Қазақша рефераттар

Шылауды тап

Сабақтың мақсаттары

Білімдік

«Қой (ғой), қана (ғана), -ақ» шылауларының өздері қатысты сөздерге шектеу, нақтылау және өтіну мағыналарын үстейтінін түсіндіру. Шылау туралы бұрынғы білімді қорытындылау.

Дамытушылық

Білім деңгейін нығайту, сөздік қорды және тіл байлығын дамыту, логикалық ойлауды жетілдіру.

Тәрбиелік

Сауатты әрі көркем жазуға, ізденімпаздыққа, мақсатқа ұмтылуға, көпшіл және кішіпейіл болуға тәрбиелеу.

Сабақтың барысы: «Шылау қаласына саяхат»

Сабақ «Сөз таптары елі» картасы арқылы басталады. Оқушылар «Шылау қаласына» автобуспен «саяхаттап», оның ауыл-көшелерін тапсырмалар арқылы аралайды. Бұл тәсіл оқушының қызығушылығын арттырып, әр шылаудың қызметін нақты мысалмен бекітуге көмектеседі.

Ұйымдастыру және психологиялық дайындық

Сабақ басында оқушылардың назарын шоғырландыру үшін қысқа өлең жолдары айтылады. Мақсат — жаңа білімге жағымды көңіл күймен қадам жасау.

Шырылдады қоңырау,
Біз сабақты бастаймыз.
Жаңа білім алуға,
Алға қадам аттаймыз.

Үй тапсырмасын тексеру

Оқушылар дәптерлерінен үй тапсырмасын тексереді. 4–5 оқушы өз жұмыстарының мазмұнын оқып береді, сынып қысқаша талдау жасайды.

Ой шақыру: «Шылау қаласы» туралы не білеміз?

Оқушылар шылаудың анықтамасын еске түсіреді: өз алдына толық мағынасы жоқ сөздер — шылаулар.

Сөз бен сөзді байланыстыратын

мен, бен, пен, және

Күшейту, нақтылау

да, де, та, те

Сұраулық

ма, ме, ба, бе, па, пе

Қайталағанда арасына үтір қойылып, соңғысынан кейін сұрақ белгісі қойылады.

Септік жалғауын қажет ететін

дейін, шейін, үшін, туралы

Бұл шылаулар өздері қатысты сөздің септік жалғауда тұруын талап етеді.

Сөзжұмбақ пен ребус: ауыл көшелерінің атауы

Тереңірек білу үшін оқушылар сөзжұмбақ, сөз терім және ребус шешеді. Нәтижесінде ауыл көшелерінің атауы анықталады: қой (ғой), қана (ғана), -ақ.

Сұрақтар үлгісі

  1. Өз ойынан кез келген уақытта өлең шығаратын адам — ақын.
  2. Қой бағатын кісі — шопан.
  3. Нан пісіріп, дайындайтын адам — наубайханашы.

Жаңа тақырып: «қой (ғой), қана (ғана), -ақ» шылаулары

Мағыналық қызметі

  • Өтіну мағынасын үстейді.
  • Шектеу мағынасын береді.
  • Даралау / нақтылау қызметін атқарады.

Емле ерекшелігі

-ақ шылауы дефис арқылы бөлек жазылады.

Оқулықпен жұмыс

31-жаттығу ауызша орындалады: шылауларды тауып, олардың басқа шылаулардан айырмашылығын айту.

Практика: «Бұлақтың көзін ашайық»

«Бұлақ көрсең көзін аш» нақылына сүйене отырып, 32-жаттығуды орындау ұсынылады. Оқушылар тапсырманы орындап, өз білімін көрсетеді.

Сергіту сәті

Көбелек тұрып ертемен,
Күлімсіреп керілді де.
Бір дегенде — шықпен бетін жуды ғой,
Екі дегенде — шыр айналып жүрді ғой.
Үш дегенде — ғана қанат қағып,
Төрт дегенде — биікке ұшып кетті ғой.

Топтық жұмыс: «Қызғалдақ теру» тапсырмалары

Әр дұрыс орындалған жұмыс — бір «қызғалдақ». Оқушылар нәтижесін жақындарына, достарына арнап ұсынады.

1-топ

Эссе: «Қырдың қызғалдағы»

2-топ

Шылауы бар мақал-мәтелдер жинау

3-топ

Сурет бойынша әңгіме құрау

Қосымша

33-жаттығу ауызша орындалады.

Талдау: Венн диаграммасы

Оқушылар мағына үстейтін шылаулар мен сөз бен сөзді байланыстыратын шылауларды салыстырады: айырмашылығы мен ортақ белгісін (екеуі де шылау екенін) анықтайды.

Жаттығулар арқылы бекіту

34-жаттығу

«Көшет отырғызу» ойыны: тапсырманы орындай отырып, көріністі толықтыру.

36-жаттығу

«Құстарға ұясын табуға көмектесу»: сұрақ-жауап арқылы бекіту.

Сөйлем құрау

«ғой», «ғана», «-ақ» шылауларын қатыстырып сөйлем құрап жазу.

Қорытынды: тест және бағалау

Сабақ соңында оқушылар тест тапсырмаларын орындап, нәтижесін өзара тексереді. Дұрыс жауап санына қарай баға қойылады.

Тест тапсырмалары

  1. Сөз бен сөзді байланыстырып тұрған шылауларды тап.
    а) да, де, та, те   б) мен, бен, пен, және   в) үшін, туралы, дейін
  2. Сөзге күшейту, анықтау мағыналарын үстейтін шылауларды тап.
    а) ма, ме, ба, бе, па, пе   б) да, де, та, те   в) үшін, туралы, дейін, шейін
  3. Шылауы бар сөйлемді тап.
    а) Айгүл сабаққа келді.   б) Күн жылынды.   в) Көп білу үшін көп оқу керек.
  4. Көмектес септіктің жалғаулы тұлғаларын тап.
    а) мен, пен, бен   ә) қой (ғой), қана (ғана)   в) те, та, да, де
  5. Өтіну мәнін білдіретін шылауы бар сөйлемді тап.
    а) Ілгері жүрді.   б) Мен жаздай демалдым.   в) Тез оқи ғой.
  6. Сөздерге сұраулық мағына үстейтін шылауды тап.
    а) мен, бен, па, пе   б) ма, ме, ба, бе   в) үшін, туралы, де, та

Жауап кілті

1 — б, 2 — б, 3 — в, 4 — ә, 5 — в, 6 — б

6 дұрыс жауап

Баға: 5

3–4 дұрыс жауап

Баға: 4

3 дұрыс жауап

Баға: 3

Рефлексия

Оқушылар өз түсіну деңгейі мен көңіл күйіне қарай таңдау жасайды:

  • «Бәрін түсіндім, белсенді болдым» — 5.
  • «Түсіндім, бірақ белсенділік төмен болды» — 4.
  • «Әлі ойланатын жер бар, келесіде тырысамын» — 3.

Үй тапсырмасы

Ережені жаттау.