Балаңызды өзгелердің кертартпа сөзі мен пікіріне құлақ салмауға және өз - өзіне сенімді болуға үйретіңіз
Балаға сенім дарыту: өзгенің пікірінен қорықпай, өзіне арқа сүйеу
Балаңызды өзгенің кертартпа сөзі мен пікіріне тәуелді болмауға, әрі өз-өзіне сенімді болуға үйретіңіз. Егер сіз балаңыздан тек жақсылық күтсеңіз, ол күту біртіндеп оның тағдырына айналып, өз-өзіне деген сенімін күшейтеді.
Ежелгі даналарымыз айтқандай, адамның өзін, оның өмірі мен тағдырын өз ойлары мен көзқарасы қалыптастырады. Адамның қандай болуы — өзі туралы ой-пікірі мен ішкі ұстанымына байланысты.
Біз өзге адамнан, баламыздан немесе серіктесімізден күткен нәтижеге деген сеніміміздің күші соншалық — ол оның іс-әрекетіне ғана емес, тіпті даму бағытына да ықпал етуі мүмкін. Күтудің әсері — кейде байқалмайтын, бірақ өте қуатты күш.
Күтудің күші: Роберт Розенталь тәжірибесі
Гарвард университетінің әлеуметтік психология профессоры Роберт Розенталь ой-пікір мен күтудің өміріміздегі маңызын дәлелдеу үшін әйгілі тәжірибе жүргізген.
Тәжірибе қалай өтті?
- Оқу жылының басында тұрмысы төмен отбасылардың балалары оқитын бастауыш мектепте оқушылардан тест алынды.
- Профессор мұғалімдерге арнайы бейвербалды IQ тесті арқылы болашақ үлгерімді алдын ала болжауға болады деп түсіндірді.
- Әр сыныптан ерікті түрде оқушылардың 20%-ын «болашағы зор» деп таңдап, мұғалімдерге солардың тізімін берді.
- Негізінде, бұл балалардың ешқайсысы ерекше таңдалмаған — барлығы кәдімгі оқушылар еді.
Нәтиже қандай болды?
Сегіз айдан соң сол тест қайта алынды. «Болашағы зор» деп белгіленген оқушылардың көрсеткіштері қалғандарға қарағанда едәуір жоғары шықты.
Себебі балалардың табиғи қабілетінде емес, мұғалімдердің көзқарасында болды: олар бұл оқушылардан жоғары нәтиже күтті, көбірек сенді, көбірек мүмкіндік берді. Ал балалар сол сенімді ақтауға тырысты.
Тәжірибе көрсеткендей, егер ересек адам (мұғалім, ата-ана) баладан тек жақсы нәтижені күтсе және соған сәйкес әрекет етсе, бала да өзін сол деңгейге «көтеруге» бейім болады.
Ата-ананың сенімі баланың тұлғасын қалыптастырады
Балаңызға артқан сеніміңіз бен күткен нәтижеңіз оның жеке тұлғасына, мінез-құлқына, әрекетіне және оқуындағы жетістіктеріне тікелей әсер етеді. Егер біз балаларымыздан үлкен жетістік күтіп, олардың күш-қуатына сенсек, табысқа жету жолында оларға еріксіз түрде үлкен қолдау көрсетеміз.
Әңгіме барысында айтылатын сөздердің маңызы
Балаларыңыздың батылырақ әрі белсендірек болғанын қаласаңыз, олармен сөйлескенде қолдайтын, нақты және жылы сөздерді жиі қолданыңыз.
Мақтау, өзін-өзі бағалау және «жетістік циклі»
Балаңызды орынды әрі тұрақты түрде мақтауға тырысыңыз. Кішкентай болса да бір жетістігін атап, қолдап отырсаңыз, ол одан да үлкен табыстарға шабыттанып, талпынысы артады. Мақтау естіген баланың өзін-өзі бағалауы мен өзін құрметтеуі күшейеді, батылдығы бекіп, өзіне сенімі нығаяды.
Есте сақтайтын қағида
Жетістік — жетістікке жетелейді, ал сәтсіздік — сәтсіздікті туындатады.
Ғалымдардың пайымдауынша, баланың өмірінде жетістік сәтсіздікке қарағанда жиірек кездессе, оның табысқа ұмтылуы күшейеді. Ал сәтсіздік басым болса, талпыныс бәсеңдеуі мүмкін.
Тағы бір маңызды дағды: бала жетістік пен сәтсіздіктің себебін өзінен, өз әрекетінен, жұмсаған күш-жігерінен немесе енжарлығынан іздеуге үйренуі керек. Яғни сәби шағынан-ақ оның бойында шешіміне және әрекетіне жауапкершілік сезімін қалыптастырған дұрыс.
Екі негізгі тұжырым: «мен шеше аламын» және «мен өзіме сенемін»
Егер баланың өзін-өзі бағалауы дұрыс дамыса, бұл оның ересек өміріне қажет екі берік ұстанымның қалыптасуына жол ашады:
Мен кез келген мәселені шеше аламын
Қиындықты «тоқтау» емес, «жол» деп қабылдау — өмір бойғы тірек.
Мен өз-өзіме сенемін
Өз құндылығын сезінген бала өзгелердің пікіріне тәуелді болмайды.
Негізгі ой: балаңыз қорқыныш пен еркіндіктің арасынан еркіндікті таңдасын. «Өзгелер мен туралы не ойлайды, не айтады?» деген үрей оны тоқтатпасын.
Егер балаңыз кішкентайынан сіздің қолдауыңызбен қорықпай әрекет етуге және мақсатына жетуге дағдыланса, ол өмірінде жиі жеңімпаз болуға бейім болады.