Оқушылардың мәтінді мәнерлеп оқуы
Әдебиеттік оқу • 4-сынып
Сабақтың тақырыбы: «Жолда»
Бұл сабақ оқушылардың мәтінді саналы түрде түсініп оқуын, негізгі ойды анықтауын және Абай бойындағы жағымды қасиеттер арқылы рухани-адамгершілік құндылықтарды қалыптастыруды көздейді.
Мақсаттар
- Мәтінді түсініп оқу дағдысын қалыптастыру, негізгі ойды анықтау, Абайдың жағымды қасиеттерін таныту.
- Ойлау, қорытынды жасау, түйінді ой айту, танымдық дағдыларды дамыту; сөздік қорды байыту.
- Ұлттық тәрбие тағылымдары арқылы үлкенді сыйлау, өзін дұрыс ұстау ережелерін бекіту.
Көрнекіліктер
- Абай Құнанбаев туралы слайд.
- Бейнефильмнен үзінді (флипчарт/экран арқылы).
Сабақ типі
Ықпалдастыру, кіріктірілген сабақ.
I. Ұйымдастыру кезеңі
Тыныштық сәті
Абайдың «Отыз бірінші қара сөзін» музыкамен тыңдау. Оқушылар тыңдалған ойды қысқаша түйіндеп, сабақтың ішкі тәртібі мен назарын жинақтайды.
ОТЫЗ БІРІНШІ СӨЗ
Естіген нәрсені ұмытпастыққа төрт түрлі себеп бар: әуелі — көкірегі байлаулы, берік болмақ керек; екінші — сол нәрсені естігенде я көргенде ғибрәтлану керек, көңілденіп, тұшынып, ынтамен ұғу керек; үшінші — сол нәрсені ішінен бірнеше уақыт қайтарып ойланып, көңілге бекіту керек; төртінші — ой кеселі нәрселерден қашық болу керек. Егер кез болып қалса, салынбау керек.
Ой кеселдері: уайымсыз салғырттық, ойыншы-күлкішілдік, я бір қайғыға салыну, я бір нәрсеге құмарлық пайда болу секілді. Бұл төрт нәрсе — күллі ақыл мен ғылымды тоздыратұғын нәрселер.
Топқа бөлу
Сынып 3 топқа бөлінеді. Топтар берілген нақыл сөздер ішінен түсіп қалған сөзді тауып, сол сөйлемді топ ұраны ретінде қабылдайды.
1-топ: ЗЕРЕК
Ұраны: «Білімдіден ………… сөз, талаптыға ………… кез.»
2-топ: ТАЛАП
Ұраны: «Талап, еңбек, ………… ой, қанағат ………… ойлап қой.»
3-топ: ЗЕРДЕ
Ұраны: «Пайда ойлама, ………… ойла, талап қыл ………… білуге.»
Ойын: «Кім жылдам?»
Қысқа тест сұрақтары арқылы Абай Құнанбаевтың өмірі мен шығармашылығы жөніндегі білімдері еске түсіріледі.
II. Жаңа сабақ
Кіріспе әңгіме: Мұхтар Әуезов
Сұрақ-жауап арқылы оқушылардың ойы жинақталып, ЦОР материалдары негізінде Мұхтар Әуезовтің өмірі мен шығармашылығы қайталанады.
Негізгі деректер
- 1897 жылы қазіргі Семей өңірі, Абай ауданында дүниеге келген.
- Алғашында атасы Әуезден мұсылманша сауат ашып, хат таныған.
- Кейін мұғалімдер семинариясында оқыған, қоғамдық жұмысқа белсене араласқан.
Шығармашылық қыры
- Жазушы, драматург, ғалым-әдебиеттанушы, фольклортанушы, ұстаз, қоғам қайраткері.
- Туындылары: «Еңлік–Кебек», «Хан Кене», «Қилы заман», «Айман–Шолпан», «Абай жолы».
- Қоғамдық өмірге белсене қатысып, саяси күрескер ретінде де танылған.
Одан кейін мұғалім мәтінді мәнерлеп оқиды. Оқушылар тыңдай отырып, оқиға желісін, кейіпкерлер әрекетін, негізгі ойды белгілейді.
III. Бекіту жұмыстары
1) Сөздік жұмысы
Жаңа сөздердің мағынасы талданып, экранда айқын көрсетіледі.
Мәтіннен үзінді
«Шүкіршілік, әке», — деп біраз тұрды да: «Ат барған соң, дәріс тамам болмаса да, хазіреттің рұқсатын, фатиқасын алып қайттым», — деді.
Түсіндірме
- Дәріс
- Сабақ.
- Тамам болмаса да
- Аяқталмаса да, бітпесе де.
- Хазірет
- Дін жолындағы мәртебелі адам.
