Жеке дайындық
Бастауыш сынып оқушыларына психологиялық қызмет көрсету
Бүгінгі күні баланың мектепке дайындығын анықтауда оның психологиялық және физиологиялық дамуы басты назарда. Мектепке дайындық — тек оқу құралдарын толықтыру емес, сонымен қатар жаңа ортаға бейімделу, оқу әрекетіне ішкі дайындық және денсаулық мүмкіндіктерін ескеру.
А. Жеке дайындық
Жеке дайындық — баланың жаңа қоғамдық ортаға бейімделуі және мектеп ережелеріндегі құқықтары мен міндеттерін қабылдай алуы. Мектепке дайын оқушы тек қажетті оқу құралдарын жинақтап қоймай, сонымен бірге жаңа білім алуға ынтасы бар, танымдық қабілеті жеткілікті деңгейде дамыған болуы тиіс.
Болашақ оқушы өз қызығушылықтары мен мінез-құлқын, танымдық іс-әрекетін белгілі бір дәрежеде басқара алған кезде ғана оқуға деген тұрақты қызығушылық қалыптасады. Бұл компонент баланың эмоциялық жай-күйінің деңгейін де көрсетеді: мектепке барар алдында баланың көңіл күйі көтеріңкі болғаны маңызды.
Ә. Зияткерлік дайындық
Зияткерлік дайындық баланың нақты білімі мен ой-өрісінің ауқымын, материалды қабылдау және түсіну тәсілдерін сипаттайды. Баланың танысып отырған материалына көзқарасы, оны жеке әрі жоспарлы түрде қабылдау жүйесінің қалыптасуы ерекше мәнге ие.
Сонымен қатар бала негізгі логикалық операцияларды орындай алуы, ойлау формаларын қолдануы және есте сақтауы қажет. Бұл дайындық түрі оқу іс-әрекетінің бастапқы негіздерін қалыптастыруды көздейді.
Зияткерлік дайындықтың құрамдас бөліктері
- Саралап қабылдау
- Аналитикалық ойлау
- Нақтылыққа талпыныс
- Логикалық есте сақтау
- Білуге құштарлық
- Сөйлеу тілін игеру
- Қол қимылы мен көру-қимыл үйлесімділігі
Б. Әлеуметтік-психологиялық дайындық
Бұл компонент баланың басқа балалармен және мұғаліммен қарым-қатынас жасай алу дағдыларын қалыптастыруға бағытталған. Мектепте бала топпен бірлесіп жұмыс істейтін ортаға түседі, сондықтан әлеуметтік ортаға тез бейімделу қабілеті өте қажет.
Ол үшін баланың құрдастарымен араласып кетуіне, бірлескен әрекетке қатысуына, ортақ қызығушылық табуына және оқу үдерісіндегі түрлі жағдайларға икемделуіне қолдау көрсету маңызды.
Мектепке келу кезеңінде байқалатын өзгерістер
- Мінез-құлықтың жаңа сапалық деңгейге көтерілуі
- Әрекетке іштей талдау жасау қабілетінің күшеюі
- Нақтылыққа қатысты жаңа танымдық қатынастың дамуы
- Қарым-қатынастың сапалық жаңа кезеңіне өту
В. Физиологиялық дайындық
Физиологиялық дайындық баланың ағзасының қызметі мен денсаулық жағдайының даму деңгейімен анықталады. Мектепке дайындығын дәрігерлер арнайы өлшемдер арқылы бағалайды. Психологиялық ынта жоғары болғанымен, денсаулығы оқу жүктемесіне сәйкес келмеуі мүмкін, сондықтан денсаулық көрсеткіші әрқашан басты назарда болуы тиіс.
Баланың жүйке жүйесінің дамуында функционалдық немесе органикалық ауытқулар кездесуі ықтимал — мұны арнайы мамандар анықтайды. Оқу жылының басында балаға ерекше салмақ түседі: жүйелі оқу жұмысы, көлемді ақпарат, орындықта ұзақ отыру, күн тәртібінің өзгеруі және жаңа ұжым ортасы кішкентай оқушыны ақыл-ой және физиологиялық тұрғыдан тез шаршатуы мүмкін.
Әр баланың дамуы әртүрлі екенін ескерген жөн: жас көрсеткіші биологиялық дамуымен әрдайым сәйкес келе бермейді. Бір бала 6 жаста-ақ жүйелі оқуға дайын болса, екінші бала 7 жаста да мектеп бағдарламасын ауыр қабылдауы мүмкін.
Маңызды ескерту
Мектеп табалдырығын аттаған күннен бастап бала оқушыға айналады, алайда оның өмірінде ойын әлі де маңызды рөл атқарады. Сондықтан оқу жүктемесін жоспарлауда ойын әрекетін қолдайтын тәсілдер сақталуы қажет.