Қазақша рефераттар

Триплоидты жасуша

Кіріктірілген сабақ (10-сынып): Онтогенез — организмнің жеке дамуы және тұлға

Бұл кіріктірілген сабақ биология, әдебиет және философия бағыттарын тоғыстыра отырып, организмнің жеке дамуы (онтогенез) мен адамның тұлға ретінде қалыптасуын түсіндіруге арналған.

Сабақтың типі

Аралас сабақ

Сабақтың түрі

Кіріктірілген сабақ

Көрнекілігі

Интербелсенді тақта, слайд

Мақсаты

  • Білімділік: организмнің дамуы, жеке тұлғаның қалыптасуы және оған әсер ететін факторлар туралы түсінік қалыптастыру.
  • Дамытушылық: оқушылардың онтогенез және адами қасиеттер туралы білімін, дүниетанымын кеңейту.
  • Тәрбиелік: өз бетінше тұжырым жасап, қорытынды шығара білуге, еркін пікір айтуға үйрету; кәсіби бағдар беру; рухтандыру; салауатты өмір салтын және патриоттық құндылықтарды дәріптеу.

Әдістер мен байланыстар

Әдісі

Топтау, ой шақыру, «еркін микрофон», слайд арқылы түсіндіру

Пәнаралық байланыс

Биология, әдебиет, философия

Сабақ құрылымы

Ұйымдастыру → Ой шақыру → Жаңа сабақ → Бекіту → Қорытынды → Бағалау → Үй тапсырмасы

Жатырда қанды емізген,

Ауызсыз қорек жегізген.

Туғызып, түзеп, өсіріп,

Өзімді «өзім» дегізген.

— Шәкәрім

Үй тапсырмасын тексеру: «Тез, шапшаң»

Алдыңғы тақырыпты жылдам қайталау үшін сұрақ-жауап форматы қолданылады.

  1. 1) Аталық және аналық жыныс жасушасының қосылуы қалай аталады?

  2. 2) Қосарынан ұрықтануды ашқан ғалымдар кімдер?

  3. 3) Триплоидты жасуша деген не?

  4. 4) Аналық бездерінен бөлінетін жасуша қалай аталады?

  5. 5) Аталық бездерінен бөлінетін жасуша қалай аталады?

  6. 6) «Бозбала» дегеніміз кім?

  7. 7) «Бойжеткен» дегеніміз кім?

  8. 8) Ана деген кім?

  9. 9) Әке деген кім?

  10. 10) Ұрпақ тәрбиесінде кімнің рөлі жоғары деп ойлайсың? Неге?

Жаңа сабақ: Онтогенез

Онтогенез — организмнің жеке дамуы. Ол екі ірі кезеңге бөлінеді: эмбриондық және постэмбриондық. Постэмбриондық даму тура даму және түрленіп даму түрінде жүруі мүмкін.

Негізгі ұғым

Эмбриология — ұрықты зерттейтін ғылым.

Эмбриогенез сатылары (қысқаша шолу)

Саты Нәтиже Ұрықтың ұйымдасуы
Бөлшектену Бластула түзіледі Бірқабатты ұрық
Гаструляция Гаструла түзіледі Екіқабатты, кейін үшқабатты ұрыққа өтеді
Органогенез Мүшелер мен жүйелер қалыптасады Ұрық жапырақшалары негізінде дамиды

«Ғасырдан ұзақ ғұмыр»: ұрықтық кезеңге саяхат

Төмендегі бөлім ұрықтың айлар бойынша дамуын жүйелі әрі көрнекі сипаттайды (слайд арқылы түсіндіруге ыңғайлы).

1-кезең

Алғашқы бөліну және бекіну

Ұрықтанған жұмыртқа жасушасы тез арада екіге бөлінеді. Шамамен 10 сағаттан кейін митоз қайта жүріп, болашақ ағза 4 жасушадан тұрады. Бір апта ішінде жасушалар саны 100-ге дейін жетеді. Салмағы шамамен 1 грамға жуық ұрық жатыр қабырғасына бекініп, даму үдерісін бастайды.