- Фатиқасын алып
- Ризашылығын алып.
- Ғибрәтлану
- Үлгі алу.
2) Мәтінді мәнерлеп оқу
Оқушылар мәтінді кезекпен оқиды. Дұрыс дыбыстау, кідіріс, дауыс ырғағы және мазмұнды түсіну дағдылары бағаланады.
3) Топтық талдау
Мәтін үш бөлікке бөлінеді. Әр топ өз бөлігіне талдау жасап, сұрақтарға жауап береді.
Талқылау сұрақтары
- Абай қайдан келді деп ойлайсың?
- Әкесі Құнанбай кімді күтіп отырған тәрізді?
- Құнанбай баласы Абайды қалай қарсы алды?
Құрылымдық жұмыс
- Мәтінді 3 бөлімге бөлу.
- Әр бөлімге атау қою.
- Негізгі ойды бір сөйлеммен түйіндеу.
4) Жаңа тақырыпты қорытындылау
«Абай жолы» романынан бейнеүзінді көрсетіледі: Абайдың балалардың ішінен ерекше аталуы және әкесімен әңгімесі. Оқушылар көріністен Абайдың мінезін, ой жүйесін, қарым-қатынас мәдениетін байқап, пікір білдіреді.
IV. Сергіту сәті
Ойын: «Жалғасын тап» (топаралық сайыс)
Бір топ Абай өлеңінің бір-екі жолын бастайды, келесі топ жалғастырады. Жылдамдықпен қатар, дәлдік пен мәнер сақталады.
Үзінді 1
Ақ киімді, денелі, ақ сақалды, Соқыр, мылқау, танымас тірі жанды. Үсті-басы ақ қырау, түсі суық, Басқан жері сықырлап келіп қалды.
Үзінді 2
Бес нәрседен қашық бол, Бес нәрсеге асық бол, Адам болам десеңіз. Тілеуің, өмірің алдында Бес асыл іс көнсеңіз.
Үзінді 3
Әсемпаз болма әрнеге, Өнерпаз болсаң арқалан. Сен де бір кірпіш дүниеге, Кетігін тап та бар, қалан.
V. Өткенді қорытындылау және жинақтау
Топтық жұмыс: «Сабырсыз, арсыз, еріншек» өлеңін талдау
Әр топ өлең мазмұнын ашып, қазіргі өмірмен байланыстырып, негізгі ойды дәлелмен түсіндіреді.
Зерек тобы
Сабырсыз, арсыз, еріншек, Көрсеқызар, жалқаумыз, Сорлы қазақ сол үшін Алтыбақан, алауыз.
Талап тобы
Өзін-өзі күндейді, Жақынын жалған міндейді, Ол — арсыздық белгісі. Ұятсынбай, ойланбай, «Қой» дегенге тіл алмай, Іс қылмай ма ол кісі?
Зерде тобы
Бір-ақ секіріп шығам деп, Бір-ақ қарғып түсем деп, Мертігеді, жатады. Ұрлықпен мал табам деп, Егессе ауыл шабам деп, Сүйтіп құдай атады.
VI. Сабақты қорытындылау
1) Ойды жинақтау (кластер/класмит)
Оқушылар Абай туралы білімін жинақтап, қорғайды: тұлғалық қыры, шығармашылық мұрасы, өмірбаяндық деректер.
Абайдың қырлары
- Ұлы ақын
- Аудармашы
- Асыл сөздің зергері
- Композитор
- Философ
Өмірбаяндық деректер (қысқаша)
- 1845 жылы 10 тамызда дүниеге келген.
- Туған өңірі: Семей аймағы, Шыңғыстау бөктері.
- Ахмет Риза медресесінде оқыған.
- Отбасы: әкесі — Құнанбай, анасы — Ұлжан, әжесі — Зере.
- 1904 жылы қайтыс болған.
Ескерту: Түпнұсқа мәтінде әртүрлі дерек атаулары (А. А. Леонтьев, Е. П. Михаэлис) бөлек берілген. Қажет болса, оларды дереккөзбен нақтылап, қосымша түсіндірме ретінде енгізуге болады.
2) Қоғамдық тақырыппен байланыстыру
Елбасының Қазақстан халқына Жолдауы аясындағы «Нұрлы жол — болашақтың бастауы» идеясымен байланыстыра отырып, оқушылар білім, еңбек, талап және жауапкершілік туралы ой қорытынды жасайды.
VII. Бағалау
Топтық бағалау
Әр топтың спикері мүшелердің жауаптарын жинақтап, бағалау қорытындысын ортаға салады. Бағалау кезінде мәтінді түсіну, дәлелді пікір айту, белсенділік және топтағы ынтымақтастық ескеріледі.