Қазақша рефераттар

Жылқы малының ерекшелігі

Сәбит Мұқанов. «Жылқы»

Бұл материал бастауыш сыныпқа арналған сабақ жоспары негізінде өңделіп, мәтіндік құрылымы реттеліп берілді. Мазмұны жылқының қазақ дүниетанымындағы орны, Сәбит Мұқановтың тұлғасы және оқушының тілдік, танымдық дағдыларын дамытуға бағытталған тапсырмалар жүйесін қамтиды.

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: әңгіменің мазмұнымен таныстыру, жылқы туралы түсінікті кеңейту, С. Мұқановтың өмірі мен шығармашылығына шолу жасау.
  • Дамытушылық: сөздік қорды молайту, ойлау және сөйлеу дағдыларын жетілдіру.
  • Тәрбиелік: жеке тұлғаны және жылқы малын құрметтеуге баулу, жылқышы еңбегінің қиындығын таныту, кәсіптік бағдар беру.

Пәнаралық байланыс және құралдар

Пәнаралық байланыс

Бейнелеу өнері, ән-күй.

Көрнекіліктер

С. Мұқановтың портреті, мәтінге байланысты сызбалар мен суреттер, интерактивті тақта.

Сабақтың құрылымы

  1. 1 Ұйымдастыру, психологиялық дайындық
  2. 2 Үй тапсырмасын тексеру, өткенді пысықтау
  3. 3 Топтық жұмыс, ой шақыру, топтастыру
  4. 4 Жаңа сабақ: мәтінмен жұмыс, талдау, тапсырмалар
  5. 5 Сергіту, ойын элементтері, бекіту

Топқа бөлу және ұрандар

I топ — Оқу орталығы

Ұраны: «Оқу — білім бұлағы, білім — өмір шырағы.»

II топ — Жазу орталығы

Ұраны: «Көре-көре көсем боларсың, сөйлей-сөйлей шешен боларсың.»

III топ — Өнер орталығы

Ұраны: «Өнерлінің қолы алтын, өлеңшінің сөзі алтын.»

Ой шақыру және топтастыру

Ой шақыру

  • Көктем мезгілінің көрінісі бойынша сұрақтар қою: бейнеүзіндіде жылдың қай мезгілі бейнеленген?
  • Жыл атауына қатысты танымдық сұрақ: биыл қандай жыл?

Топтастыру: «Жылқы» ұғымы

Жеті қазына

Жылқы — қазақ түсінігіндегі асыл қазынаның бірі.

Көлік

Кең далада адамның серігі, «ердің қанаты».

Қымыз, сүт

Құнды, шипалы тағамдық өнім.

Ет, тері, қыл

Тұрмысқа қажетті, пайдасы мол игілік.

Ұлттық ойындар

Көкпар, аударыспақ, теңге алу, қыз қуу, бәйге.

Жаңа сабақ: автор және тақырып

Сәбит Мұқанов туралы

Сәбит Мұқанов (1900–1973) — қазақ әдебиетінде өзіндік орны бар ірі тұлға: жазушы, ақын, драматург, қоғам қайраткері, академик. Туған жері — Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданы.

Шығармаларынан мысалдар

  • «Батылдық (Балуан Шолақ)»
  • «Шыбынсыз жаз (Жазғы жайлау)»
  • «Көкше көрінісі (Көкше табиғаты)»
  • «Жылқы»

Қазақ дүниетанымындағы жылқының қадірі

Қазақ халқы төрт түлікті ерекше қастерлеген. Төрт түлік жырларында әр түліктің иесі, пірі бар деп танылған: жылқының пірі — Қамбар ата, қойдікі — Шопан ата, түйенікі — Ойсылқара, сиырдікі — Зеңгі баба, ешкінікі — Сексек ата.

Қамбар атаға арналған тілек (үлгі)

Шаруаның бір пірі — Қамбар ата, Тілегіңді өзің бер ақтан бата. Үйір-үйір жылқыны шұрқыратып, Ойдан-қырдан арқансыз әкеп мата.

Жылқы — көшпелі өмірдің тірегі. Қымыз — шипалы сусын, қылынан ескен арқан берік, терісі де тұрмыста қажетке жараған. «Жылқы — ердің қанаты» деген сөз оның адам өміріндегі орнын дәл көрсетеді.