1-ай

Қағанақ, кіндік, алғашқы мүшелер

Бір аптадан кейін ұрық шырышты қабатқа орнығады. Осы кезеңде қағанақ пен кіндік түзіле бастайды. 18-күні жүрек соғысы байқалады. Ай соңында өкпе, бауыр, бүйрек, ми, көз және құлақтың бастамалары қалыптасады. Ұзындығы шамамен 5 мм.

2-ай

Жүйке жүйесі және қорғаныс

Жүйке жүйесі қарқынды дамиды. Мидың құрылымы күрделеніп, қыртыс айқындала түседі. Инфекциядан қорғайтын айырша без (тимус) жұмысқа кіріседі. Қол-аяқ өсіп, саусақтардың қалыптасуы басталады. Бойы 2–3 см. Негізгі мүшелердің басым бөлігі қалыптасады.

3-ай

Ұрықтан балаға өтпелі кезең

Бойы 5–6 см. Осы кезеңнен бастап оны жиі «ұрық» емес, «бала» деп атайды. Анасының көңіл күйіндегі өзгерістерді (қуаныш, күйзеліс) сезінуге қабілеті арта түседі.

4-ай

Қозғалыс және алғашқы шаш

Бойы 10–16 см, салмағы 40–50 г. Басында алғашқы шаш байқалады. Ана құрсағында еркін қозғалып, анасы баланың қимылын анық сезе бастайды.

5-ай

Дыбысқа сезімталдық және ана әсері

Сыртқы дүниедегі қатты дыбыстарға реакция бере бастайды. Ананың жылы сөзі мен тыныш күйі ұрықтың жай-күйіне ықпал етеді. Зиянды әдеттер (мысалы, алкоголь) ұрықтың жағдайына кері әсер етуі мүмкін екені ескертіледі.

6-ай

Қозғалыс белсенділігі

Бұл кезеңді «қозғалу айы» деп атауға болады: 30 минут ішінде 20–60 рет қимылдауы мүмкін. Құрсақ іші тарлық ете бастайды. Бала жарық дүниеге шығуға дайындалып, басын төмен бұрады.

7-ай

Көзін ашу және өміршеңдік

Көзін ашып, қараңғы ортада да айналасына бағдарлай алады. Қажет болған жағдайда дәрігерлік көмектің арқасында сыртқы ортада өмір сүруге қабілеттілігі артады.

8-ай

Кішкентай адам

Жүрек соғуы минутына шамамен 120–140 рет. Бойы 40 см, салмағы 1700 г шамасында. Анасының жиірек демалып, дұрыс әрі құнарлы тамақтануы маңызды.

9-ай

Дүниеге келу

Тоғызыншы айда сәби өмірге келеді. Бұл — биологиялық дамудың ғана емес, адам өміріндегі жаңа әлеуметтік кезеңнің басталуы.

«Кең дүние, төсіңді аш — мен келемін...»

— әдебиет пәнімен кіріктірілген түсіндірме үшін ұсынылатын дәйексөз

Ой түйін: «Мен кіммін?»

Онтогенез — биологиялық үдеріс, ал тұлға — әлеуметтік, рухани және құндылықтық қалыптасудың нәтижесі. Сабақтың қорытынды бөлімі өзін-өзі тануға бағытталған сұрақтар арқылы жүргізіледі.

Негізгі сұрақтар

  • Мен кіммін? (тіршілік иесі, адам, перзент, маман, Отанын сүйетін патриот)
  • Бұл өмірде менің орным қандай?
  • Өз орнымды адаспай табу үшін не істеуім қажет?
  • Менің борышым қандай?

Бағалау

Оқушының белсенділігі, пікір айтуы, дәлел келтіруі және топтық жұмысқа қатысуы ескеріледі.

Үй тапсырмасы

  • «Онтогенез — организмдердің жеке дамуы» тақырыбын қайталау.
  • Адам ұрығының дамуына зиянды әдеттердің әсері туралы мәлімет жинақтау.
  • «Адам тұлғасының қалыптасуына кері әсер ететін жат қылықтар» тақырыбында жұптық жоба дайындау.