Қазақша рефераттар

Терінің қызметтері

Терінің құрылысы және атқаратын қызметі

Тері — адам ағзасының ең үлкен мүшелерінің бірі. Ол тек денені қаптап тұратын «жабын» ғана емес, қорғаныш, сезімталдық, жылу реттеу, бөліп шығару және тыныс алу сияқты көптеген маңызды қызметтерді атқарады.

Сабақ мақсаты

  • 1) Терінің адам өміріндегі маңызын түсіну және құрылысымен танысу.
  • 2) Ас қорыту, зәр шығару және зат алмасу туралы ұғымдарды дамыту.
  • 3) Денсаулықты сақтау, жеке бас гигиенасын ұстану, өз ағзасына күтім жасау дағдыларын қалыптастыру.

Әдістер

  • Аралас сабақ
  • Түсіндіріп баяндау
  • Сұрақ-жауап
  • Жеке және топтық жұмыс

Құрал-жабдық

  • Терінің құрылысы көрсетілген слайдтар
  • Құрылыс пен маңызы туралы кестелер
  • Интерактивті тақта материалдары
  • Сөзжұмбақтар, перфокарталар, тесттер, жеке тапсырмалар

Терінің негізгі қызметтері

Терінің ауданы шамамен 2 м². Ол мықты, серпімді және ағзадағы көптеген үдерістерге қатысады.

1) Жабын және қорғаныш қызметі

Тері ішкі ұлпалар мен мүшелерді механикалық зақымданудан қорғайды, сондай-ақ ауру тудыратын микробтардың енуіне тосқауыл болады.

2) Сезім мүшесі

Теріде қысым, ауырсыну, суық және жылуды сезетін рецепторлар орналасқан. Олар жарақаттану мен күйіктің алдын алуға көмектеседі.

3) Жылу реттеу

Тер шығару және қан тамырларының кеңеюі/тарылуы арқылы дене температурасының тұрақтылығы сақталады.

4) Бөліп шығару (зәр шығару) қызметі

Артық су мен тұздардың бір бөлігі тер арқылы сыртқа шығарылады.

5) Тыныс алу қызметі

Тері арқылы газ алмасудың белгілі бір бөлігі жүреді.

6) Биохимиялық қызметтер

  • D дәрумені теріде түзіледі.
  • Қоңыр пигмент (меланин) түзіліп, ағзаны артық ультракүлгін сәуледен қорғайды.

Терінің құрылысы: 3 қабат

Тері үш негізгі қабаттан тұрады. Әр қабаттың құрылысы мен қызметі өзара байланысты.

Сыртқы қабат — эпидермис

Көп қабатты эпителий ұлпасынан тұрады. Жоғарғы бөлігі өлі жасушалардан құралып, қорғаныш қызметін атқарады.

  • Жасушалар жаңарып, біртіндеп жоғары ығысады.
  • Күн сәулесінің әсеріне бейімделуге қатысады.

Ортаңғы қабат — дерма (нағыз тері)

Дәнекер ұлпадан тұратын қалың қабат. Терінің серпімділігі мен беріктігін қамтамасыз етеді.

  • Қан тамырлары мен жүйке талшықтары орналасады.
  • Тер және май бездері, шаш түбірі болады.
  • Тер бездері: тер бөледі, салқындатып, қызып кетуден сақтайды.
  • Май бездері: май бөледі, теріні жұмсартып, серпімді етеді.

Ішкі қабат — шел (теріасты май қабаты)

Май ұлпасынан тұрады. Жылуды сақтайды және соққыдан қорғайды.

  • Ішкі мүшелерді «жастықша» сияқты қорғауға көмектеседі.
  • Суықтан сақтайды.

Шаш пен тырнақ туралы

Шаш пен тырнақ — терінің мүйізденген түзілістері. Олар қорғаныш және эстетикалық қызмет атқарады: тырнақ саусақ ұшын қорғайды, шаш бас терісін қорғап, жылу алмасуға қатысады. Шаш түсі пигменттерге байланысты.

