Қазақша рефераттар

Тұздың салыстырмалы молекулалық массасын есепте

Сабақтың мазмұны

Сабақтың тақырыбы

Химиялық формулалар бойынша есептеулер

Түрі

Саяхат сабақ

Типі

Бекіту сабағы

Әдістері

  • Деңгейлік тапсырмалар
  • Сұрақ-жауап және талдау
  • Топтық жұмыс және өзара бағалау

Пәнаралық байланыс

Биология Медицина

Көрнекіліктер

  • Слайдтар жинағы
  • Периодтық кесте
  • Дидактикалық үлестірмелер
  • Жетондар

Мақсаты

Білімділік

Валенттілік ұғымын бекіту; химиялық формула арқылы элементтердің валенттілігін анықтау және валенттілік бойынша формула құрастыру; химиялық формула бойынша есеп шығару білігін қалыптастыру.

Дамытушылық

Элемент таңбалары мен валенттілікті пайдаланып формула жазу және есеп шығару дағдыларын дамыту; логикалық тапсырмалар арқылы ойлау қабілетін жетілдіру.

Тәрбиелік

Өзгені тыңдауға, ойын еркін жеткізуге, өзара көмек көрсетуге баулу; жеке жауапкершілікпен бірге топ мүшелерінің оқу нәтижесіне де жауапкершілікпен қарауға тәрбиелеу.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылардың сабаққа әзірлігін тексеру
  • Топқа бөлу
  • Саяхат сабағының жоспарымен таныстыру

II. Саяхатқа шығуға дайындық

Саяхатқа шығу үшін әр қатарға сұрақтар ұсынылады. Оқушылар топпен талқылап, жауап береді.

Ескерту

Сұрақтар валенттілік, химиялық формула, қоспалар және негізгі ұғымдарды қайталауға бағытталған.

1-топ сұрақтары

  1. Химия пәні нені зерттейді?

    Заттардың қасиеттерін және олардың басқа заттарға айналып, түрленуін зерттейді.

  2. Заттар дегеніміз не?

    Заттар — денелерді құраушылар.

  3. Физикалық құбылыс дегеніміз не?

    Агрегаттық күйі өзгергенімен, заттың табиғаты өзгеріссіз қалады.

  4. Химиялық реакция дегеніміз не?

    Бастапқы заттардың құрамы өзгеріп, жаңа заттар түзіледі.

  5. Молекула дегеніміз не?

    Заттың құрамы мен қасиетін сақтайтын ең кіші бөлшек.

  6. Күрделі заттар дегеніміз не?

    Құрамында екі немесе одан да көп атом түрі болатын заттар.

  7. Химиялық қосылыс дегеніміз не?

    Жай және күрделі заттар химиялық қосылыстар деп аталады.

2-топ сұрақтары

  1. Химияның басты міндеттері қандай?

    Заттардың қасиеттерін зерттеу, адам игілігіне жарату және қолдану мүмкіндігін анықтау.

  2. Бөлшектері микроскоппен де көрінбейтін қоспа қалай аталады?

    Біртекті қоспа.

  3. Заттардың агрегаттық күйлері қандай?

    Қатты, сұйық, газ.

  4. Қоспалар дегеніміз не?

    Екі немесе одан да көп заттардан тұратын жүйе.

  5. Химиялық реакцияның белгілері қандай?

    Тұнба түзілуі, газ бөлінуі, жарық/жылу бөлінуі, иіс, түстің өзгеруі және т.б.

  6. Жай заттар дегеніміз не?

    Құрамына бір ғана атом түрі кіретін заттар.

  7. Химиялық элемент дегеніміз не?

    Заттың құрам бөлігі — белгілі бір атом түрі.

3-топ сұрақтары

  1. Химиялық формула нені көрсетеді?

    Заттың құрамын.

  2. Валенттілік дегеніміз не?

    Атомның басқа атомдардың белгілі бір санын өзіне қосып алу қабілеті.

  3. Салыстырмалы молекулалық масса дегеніміз не?

    Молекула массасының көміртек атомы массасының 1/12 бөлігіне қатынасы.

  4. Салыстырмалы атомдық масса дегеніміз не?

    Элемент атомы массасының көміртек атомы массасының 1/12 бөлігіне қатынасы.

  5. Оттегінің салыстырмалы атомдық массасы қандай?

    16.

  6. Химиялық формула дегеніміз не?

    Элемент таңбалары мен индекстер арқылы зат құрамын шартты түрде көрсету.

  7. Формуладағы индекс нені білдіреді?

    Зат құрамындағы атомдар санын көрсетеді.

Менделеев жазығы: «Бой сергіту»

Әр топқа 2 сұрақтан беріледі. Талдауға уақыт бөлінеді. Әр топтан бір өкіл жауап береді, ал қарсы топ үлгі бойынша дұрыстығын тексереді. Ең дәл жауап берген топ жеңімпаз атанады.

Сұрақтар 1–3

  1. Көздің қарашығында ең көп концентрацияда кездесетін элемент. Рет саны 56, валенттілігі II.

    Жауап: Барий (Ba), Ar ≈ 137, валенттілігі II.

  2. Солтүстік орхидеясы осы элементке бай топырақта өседі. Салыстырмалы атомдық массасы 40.

    Жауап: Кальций (Ca), рет саны 20, валенттілігі II.

  3. Жетіспесе өсімдіктің бойы өспейді, жемісінің жетілуі тежеледі. Рет саны 15.

    Жауап: Фосфор (P), Ar ≈ 31, валенттілігі III және V.

