Жаяу жүргіншілер жолын көрсет
Тәрбие сағаты: «Жолда жүру ережелерін білеміз бе?»
Мақсаты
- Көшеде жүру ережелері бойынша қалыптасқан білімді пысықтап, оның өмірдегі маңызын түсіндіру.
- Оқушылардың қызығушылығын оятып, ой-өрісін және белсенділігін дамыту.
- Сынып оқушыларын жолдастыққа, тәртіпке және сақтыққа тәрбиелеу.
Сабақтың барысы
Сынып оқушылары 4 топқа бөлініп отырады (әр топта 4 оқушыдан). Мұғалім оқушылармен амандасып, көшеде жүру ережелерінің өмір мен денсаулықты қорғаудағы маңызын еске салады. Бүгінгі мақсат — бұрын алған білімді бекіту және күнделікті өмірде дұрыс қолдануға дағдылану.
Неге жол ережесін білу маңызды?
1-оқушының жауабы
Ережені сақтамау көлік қозғалысына кедергі келтіреді: жұмысшылардың жұмысқа, оқушылардың сабаққа, адамдардың дәрігерге және басқа орындарға дер кезінде жетпеуіне себеп болуы мүмкін.
2-оқушының жауабы
Жол ережесін білмеудің салдарынан адамдар жол-көлік оқиғасына ұшырауы мүмкін.
3-оқушының жауабы
Ережені білмеген оқушылар абайсызда көлік астына түсіп, ауыр жарақат алуы мүмкін.
4-оқушының өлеңі
Жол жүру тәртібін, ережесін білеміз.
Сақтанғанда қатерден, сау-саламат жүреміз.
Негізгі ұғымдар: жол, тротуар, бордюр
Жол деген не?
Жол — көлік құралдары мен жаяу жүргіншілер қозғалатын аумақ. Оған қалалар мен елді мекендердегі көшелер, сондай-ақ елді мекеннен тыс жолдар, бұрылыстар мен қиылыстар кіреді.
Ең негізгі ереже
Көліктер жолдың жүріс бөлігінде қозғалады, ал жаяу жүргінші тротуармен немесе көшенің оң жақ шетімен жүруі керек.
Тротуар мен бордюр
Тротуар — жаяу жүргіншіге арналған жол. Тротуар үстінде ойнауға немесе жүгіруге болмайды: бұл өзгенің жүруіне кедергі келтіріп, қауіпті жағдай тудырады.
Бордюр — жол жиегі мен тротуарды бөліп тұратын арнайы тас қаптал. Бордюрдің үстімен жүру қауіпті, абай болу керек.
Еске сақта: Машинаның жолы — көше ортасы. Жаяудың жолы — тротуар. Осыны ұмытпау қауіпсіздіктің басты шарты.
Көшеден қалай өтеміз?
Жаяу жүргіншілер өтпесі
Көшеден тек жаяу жүргіншілер өтпесі арқылы өту керек. Ол «зебра» немесе «жолақ жол» деп аталады.
Жолақ жолмен көшеден өтетін кезде көліктер баяулап, жаяу жүргіншіге жол береді.
Суретпен жұмыс (тапсырмалар)
- Жаяу жүргіншілер жолын көрсет.
- Балаға үйден мектепке дейінгі ең қысқа жолды тап (қызыл сызықпен белгіле).
- Ең қауіпсіз жолды тап (жасыл сызықпен белгіле).
Қысқа жол әрдайым қауіпсіз бола бермейді. Қауіпсіз бағыт — ең дұрыс таңдау.
Жолақ жолмен көшеден
Өтеді кіл жаяулар.
Көліктердің бәрінің
Жылдамдығы баяулар.
«Қалмасын жұрт жолынан!» —
Деп жол берер көліктер.
Зебраның жонынан
Аумайды өзі, келіп көр!
Бағдаршам және реттеуші
Бағдаршам нені білдіреді?
Бағдаршам — қозғалысты реттейтін негізгі құрал. Ол жаяу жүргінші мен жүргізушіні тәртіпке шақырып, қауіпсіздікті қамтамасыз етеді.
Қызыл: «Тоқта!»
Сары: «Сақ бол, дайындал!»
Жасыл: «Жол ашық, өт!»
Бағдаршам — өмірімізді жазымнан сақтайтын көмекші. Оның тілін түсініп, талаптарын орындау — бәрімізге міндет.
Сергіту ойыны
Мұғалім түсті дөңгелекті көтереді, оқушылар қимылмен орындайды:
- Қызыл көтерілсе — отыру.
- Сары көтерілсе — тұру.
- Жасыл көтерілсе — орнында жүру.
Бағдаршам істемей қалса ше?
Кейде қиылыста бағдаршам істемей қалуы мүмкін. Ондайда қозғалысты реттеуші (жол полициясының қызметкері) басқарады. Оқушылар реттеушінің қимылын бағдаршам сигналына сәйкестендіріп түсіндіреді.
Көрсең жолдың бойынан жол қызметкерлерін —
Елеу керек еңбегін.
