Қазақ тілін оқытудың жаңа әдістері
Қазақ тілін оқытудың жаңа әдістері және тыңдалым дағдысы
Қазақ тілі — мемлекеттік тіл. Сондықтан орыс тілді мектептерде қазақ тілін жүйелі оқыту үдерісін қалыптастыру бүгінгі күннің басты талаптарының бірі. Мемлекеттік тілді оқытудың тиімді әрі ыңғайлы жүйесі мен құрылымын құру әр мұғалімнің шеберлігі мен шығармашылығына тікелей байланысты.
Мұғалімнің негізгі мақсаты
- Оқушылардың сөйлеу дағдысын дамыту.
- Қарым-қатынас біліктілігін қалыптастыру.
- Мемлекеттік тілді меңгеріп, еркін сөйлей алуына жағдай жасау.
Бұл тұрғыда қазақ тілін оқытудың озық технологияларын меңгеру — үлкен істің бастауы. Қазіргі білім беру кеңістігінде оқытудың жаңа технологиялары кеңінен қолданылуда. Ақпараттық технологиялармен байланысты, әлемдік стандарттарға сай білім берудің қажеттілігі артып отыр. Осыған сәйкес электронды оқыту әдіс-тәсілдерін мектеп тәжірибесіне енгізу — жаңа білім берудің маңызды шарттарының бірі.
Оқыту технологиясы деген не?
Бір жағынан, бұл — оқу ақпаратын дайындау, өңдеу және қолдану тәсілдерінің жиынтығы.
Мұғалім ықпалының тәсілі
Екінші жағынан, бұл — ұстаздың оқыту үдерісінде технологиялық және ақпараттық құралдарды пайдалана отырып, оқушыға әсер ету жолдары.
Оқытудың мазмұны мен әдістері өзара тығыз байланыста болуы қажет. Ғылым мен техниканың дамуы қазақ тілін үйретудің жаңаша жолдарын талап етеді. Тәуелсіз Қазақстанның әрбір азаматы мемлекеттік тілде еркін қарым-қатынас жасай алуы тиіс. Ол үшін адамдармен араласу, яғни коммуникацияға түсе білу дағдысын мақсатты түрде қалыптастыру маңызды.
Коммуникация ұғымы
Ф. Ш. Оразбаева «Тілдік коммуникация негіздері» еңбегінде коммуникацияны қарым-қатынас, араласу, хабарласу, байланыс сияқты мағыналармен түсіндіре отырып, тіл арқылы сөйлесу үдерісін, тілдесудің ерекшеліктерін, тілдің әлеуметтік мәні мен қоғамдық қызметін, адамдар арасындағы өзара түсіністікті көрсететін құбылыс ретінде сипаттайды.
Коммуникацияны тиімді жүзеге асыру үшін қатысымдық тұлғаларды игеру қажет. Қатысымдық тұлғалар — белгілі бір орта мен жағдаятта тіл арқылы қарым-қатынасты қамтамасыз ететін, тиянақты ойды хабарлау және қабылдау қасиеті бар, қарым-қатынастық мәні бар бірліктер.
Тілдік дағдылар және олардың рөлі
Шет тілдерді игерудің жалпы еуропалық құзыреттерінде (зерттеу, оқыту, бағалау стандарттарында) қатысымдық тұлғалар тілдік дағдылар деп аталады. Оқушының сөйлеу әрекеті төрт негізгі дағды арқылы қалыптасады:
Айтылым
Ойды ауызша жеткізу, пікір айту, диалогқа түсу.
Тыңдалым
Ақпаратты тыңдап түсіну, негізгі ойды ажырату, жауап бере алу.
Жазылым
Ойды жазбаша сауатты құрастыру, дәлелдеп жеткізу.
Оқылым
Мәтінді түсініп оқу, ақпаратты талдау және қолдану.
Қазақ тілін оқытудың жаңа әдістері арқылы біз білім деңгейі жоғары, ой-өрісі дамыған, тіл арқылы өз ойын еркін жеткізе алатын, туындаған мәселелерді шеше білетін, шынайы өмірге бейім жаңашыл ұрпақ тәрбиелейміз. Оқушылар оқылым, жазылым, тыңдалым, айтылым дағдыларын жүйелі қалыптастыру арқылы еркін қарым-қатынас жасауға, сыни көзқарасын білдіруге, өз ойын нақты жеткізіп, шешім қабылдауға дағдыланады.
Нәтиже: ақпаратты тиімді қолдану
Қазақ тілінде берілген кез келген ақпаратты тиімді пайдалану арқылы оқушы өзіне қажетті мәліметті табады, іріктейді және қолданады — бұл бүгінгі білім берудің басты құндылықтарының бірі.