Ойын ортасы
Білім беру саласындағы кірігу ұстанымдарына сәйкес пәндік дамыту ортасын құру — мектепке дейінгі ұйымдағы оқу-тәрбие жұмысының өзегі.
«Білу аз, білгеніңді қолдана білу керек; істегің келу аз, істеу керек». (И. В. Гете)
Өзектілік
Әр кезеңде қоғам талаптарына сай келешек ұрпаққа берілетін білімнің мазмұны жаңарып, жаңа ұстанымдар қалыптасады. Ел Президенті Н. Ә. Назарбаев өз жолдауларында ұлттық бәсекеге қабілеттілік ең алдымен білімділік деңгейімен айқындалатынын атап өтіп, білім саласында түбегейлі өзгерістерге дайын болудың маңызын көрсетті.
Қазіргі білім беру реформасының басты мақсаты — ой-өрісі жаңашыл, шығармашылық деңгейде әрекет ете алатын, дүниетанымы жоғары, білімдік бәсекеге қабілетті, жан-жақты қалыптасқан тұлға тәрбиелеу.
Бүгінгі таңда жас ұрпақ тәрбиесі мен білім беру үдерісі күрделі міндетке айналды. Осыған сәйкес тәрбиешіге қойылатын талап күшейіп, бір жағынан кәсіби шеберлікті қажет етсе, екінші жағынан тәрбиеленушінің ізденуіне кең мүмкіндік береді.
Нәтижеге бағытталған білім беру және құзыреттілік
Еліміз оқытудың жаңа кезеңіне — нәтижеге бағытталған білім беруге көшті. Мұндай білім беру жеке тұлғаның құзыреттілігін қалыптастыруды көздейді.
Құзыреттілік — терең білімді меңгеріп қана қоймай, оны өмірлік жағдаяттарда тиімді қолдана алу. Тәрбиеленушінің құзыреттілігін қалыптастыру үшін тәрбиешінің өзі де кәсіби құзыреттілікке ұмтылып, үнемі дамуы қажет.
Тәрбиешіге қойылатын заманауи талаптар
- Өз пәнін терең меңгеру;
- тарихи-танымдық көзқарас;
- педагогикалық және психологиялық сауаттылық;
- ақпараттық сауаттылық;
- жаңалыққа ашықтық, шығармашылықпен жұмыс істеу;
- оқытудың жаңа технологияларын меңгеру.
Пәндік дамыту ортасы: мәні және қағидаттары
Мектепке дейінгі ұйымда оқу-тәрбие жұмысының басты шарты — пәндік дамыту ортасын құру. Дамыту ортасы дегеніміз — пайдалы ұйымдастырылған, әртүрлі материалдармен толықтырылған, арнайы жабдықталған, жайлы жағдайлар жүйесі.
Мұндай ортада балалардың танымдық-шығармашылық іс-әрекетін бір уақыттың өзінде белсенді ұйымдастыруға болады. Ортаны құрудағы шешуші фактор — педагогикалық мақсат пен кәсіби көзқарас. Мақсатқа жету таңдалған білім беру бағдарламасын сапалы іске асыру арқылы қамтамасыз етіледі.
«Айналайын» шағын орталығында дамыту ортасын құра отырып, біз тәрбиеленушілердің жасын, даму деңгейін, қызығушылығын, бейімділігін, қабілетін және жеке ерекшеліктерін ескереміз.
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінде қазақ тілін оқытудың мақсаты
Қазақ тілін оқытудың басты мақсаты — тәрбиеленушілердің сөздік қорын молайту, қазақ тіліне тән дыбыстарды дұрыс оқып-айтуға үйрету, бір-бірімен еркін сөйлесуге дағдыландыру және ойын анық жеткізе алатын деңгейге жеткізу.
Осы нәтижеге жету үшін тәрбиеші тек өз ісінің шебері болып қана қоймай, балалардың пәнге қызығушылығын арттыратын бағыттаушы тұлға болуы қажет. Әр оқу іс-әрекетін түрлендіріп, балалардың ынта-ықыласын тұрақты ұстай білу — табыстың маңызды шарты.
Пәндік дамыту ортасын ұйымдастыруға қойылатын талаптар
1) Жас ерекшелігіне сай белсенді іс-әрекет
Әр топта жас ерекшелігіне сай мақсатқа бағытталған белсенді іс-әрекетке жағдай жасалуы тиіс: ойын, қозғалыс, бейнелеу, сахналау.
2) Қажеттілік пен жасқа сәйкестік
Пәндерді орналастыру және ұйымдастыру тәрбиеленушілердің қажеттілігі мен жас ерекшеліктеріне сәйкес болуы керек. Мектеп жасына дейінгі баланың негізгі қажеттіліктері:
- қозғалыс;
- қарым-қатынас;
- таным.
Баланың өзіндік таңдауы болуы үшін ортада «кіммен, қайда, қалай және нені ойнайды?» деген сұрақтарға мүмкіндік беретін жағдай жасалады. Жабдықтар мен материалдарды таңдау нақты жас кезеңінің даму ерекшеліктерімен анықталады.
