- Делдалдың қалтасы кең.
- Есек есекті қарызға қасиды.
- Шынайы гүлдің бағасын бұлбұл ғана біледі.
- Ат таңдауға — жасытты, қыз таңдауға — қартты жібер.
- Ұялшақ жігіттен ұл тумас.
- Жыланды жылан шақпайды.
- Өкпешілдің үлесін жұрт жейді.
- Қайтып кеткен құстан қайыр жоқ.
- Бабасы еккенді баласы орады.
- Өзі үшін ұйықтап, өзге үшін түс көреді.
- Атқа шөп бер, итке ет бер.
- Иран жақтан дәрі келгенше, жылан шаққан жанын берер.
- Дәлдірдің мырзасы болғанша, дананың малайы бол.
- Бір есер құдыққа тас лақтырса, мың есті ала алмай дал болар.
- Топқа тас лақтырмас болар.
- Көңіліне жаққанды керең де естиді.
- Күн түспеген үйге құшнаш түстенер.
- Аузыңа шақты ғана ас.
Отан, әділет және жетіспеушілік
- Халықтың ортақ үйі — Отаны.
- Көзсіз күн елтсең де, елсіз күн көру жоқ.
- Найза жеңбегенді нан жеңеді.
- Бөрінің тойына барсаң, бөрібасарыңды ерте бер.
- Қасықтың сыбағасы қарымына қарай.
- Ұзын құйрықты үзу оңай.
- Далада дәні жоқ, төбеде қары жоқ.
- Кедейдің еті болса — оты жоқ; оты болса — еті жоқ.
- Жат жұрттық жалғыз жылайды.
- Құдағиымнан айырылғанша, Құдайымнан безейін.
Ой түю
Бұл мақал-мәтелдер уақыт пен кеңістіктен асқан бір ақиқатты көрсетеді: адамды алға жетелейтін — ой, еңбек, сақтық және қоғаммен үйлесім. Қысқа сөйлемге сыйған осы мазмұн күнделікті таңдауларға да, үлкен өмір сабақтарына да бағыт береді.