Қадағалап тұрады
Жолда жүру тәртібін.
Жол белгілері: негізгі топтар
Жол белгілері қозғалысты реттейді, жүргізуші мен жаяу жүргіншіні қауіпті жағдайдан сақтандырады және қайда баруға болатынын немесе болмайтынын көрсетеді.
I топ. Ескерту белгілері
Қызыл жиекті үшбұрыш түрінде беріледі. Жол бойында қауіпті аймақ бар екенін ескертеді.
- Жаяу жүргінші өтпесі
- Балалар
- Тайғақ жол
- Жол жөндеу жұмыстары
- Екі жақты қозғалыс
- Велосипед жолымен қиылыс
- Шлагбаумы бар темір жол
- Шлагбаумы жоқ темір жол
Басымдылық белгілері
- Басты жол
- Басты жолдың аяқталуы
- Жол беріңіз
- Аялдамасыз қозғалуға тыйым салынады
II топ. Тыйым салатын белгілер
Қызыл жиекті дөңгелек түрінде беріледі. Белгілі бір әрекетке немесе қозғалысқа тыйым салады.
- Кіруге тыйым салынады
- Қозғалысқа тыйым салынады
- Велосипедпен жүруге тыйым салынады
- Жаяу жүргіншілер қозғалысына тыйым салынады
- Аялдауға тыйым салынады
Нұсқау белгілері
Жаяу жүргінші мен велосипедші жүретін жерлерді көрсетеді және белгілі бір бағыттағы қозғалысқа рұқсат береді.
- Түзу қозғалыс
- Оңға қозғалыс
- Айналма жол
- Велосипед жолы
- Жаяу жүргінші жолы
- Ең төменгі жылдамдық шектеуі
III топ. Ақпараттық көрсеткіш белгілер
Жол қозғалысына қатысушыларға өтпе, аялдама, тұрақ орны сияқты маңызды нысандар туралы хабар береді.
- Автобус/троллейбус тоқтайтын жер
- Трамвай тоқтайтын жер
- Біржақты қозғалыстағы жол
- Тұрақ орны
- Жаяу жүргінші өтпесі
- Жер асты жаяу жүргінші өтпесі
IV топ. Қызмет көрсету және қосымша ақпарат
Қызмет көрсету белгілері
- Алғашқы медициналық көмек пункті
- Аурухана
- Телефон
- Тамақтану орны
- Ауыз су
- Демалыс орны
Қосымша ақпарат (тақтайшалар)
Негізгі белгінің әсерін нақтылайды немесе шектейді.
- Объектіге дейінгі арақашықтық
- Әсер ету аймағы
- Қолданылу бағыттары
Осы белгілерді үнемі есте сақтаңдар: олар — қауіпсіздіктің нақты «тілі».
Видеокөрініс және талқылау
Теледидардан арнайы түсірілген видеокөрініс көрсетіледі: үш оқушы мектепке бара жатып, көлік жүретін көшеде қуаласып ойнайды. Бір оқушы екіншісін итеріп жібереді, ол құлап қалады. Үшінші оқушы көмектескен сәтте бұрылыстан шыққан көлік әрең тоқтайды. Ережені бұзған оқушы мән бермей күледі.
Қорытынды ой
Мұндай тәртіпсіз ойындар кездейсоқ апатқа әкелуі мүмкін. Сондықтан көшеде әрдайым сақ болып, жолда жүру ережесін қатаң сақтау керек.
Топтық жұмыс: қай жерде ойнауға болады?
Топтарға суреттер беріледі. Егер балалар қауіпсіз жерде, ережені бұзбай ойнап жүрсе — төмендегі шаршыны жасыл түске, ал ереже сақталмаған болса — қызыл түске бояйды.
Қоғамдық көлік: автобусқа міну мәдениеті
Автобусты қалай күтеміз?
- Автобусты тек аялдамада күтеміз.
- Кезек сақтаймыз, бір-бірімізге кедергі жасамаймыз.
- Автобусқа артқы есіктен кіріп, алдыңғы есіктен түсеміз.
Қысқа өлең
Есігінен артқы —
Көлікке сен мінгін.
Дәл осы бір салтты,
Құлағыңа ілгін.
Кезекте сен әуелі
Артқы есіктен кіргін.
Енді есіктен алғы —
Түсеріңді білгін.
Қорытынды: білімді бекіту
Лото ойыны: «Жол белгілерін білесің бе?»
Оқушыларға белгі атауы жазылған карталар таратылады. Әр оқушы картаны жол белгісінің сәйкес суретіне теріс қойып шығады. Барлығы дұрыс орналастырылғанда қызықты сурет ашылады.
Шыққан сөйлем
Жолда жүру ережелерін сақта!
Жалпы қорытынды
Жолда жүру ережелері — қалада да, ауылда да бәріне ортақ тәртіп. Оны оқушылар да, ересектер де, барлық жаяу жүргіншілер мен жүргізушілер де бұлжытпай орындауы керек. Сабаққа белсенді қатысып, ізденімпаздық танытқан оқушылар ерекше атап өтіледі.