3) Жан-жақтылық және ықшамдық
Топ ішінде балаларға шынымен қажет, дамуына ықпал ететін материалдар ғана болуы тиіс. Егер қандай да бір ойын құралдары жақын уақытта қолданылмаса, оларды уақытша алып тастаған дұрыс. Топ оқу құралдарын сақтайтын қоймаға айналмауы керек.
4) Ұлдар мен қыздардың қызығушылығын ескеру
Ортаның мазмұны балалардың қызығушылықтарына сай теңгерімді құрылуы қажет.
5) Демалысқа жайлы аймақ
Барлық жас топтары үшін демалуға қолайлы орындар алдын ала белгіленіп, қауіпсіз әрі жайлы болуы тиіс.
Орталықтар құрамы: мазмұн және құралдар
Ойын ортасы
- Сюжеттік-рөлдік ойындарға арналған құралдар;
- режиссерлік ойындарға арналған құралдар;
- көпжақты текшелер;
- үлгілер (үй, гараж, карта-кесте, ойын аймағы, шымылдық);
- ертегілердегі жануарлар.
Сауаттылық және әдеби орталық
- Халық ауыз әдебиеті үлгілері;
- қазақ халық ертегілері;
- қазіргі авторлардың шығармалары (әңгіме, ертегі, тақпақ).
Қызықты математика орталығы
- «Ғажайып қапшық» ойыны;
- Геометриялық фигуралар мен заттарды түсіне, көлеміне қарай салыстыру және сенсорлық белгілеріне сай топтау (мысалы: үлкен себетке — үлкен доптар; қызыл қорапқа — қызыл текшелер);
- Арнайы құралдар арқылы фигураларды атап, ажыратуға арналған үстел ойындары;
- Моншақтарды жіпке тізу, көлеміне қарай кезектестіру;
- Жүйелі іс-әрекетке құрылған алгоритмдік ойындар;
- Көлемдік, сандық, пішіндік қатынастарды игеруге арналған ойындар;
- Логикалық ойлау мен шапшаңдықты дамытуға арналған тапсырмалар.
Өнер орталығы
- Сурет салу;
- ән айту;
- би билеу.
Дене шынықтыру орталығы
- Спорт кешені;
- шағын дене шынықтыру бұрыштары;
- ойын құралдары.
Сабақта қолданылатын негізгі әдістер
Оқу іс-әрекетін тиімді ұйымдастыру мақсатында мен төмендегі төрт әдісті жүйелі қолданамын.
1) Сұрақ-жауап әдісі
Жеңіл әрі нақты сұрақтар қою тиімді: «Қазір жылдың қай мезгілі? Қай ай, нешесі? Аптаның қай күні? Қандай ойындар ойнадық? Бүгін не үйрендік?». Бұл әдіс баланың қызығушылығын арттырып, тілін жаттықтырады, зейіні мен ынтасын күшейтеді.
Сұрақ-жауапты сабақтың басында ғана емес, ортасында және соңында бекіту мақсатында қолдануға болады.
2) Диалог әдісі
Диалог — баланың балаға, тәрбиешінің тәрбиеленушіге қарым-қатынасын күшейтетін тиімді тәсіл. Тапсырманы орындай отырып, бала өз ойын анық жеткізуге, ашық айтуға және тәрбиешімен тікелей байланыс орнатуға үйренеді.
Мысал тапсырма: «Досыңмен сүйікті ісің туралы әңгімелес». Нәтижесінде балалар бір-бірін тыңдап, пікір алмасады, жұппен жұмыс істеуді меңгереді және ортақ ой қорытады.
3) Сурет әдісі
Сурет әдісі ойлау қабілетін дамытуға, сөздік қорды молайтуға және ойын жүйелі айтуға көмектеседі. Бала суретті көріп қана қоймай, ондағы нысандармен танысып, есте сақтайды.
Мысал: «Жыл мезгілдері» тақырыбында төрт мезгілдің суреттерін ұсынып, балалардың байқағанын айтқызу арқылы жаңа тақырып мазмұны ашылады.
4) Тест әдісі
Тест түрлері көп болғанымен, тәрбиеленушіге ұсынылатын тапсырмалар жүйелі, жеңіл және түсінікті болуы шарт. Осы талаптарды сақтай отырып, мен тест әдісін оқу іс-әрекетінде бекіту және бағамдау мақсатында қолданамын.
Күтілетін нәтиже
Қай салада, қай пәнде болмасын, білім алушының пәнге қызығушылығын арттыру — негізгі міндеттердің бірі. Білімді жүйелі, құрылымды әрі мазмұнды беру, оны әртүрлі әдіс-тәсілдермен түрлендіру — мұғалімнің кәсіби шеберлігіне тікелей байланысты.
Сондықтан әр педагог ізденімпаз, өзіне талап қоя білетін, кәсіби деңгейі жоғары, рухы биік болуы қажет. Елбасы атап өткендей, келешекте мұғалім мамандығы ең беделді әрі жоғары ақы төленетін мамандықтардың бірі болуы тиіс. Бұл — мұғалімнің өзі де уақыт талабына сай үздіксіз дамуы керек деген сөз.
Осы ұстанымды басшылыққа ала отырып, мен де білімімді үнемі жетілдіріп, нәтижеге бағытталған білім беру талаптарына сай құзыретті тұлға қалыптастыруға үлес қосуға ұмтыламын.