Сабақ барысы (қысқаша жоспар)

I. Ұйымдастыру

Оқушылардың назарын шоғырландыру, сабақтың жұмыс тәртібін белгілеу.

II. Жаңа тақырып

  • Өткен сабақтарға сүйене отырып, сұрақтар арқылы жаңа тақырыпты анықтау.
  • Сабақтың мақсатымен және жоспарымен таныстыру.
  • Сызба, кесте, слайдтар арқылы түсіндіру.

III. Дәптермен жұмыс

Терінің құрылысы мен қызметтерін тірек-сызба түрінде жазу.

IV. Қосымша мәлімет

  • Шаш пен тырнақ гигиенасы.
  • Дерматология және дерматолог ұғымдары.
  • Жасанды тері: ақуыздарға тән пептидтік байланыстары бар полимерлер негізінде жасалады.

Білімді тексеру: тест сұрақтары

Төмендегі тапсырмалар оқушының негізгі ұғымдарды қаншалықты меңгергенін тексеруге бағытталған.

  1. 1. Терінің сыртқы қабаты:

    а) шел

    ә) эпидермис

    б) дерма

  2. 2. Терінің сыртқы қабатындағы ұлпа:

    а) жүйке ұлпасы

    ә) бір қабатты эпителий

    б) көп қабатты эпителий

  3. 3. Нағыз тері қабаты:

    а) дерма

    ә) шел

    б) эпидермис

  4. 4. Тері бездері қай қабатта орналасқан?

    а) эпидермис

    ә) дерма

    б) шел

  5. 5. Нағыз тері қабаты қандай ұлпадан тұрады?

    а) май ұлпасы

    ә) эпителий

    б) дәнекер ұлпа

  6. 6. Терінің қызметтері:

    а) қорғаныш

    ә) бөліп шығару

    б) екеуі де

  7. 7. Қоңыр пигмент қай қабатта түзіледі?

    а) шел

    ә) эпителий

    б) дерма

  8. 8. Теріде түзілетін дәрумен:

    а) D

    ә) B

    б) C

  9. 9. Саусақ ұшын қорғайтын мүйізденген түзіліс:

    а) май

    ә) тырнақ

    б) шаш

  10. 10. Газдардың алмасуы терінің қай қызметіне жатады?

    а) бөліп шығару

    ә) қорғаныш

    б) тыныс алу

  11. 11. Жылуды сақтауда негізгі рөл атқаратын қабат:

    а) дерма

    ә) шел

    б) эпителий

Қорытынды тапсырмалар және бекіту

Сөзжұмбақ: «Дәрумендер»

  1. 1) Теріде түзілетін дәрумен түрі — D.
  2. 2) Су мен тұздың артық мөлшерінің тері арқылы шығуы — бөліп шығару.
  3. 3) Биологиялық сүзгі — бүйрек.
  4. 4) Зәр жинайтын мүше — қуық.
  5. 5) Шел қабатының ұлпасы — май.
  6. 6) Үстіңгі қабат ұлпасы — эпителий.
  7. 7) Нағыз тері ұлпасы — дәнекер ұлпа.
  8. 8) Нағыз тері қабаты — дерма.
  9. 9) Терінің беткі қабаты — эпидермис.
  10. 10) Тері ауруларын емдейтін дәрігер — дерматолог.

Жұмбақтар

Тау басында бәйтерек, бәйтерекке су керек.

Жауабы: бас, шаш

Өзінің жаны жоқ, жандыға жабысып күн көреді.

Жауабы: тырнақ

Газды да алмастырады, суды да бөледі. Ыстық-суықты да сезеді. Күте білсең, аурудан да қорғайды.

Жауабы: тері

Жас кезінде қара орман, жыл өткен сайын ағарған.

Жауабы: шаш

Үй тапсырмасы және бағалау

Үй тапсырмасы: терінің құрылысы мен қызметін оқу, тақырып бойынша реферат жазу.

Бағалау: тест нәтижесі, сабақтағы белсенділік, жеке және топтық тапсырмаларды орындау сапасы бойынша жүргізіледі.