Қазақстанның елтаңбасындағы қос арғымақ — елдің еркіндігі мен болашаққа ұмтылысын білдіретін нышан.

Мәтін мазмұнын талдау: негізгі тұстар

Аналық мейірім

Биенің құлынына деген қамқорлығы ерекше суреттеледі: өзі бірден оттамай, алдымен шөпті ашып беріп, құлыны қаужылап алғаннан кейін ғана жайылады.

Қос және тұрмыс көрінісі

Қостың көлемі арбаның доңғалағындай, айналасына қазық қағылып, сыртын киізбен қоршайды. Түндігі тоқымдай ғана — ықшам, көшіп-қонуға қолайлы баспана.

Жылқы өнімдерінің пайдасы

  • Ет: «мың да бір ем» деп дәріптеледі.
  • Сорпа, май: тез қатпайды деген түсінік айтылады.
  • Қымыз: ауруға ем, қуат беретін сусын.
  • Тері: иісіне жылан жоламайды деген халықтық пайым бар.

Мақан жылқышының пікірі

Мақан жылқышы жылқының талғампаздығын ерекше атап өтеді: ол лай суды ішпейді, сасыған суға жоламайды; тұнығын таңдап ішеді, шөптің асылын теріп жейді. Сондықтан бабымен бапталған жылқы қуатты, төзімді келеді.

Сөздік жұмысы және танымдық деректер

Сөздік

Қос
Егін салуға, шөп шабуға, жылқы бағуға арналған уақытша баспана.
Баспана
Көшіп-қонуға ыңғайлы, тігуі мен жығуы жеңіл қоныс орны.

Жылқының ерекшеліктері (халықтық ұғым)

  • Жеті қазына қатарына жатады
  • Өті жоқ деп айтылады
  • Асығы жоқ (сүйек атауына қатысты таным)
  • Тақ тұяқты
  • Күйсемейді (мал түрлерін салыстыруға негізделген түсінік)

Орталықтар бойынша тапсырмалар

Оқу орталығы

Мәтінді тізбектей, мәнерлеп оқу. Сұрақтарға ауызша жауап беру:

  • Әңгімеде табиғат көрінісі қалай суреттелген?
  • Жылқының аналық мейірімі туралы не айтылады?
  • Мақан жылқышы жылқы жайлы қандай ой айтады?

Жазу орталығы

Сұрақтарға жазбаша жауап дайындау:

  • С. Мұқанов қай жылы туған? Қандай шығармаларын білесің?
  • «Қос» дегеніміз не?
  • Жылқы бағатын адамды қалай атаймыз?

Өнер орталығы

Жылқы туралы өлең айту немесе сурет салу.

Сергіту сәті

«Боз жорға» биі.

Ойын және бекіту сұрақтары

«Бәйге» ойыны (қайталау)

1) Жүйрік ат атаулары

Пырақ, сәйгүлік, саңлақ.

2) Атпен ойналатын ойындар

Көкпар, бәйге, теңге алу, қыз қуу, аударыспақ.

3) Мақалды толықтыр

  • Ат басына күн туса, ауыздықпен су ішер.
  • Ат арыса — тулақ, адам арыса — аруақ.

4) Батырлар тұлпары

  • Алпамыс батыр — Байшұбар
  • Қобланды батыр — Тайбурыл
  • Қамбар батыр — Қарақасқа

Ат әбзелдері

Ер, тоқым, үзеңгі, ауыздық, ноқта, қамшы, тартпа, терлік.

Дәптермен жұмыс: жас ерекшелігі атаулары

1 жас

Құлын

2 жас

Тай

3 жас

Жабағы

4 жас

Құнан немесе дөнен

5 жас

Бестік

Қорытынды және үй тапсырмасы

Сабақты бекіту сұрақтары

  1. 1 «Қос» дегеніміз не?
  2. 2 Жылқыдан қандай өнімдер алынады?
  3. 3 Жылқы терісінің қандай пайдасы бар?

Үйге тапсырма

  • Мәтінді оқып, мазмұнын түсінік айтып беру.
  • Жылқы туралы қосымша мәлімет жинау.
  • Топтардың ұпайларын санау және оқушыларды бағалау.

Дереккөз (сабақ жоспары мәліметі)

Оңтүстік Қазақстан облысы, Сарыағаш ауданы, Ж. Баласағұн атындағы №74 жалпы орта мектеп. Бастауыш сынып мұғалімі: Жанасбаева З.