Сұрақтар 4–6

  1. Райхан гүлінің қызғылт күлтелері бұл элемент көп болса көкке, тіпті қара түске боялуы мүмкін. Ar = 63.

    Жауап: Мыс (Cu), рет саны 29, валенттілігі I және II.

  2. Бұл элемент тілдің сілекей бездерінде жинақталады. Ar ≈ 119.

    Жауап: Қалайы (Sn), рет саны 50, валенттілігі II және IV.

  3. Қанға қызыл түс береді, гемоглобин құрамына кіреді. Рет саны 26.

    Жауап: Темір (Fe), Ar ≈ 56, валенттілігі II және III.

Ескерту: Бастапқы мәтінде 5-сұрақта қалайыға қатысты таңба қате берілген. Дұрысы: Sn (қалайы), ал Pb — қорғасын.

«Формулалар»: деңгейлік тапсырмалар

A деңгейі (1 балл)

1) Валенттілігі бойынша артық элементті табыңдар:

  • K, Na, Mg, H, Li
  • Ca, O, Ba, Al, Zn
  • Cu, O, C, Fe, P

2) Қателерді түзетіңдер:

  • Mg2S2 → MgS
  • Na2S → Na2S (тексеру)
  • NaO → Na2O
  • AlO3 → Al2O3
  • PH2 → PH3
  • Fe2O → Fe2O3

3) Химиялық формулаларды жазыңдар:

  • Азот молекуласы (екі атом): N2
  • Екі молекула мыс(II) оксиді: 2CuO
  • Алюминий оксиді: Al2O3

2 балл

  1. Mn2O7 қосылысындағы элементтердің массалық үлесін табыңдар.

    Жауап: Mn — 49,5%, O — 50,4%.

  2. Калий–марганец–оттек қосылысының формуласын жазып, салыстырмалы молекулалық массасын табыңдар.

    Жауап: Mr = 158.

  3. H2SO4 формуласы бойынша элементтердің массалық қатынасын есептеңдер.

    Жауап: 1 : 16 : 32.

3 балл

  1. Теңіз жануары қаңқасының құрамында 47,83% стронций, 34,78% оттек, 17,39% күкірт болса, молекулалық формуласы қандай?

    Жауап: қатынасы 1 : 4 : 1.

  2. Құмырсқа қышқылының құрамында 26,09% көміртек, 4,35% сутегі, 69,56% оттек болса, формуласы қандай?

    Жауап: қатынасы 1 : 2 : 3.

  3. «Барий ботқасы» препаратының құрамында 58,80% барий, 13,73% күкірт, 27,47% оттек болса, формуласы қандай?

    Жауап: қатынасы 1 : 1 : 4.

Ескерту: Бастапқы мәтінде құмырсқа қышқылы үшін оттектің пайыздық мөлшері қате терілген (96,50%). Қалыпты жағдайда пайыздардың қосындысы 100% болуы тиіс; мұнда 69,56% болуы ықтимал.

«Шыңды бағындыр»: мәтіндік есептер

Мәтін 1: Ас тұзы (NaCl)

Ас тұзы NaCl — адам мен жануар ағзасындағы негізгі құрамбөліктердің бірі. Ересек адамның денесінде шамамен 200 г NaCl болады, соның 45 г-ы қанда ериді. Тұз жасуша қызметін және ұлпа жұмысының тұрақтылығын қолдайды. Тәулігіне 5–6 г тұз тұтыну жеткілікті; тапшылығы да, артық мөлшері де зиян. Артық тұз артериялық қысымның көтерілуіне әкелуі мүмкін.

№1. Тұздың салыстырмалы молекулалық массасын есепте.

Жауап: 58,5

№2. Тұздың қандағы массалық үлесін есепте.

Жауап: 22,5%

№3. 5 г NaCl тұзбен бірге ағзаға түскен натрийдің массасын есепте.

Жауап: 1,9 г

Мәтін 2: Су (H2O)

Су дене температурасын тұрақтандырады, қорек пен оттегіні тасымалдайды, сондай-ақ бүйрек пен бауыр арқылы қалдықтардың шығарылуына көмектеседі. Күніне 2–4 литр су шығынының орнын толықтыру қажет. Орта есеппен адам ағзасының құрамы: 15–20% нәруыз, 0,6% көмірсу, 19% май, 5,8% минералды тұз және 60% су. Қанның 83%-ы, бұлшық еттің 75%-ы, мидың 74%-ы, сүйектің 22%-ы — су. Денеде судың 20% жетіспеуі аса қауіпті, тіпті өлімге әкелуі мүмкін.

№1. Судың салыстырмалы молекулалық массасын есепте.

Жауап: 18

№2. Құрамындағы элементтердің массалық үлесін есепте.

Жауап: H — 11,1%, O — 88,8%

№3. Ересек адамның салмағы 70 кг, оның 60%-ы су болса, судың массасы қандай?

Жауап: 42 кг (шамамен 42 л)

Қорытынды және үй тапсырмасы

Қорытынды сұрақтар

  • Бағалау
  • Бүгінгі сабақта не білдіңдер?
  • Не қиын болды?
  • Не қызық болды?

VI. Үй жағалауы (үй тапсырмасы)

Үй тапсырмасы: тақырып бойынша қайталау, формула құрастыру және химиялық формула бойынша есептерді орындау.

Ұсыныс

Периодтық кестені пайдаланып валенттілік пен салыстырмалы атомдық/молекулалық массаны есептеуді қайта қарап шығыңдар.