Қазақша рефераттар

Химиялық құбылыс

Сабақ жоспары • Марафон сабақ • Аралас сабақ

Химиялық реакциялардың белгілері (Signs of Chemical Reaction)

Мақсаты

  • Білімділік: Лондон–2012 олимпиадасы идеясын негізге алып, «химиялық марафон» арқылы химиялық реакция туралы білімді тереңдету.
  • Тәрбиелілік: Топпен және жеке жұмыс мәдениетін қалыптастыру.
  • Дамытушылық: Бақылау, салыстыру, қорытынды жасау және реактивтермен, құрал-жабдықтармен жұмыс істеу дағдысын дамыту.

Формат

  • Сабақ типі: марафон
  • Сабақ түрі: аралас
  • Оқыту формасы: фронталды, топтық, жеке
  • Әдіс-тәсілдер: түсіндіру, презентация, зертханалық тәжірибе, тест

Қамтамасыз ету

Құрал-жабдықтар:

спиртшам, химиялық стакан, шыны тақша, сынауықтар, тұрғы, ағаш шырпы, сіріңке.

Реактивтер:

аммоний дихроматы ерітіндісі, натрий гидроксиді, натрий карбонаты, тұз қышқылы, мыс сульфаты, темір(III) хлориді, калий роданиді, күміс нитраты.

Көрнекілік:

презентация, компьютер.

Сабақ жоспары (уақыт бөлінісі)

  1. I. Ұйымдастыру3 мин
  2. II. Үй тапсырмасы10 мин
  3. III. Жаңа тақырып10 мин
  4. IV. Бекіту18 мин
  5. V. Қорытынды1 мин
  6. VI. Үй тапсырмасы1 мин
  7. VII. Бағалау2 мин

Кіріспе: «Олимпиада рухы» арқылы мотивация

Сабақ ұйымдастыру кезеңінен басталады: оқушылармен амандасу, сыныпты түгендеу. Жыл символына назар аударту арқылы қызығушылық оятуға болады: «Биылғы жыл қай жыл?» — «Ұлу жылы».

Мотивациялық көпір ретінде 2012 жылғы Лондон олимпиадасы алынады: ойындар 27 шілде мен 12 тамыз аралығында өтіп, 205 елден шамамен 12 500 спортшы қатысқан.

Лондон–2012: қысқа деректер

  • Таңба: төрт көпбұрыштан тұратын композиция; сырттай қарағанда «2012» саны оқылады. Бір бөлігіне London сөзі, бір бөлігіне олимпиаданың бес шығыршығы енгізілген.
  • Түстер: көк, жасыл, қызғылт сары, сары.
  • Бойтұмарлар: Венлок және Мандевиль — Болтон болатынан жасалған екі «тамшы» бейнесі; біркөзді, спорт дулығасын киген.
  • Медаль: диаметрі 85 мм, қалыңдығы 7 мм, салмағы 375–400 г; барлығы 2100 медаль дайындалған.

Қазақстан нәтижесі және спортшылар

Қазақстан қорытындысы: 7 алтын, 1 күміс, 3 қола.

  • Ольга Рыпакова — секіру
  • Илья Ильин — ауыр атлетика
  • Серік Сәпиев — бокс
  • Әділбек Ниязымбетов — күрес
  • Зульфия Шиншанло — ауыр атлетика
  • Мая Манеза — ауыр атлетика
  • Светлана Подобедова — ауыр атлетика
  • Александр Винокуров — велоспорт

Үй тапсырмасын тексеру: физикалық және химиялық құбылыстар

Үй тапсырмасын сұрау кезеңі олимпиадалық «эстафета» формасында жүргізіледі. Оқушыларға физикалық және химиялық құбылыстар берілген карточкалар таратылады; әр топта жауап соңғы оқушыдан алдыңғы оқушыға қарай беріледі.

1-топ тапсырмасы: сүтті өңдеу үдерістері

Төмендегі әрекеттердің қайсысы физикалық құбылысқа, қайсысы химиялық құбылысқа жатады?

  1. А) сүтті сүзіп тазарту
  2. Ә) сүтті жылыту
  3. Б) сүт машинасынан өткізіп, қаймақ пен көк сүтке бөлу
  4. В) қаймақты бұлғап, майға айналдыру
  5. Г) көк сүтке ұйытқы қосып ұйытып, майсыз айран алу

2-топ тапсырмасы: айраннан құрт дайындау

Қай кезеңдер физикалық, қай кезеңдер химиялық құбылыс екенін ажыратыңыз.

  1. А) сүтті сүзу
  2. Ә) сүтті пісіру
  3. Б) ұйытқы қосып, жылы жерде айран ұйыту
  4. В) айранды дорбаға құйып, сарысуын бөліп, қатық алу
  5. Г) сүзбеге тұз қосып, пішін беріп, кептіру

3-топ тапсырмасы: мақал-мәтел және тұрмыстық мысалдар

Мысалдарды физикалық және химиялық құбылыстарға бөліңіз.

