Қайрат Рысқұлбеков туралы мәлімет жинастыру
«Он алтыншы желтоқсан» тақырыбына сабақ-жоспар
Бұл мәтін Тұманбай Молдағалиевтің «Он алтыншы желтоқсан» өлеңі арқылы Тәуелсіздік ұғымын түсіндіруге, Желтоқсан оқиғасын еске алуға және Қайрат Рысқұлбековтің ерлігін танытуға бағытталған.
І. Ұйымдастыру және кіріспе
Сәлемдесу
Білер қазақ баласы: «Сәлем — сөздің анасы»,
Алдымыздан кезіккен көп ұстазды көреміз.
Бәріне де ізетпен біз сәлем береміз.
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру
З. Шүкіров — «Ақша қар»
Өлеңді жатқа айту (3–4 оқушы). Сұрақ-жауап арқылы өлеңде бейнеленген мезгілді анықтау: қыс, қыс айлары — желтоқсан, қаңтар, ақпан.
ІІІ. Сөзжұмбақ: «Тәуелсіздік»
Оқушылар сөзжұмбақ сұрақтарына жауап беріп, ерекше жолдан шығатын негізгі ұғымды табады.
Сұрақтар (1-бөлік)
- Рәміз
- Ту
- Қазақтың ханы
- Тәуке
- Жыл басы
- Наурыз
- Киелі сан
- Жеті
- Бұрынғы астана
- Алматы
Сұрақтар (2-бөлік)
- Ресей халқы
- Орыс
- Алып жануар
- Піл
- Қасиетті ай
- Рамазан
- Мұз айдыны
- Медеу
- Жыртқыш құс
- Бүркіт
Ерекше жолдан шыққан сөз: Тәуелсіздік. Түсіндірме: еркіндік, бостандық, өз бетінше шешім қабылдау.
IV. Негізгі бөлім: 16 желтоқсан — Тәуелсіздік күні
Сұрақ-жауап арқылы тақырыпқа шығу
Қандай мереке жақындап келеді?
16 желтоқсан — Тәуелсіздік күні.
Қазақстан тәуелсіздігін қашан алды?
1991 жылы 16 желтоқсанда тәуелсіздігін жариялады.
Осы сабақта Тұманбай Молдағалиевтің «Он алтыншы желтоқсан» өлеңі оқылып, мазмұны талданады.
Кітаппен жұмыс
- «Он алтыншы желтоқсан» өлеңін оқу, түсіндіру.
- Тізбектеп оқу арқылы мәнерлеп оқу дағдысын дамыту.
V. Сөздік жұмысы
Тәуелсіздік
Еркіндік.
Ерекше
Дара, бөлек.
Мәңгілік
Өмір бойы, өмірлік.
Жадымызда
Есімізде.
VI. Дәптермен жұмыс және тарихи түсініктеме
Жазылым
Бүгінгі күннің жадын жазып, 16 желтоқсан — Тәуелсіздік күні екенін есте сақтайтындай етіп белгілейміз.
Неліктен 16 желтоқсан Тәуелсіздік мерекесі?
1986 жылғы 16–17 желтоқсанда жастар өз пікірін білдіру үшін алаңға шықты. Бейбіт ниетпен шыққан жастарды билікке қарсы шықты деген сылтаумен күш қолдану арқылы таратып, көптеген адамға қиянат жасалды. Олардың қолында қару болған жоқ; көтергені — «Өз елін өз көсемі басқарсын!» деген үндеу еді.
Бейнебаян
Желтоқсан оқиғасына арналған бейнематериал арқылы тарихи оқиғаға қатысты түсінік тереңдетіледі.
VII. Қайрат Рысқұлбеков: ерлік және азаматтық ұстаным
Желтоқсан оқиғасы кезінде жазықсыз жала жабылып, сол кезеңнің құрбаны болған аға-апаларымыздың ішінде Қайрат Рысқұлбеков тұлғасына ерекше тоқталамыз.
«Есіңе сақта» бөлімінен дерек
2009 жылғы 1 қаңтарда Желтоқсан оқиғасына қатысқан 32 адамға, соның ішінде Қайрат Рысқұлбеков пен Ләззат Асановаға «Халық батыры» атағы берілді.
Өмірі мен болмысы
Қайрат Рысқұлбеков небәрі 22 жыл ғұмыр кешті. Ол зұлымдықтың құрбаны болғанымен, артында ұлт жадында қалатын ерлік пен азаматтық биіктік қалдырды.
Қайраттың жазбаларымен жұмыс
- Қайраттың жазу дәптерінен мәтінді оқу (1–2 оқушы).
- Мәтіндегі қорқақтық туралы ойды талқылау: жеке пікір айту.
- «Асыл міндет» ұғымын түсіндіру: жауапкершілік, елге адал қызмет.
Қайраттың қойын дәптерінен өлеңдер
«Ана тілі»
Мен — қазақпын мың өліп, мың тірілген,
Құшақ жая таныстым сан тілменен.
«Жаман үйді қонағы билейді» деп,
Қала жаздап айрылып өз тілімнен.
Өзге тілге еліктеп ел болмайсың,
Қазағымның артық жоқ өз тілінен...
«Ақтық сөз»
Күнәдан таза басым бар,
Жиырма бірде жасым бар,
Қасқалдақтай қаным бар,
Бозторғайдай жаным бар,
Алам десең, алыңдар!
Қайрат деген атым бар,
Қазақ деген затым бар.
Еркек тоқты — құрбандық,
Атам десең, атыңдар.
Қайраттың ерлігі ұмытылмас үшін ел ішінде көптеген іс атқарылды: туған жерінде ескерткіш орнатылып, қабіріне батырға лайық құлпытас қойылды. 2009 жылғы 17 желтоқсанда Алматы қаласында Желтоқсан құрбандарына арналған ескерткіш ашылды.
Тыңдалым
Ескерткіштің ашылу салтанатында Мұхтар Шаханов Қайрат Рысқұлбековке арнап арнау өлең оқыған. Сол арнау өлеңін тыңдау ұсынылады.
VIII. Қорытынды және ой толғау
Бекіту сұрақтары
Бүгін қандай өлеңмен таныстық?
Тұманбай Молдағалиевтің «Он алтыншы желтоқсан» өлеңі.
16 желтоқсан қандай мереке?
Тәуелсіздік мерекесі.
Қазақстан тәуелсіздігін қашан алды?
1991 жылы 16 желтоқсанда.
Неге бұл күн Тәуелсіздік мерекесі болып белгіленген?
1986 жылғы Желтоқсан оқиғасындағы жастардың еркіндікке ұмтылысы ұлт жадында қалды.
Желтоқсан құрбандары ретінде жиі аталатын есімдер: Қайрат, Ербол, Ләззат, Сәбира. Ой толғау бөлімінде оқушылар Қайрат Рысқұлбеков туралы түсінгенін жинақтап айтады.
IX. Үй тапсырмасы
- Т. Молдағалиевтің «Он алтыншы желтоқсан» өлеңін жаттау.
- Қайрат Рысқұлбеков туралы қосымша мәлімет жинастыру.