  1. А) Бір тамшы су тас теседі
  2. Ә) Бір құмалақ бір қарын майды шірітеді
  3. Б) Күзгі жапырақтың сарғаюы немесе қызаруы
  4. В) Жайған кірдің кебуі

Жаңа тақырып: химиялық реакцияны қалай танимыз?

Химиялық құбылыстарды физикалық құбылыстардан ажырату үшін олардың негізгі ерекшелігін түсіну маңызды. Физикалық құбылыс — дененің пішіні немесе агрегаттық күйі өзгергенімен, заттың құрамы өзгермейтін процесс. Химиялық құбылыс — бір заттың екінші затқа айналуымен сипатталатын өзгеріс.

Химиялық реакция жүргенде бастапқы заттарға тән сыртқы белгілер (түс, иіс, агрегаттық күй, бөлшек өлшемі және т.б.) өзгеріп, жаңа заттарға тән қасиеттер пайда болады.

Химиялық реакцияның негізгі белгілері

  • Жылудың бөлінуі

    Allocation of heat

  • Тұнбаның түсуі

    Loss (formation) of deposit

  • Газдың бөлінуі

    Liberation of gas

  • Түсінің өзгеруі

    Change in color

  • Жарықтың бөлінуі

    Allocation of light

  • Иістің пайда болуы

    Variation (appearance) of a smell

Ұлы ойшыл Конфуцийдің «Естігенді ұмытамын, көргенді есте сақтаймын, ал өз ақыл-ойыммен істеген ісімді түсінемін» деген сөзі тәжірибе арқылы оқытудың мәнін айқындайды.

Тәжірибелер: реакция белгілерін бақылау

Төмендегі тәжірибелер реакция белгілерін көрнекі түрде көрсетуге бағытталған. Әр тәжірибе бойынша бастапқы заттардың белгілерін, реакция белгісін және алынған заттардың белгілерін бақылап, кесте толтырылады.

Негізгі демонстрациялар

1) Крахмал + йод

Түстің өзгеруі арқылы реакцияны байқау.

2) Ас содасы + сірке қышқылы (немесе лимон қышқылы)

Газ бөлінуін бақылау.

3) Сүт + лимон қышқылы

Ұю/тұнба тәрізді өзгерістерді талдау.

Қосымша тәжірибелер тізімі

  • Калий роданиді + темір(III) хлориді
  • Күміс нитраты + тұз қышқылы
  • Аммоний дихроматын термиялық ыдырату
  • Натрий гидроксиді + мыс сульфаты
  • Натрий карбонаты + тұз қышқылы

Бақылау кестесі (толтыруға арналған үлгі)

№ Бастапқы заттардың белгілері Реакция белгісі Алынған заттардың белгілері
1
2
3
4

Бекіту: тест тапсырмалары

  1. 1) Физикалық құбылыс —

    • A) Денелерді құраушылар
    • B) Бір зат екінші бір затқа айналады
    • C) Дененің пішіні мен агрегаттық күйі өзгереді, бірақ құрамы өзгермейді

  2. 2) Химиялық құбылыс —

    • A) Денелерді құраушылар
    • B) Бір зат екінші бір затқа айналады
    • C) Дененің пішіні мен агрегаттық күйі өзгереді, бірақ құрамы өзгермейді

  3. 3) Химиялық құбылысты тап

    • A) Мыс пластинкасын қыздырғанда оның қараюы
    • B) Қантты ұнтақтау
    • C) Мұздың еруі

  4. 4) Химиялық реакцияның жүру белгісіне жатады:

    • A) Судың булануы
    • B) Тұнбаның түсуі
    • C) Қыраудың қатуы

  5. 5) Химиялық реакцияның жүру белгісіне жатпайды:

    • A) Тұнбаның түсуі
    • B) Газдың бөлінуі
    • C) Агрегаттық күйінің өзгеруі

Терминология: сәйкестендіру тапсырмасы

Қазақша ұғымдарды ағылшынша баламаларымен сәйкестендіріңіз.

Ұғымдар

  1. 1) Химиялық құбылыс
  2. 2) Физикалық құбылыс
  3. 3) Химиялық реакция
  4. 4) Тұнбаның түсуі
  5. 5) Газдың бөлінуі
  6. 6) Иістің шығуы
  7. 7) Химиялық реакциялардың белгілері

Баламалар

  1. A) Loss (formation) of deposit
  2. B) Physical change
  3. C) Signs of chemical reaction
  4. D) Chemical change
  5. E) Variation (appearance) of a smell
  6. F) Chemical reaction
  7. G) Liberation of gas

Қорытынды

Сабақта химиялық реакцияны физикалық өзгерістен ажыратудың негізгі өлшемдері қарастырылды: жаңа заттың түзілуі және соған сәйкес байқалатын белгілер (газ бөлінуі, тұнба түсуі, түстің өзгеруі, жылу/жарық бөлінуі, иістің пайда болуы). Соңында тест пен терминологиялық тапсырмалар арқылы білім бекітіледі, үй тапсырмасы беріледі және бағалау жүргізіледі.