Модель және модельдеу
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Бұл материал 7-сыныпқа арналған информатика сабағына арналған. Негізгі тақырып — «Модель және модельдеу. Модель қасиеттері мен түрлері». Мақсат — оқушыларды модель ұғымымен таныстырып қана қоймай, модельдеу барысында зерттеушілік дағдыларын дамыту және ақпараттық мәдениетке тәрбиелеу.
Сабақтың мақсаттары
- Білімдік: модель және модельдеу ұғымдарын, модельдің қасиеттері мен түрлерін түсіндіру, сипаттама беру.
- Дамытушылық: модельдерді формалдау кезінде зерттеушілік құзыреттілікті, логикалық ойлауды дамыту, ой-өрісті кеңейту.
- Тәрбиелік: танымдық қызығушылықты арттыру, ақпараттық мәдениетке тәрбиелеу.
Күтілетін нәтижелер (білім-білік талаптары)
Сабақ соңында оқушылар:
- объектінің моделі ұғымын түсіндіре алады;
- модельдерді кластарға бөлу принципін біледі;
- модельдеудің негізгі кезеңдерін атайды;
- түрлі жағдайларға мысал келтіреді.
Сабақтың форматы мен ресурстары
Сабақтың типі
Практикум элементтері бар түсіндірмелі-көрнекілік сабақ.
Сабақтың әдістері
Түсіндіру, сұрақ-жауап, жазбаша жұмыс, интерактивті тақтамен жұмыс.
Программалық-дидактикалық қамту
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу, оқушылардың көңіл күйін анықтау.
- Сабақтың өту алгоритмімен таныстыру (блок-схема түрі: сызықтық).
II. Өткен тақырыпты қайталау: ақпараттық диктант
Әр оқушы бір сұрақты таңдап жауап береді. Бағалау үшін қызыл, сары, жасыл түсті жетондар қолданылады.
Негізгі ұғымдар
- Алгоритм — есепті шешуге арналған әрекеттердің дәл және қарапайым түрде жазылуы.
- Алгоритм түрлері: сызықтық, тармақтық, циклдік.
- Сызықтық — әрекеттер бірінен соң бірі тізбектеле орындалады.
- Тармақталған — әрекеттердің орындалуы шартқа тәуелді.
- Циклдік — әрекеттер бірнеше рет қайталанады.
Turbo Pascal: енгізу/шығару/меншіктеу
Енгізу операторлары
Read және Readln операторлары қолданылады.
Read(x1, x2, ..., xn);
Readln(x1, x2, ..., xn);Шығару операторлары
Write және Writeln операторлары қолданылады.
Write(y1, y2, ..., yn);
Writeln(y1, y2, ..., yn);Меншіктеу операторы
Жалпы жазылуы: айнымалы атауы := өрнек.
X := 2*Y + Z;Қосымша: тіл элементтері
- Turbo Pascal әліпбиі: латын әріптері, цифрлар, арифметикалық амалдар, арнайы таңбалар.
- Айнымалы типтері: Integer, Real.
- Айнымалылар типі сипатталатын бөлім: VAR.
- Өрнек мысалы: 2*x + abs(x).
III. Тақырып және мақсатпен танысу
Бүгінгі тақырып: «Модель және модельдеу. Модель қасиеттері мен түрлері». Оқушылар дәптерге күнін, тақырыбын жазып, сабақ мақсатын нақтылайды: модель/модельдеу ұғымдарын меңгеру, модельдеудің кезеңдерін қарастыру және модельдеудің не үшін қажет екенін түсіну.
IV. Жаңа сабақты түсіндіру
Жаңа сабақ барысында қарастырылатын негізгі сұрақтар:
1-бөлім
Модель және модельдеу
Модель — түпнұсқаны (нақты объектіні) зерттеу мақсатында қолданылатын оның ықшамдалған бейнесі немесе сипаттамасы.
2-бөлім
Модельдеу кезеңдері
Модельдеу — зерттеу үдерісінің маңызды бөлігі. Бұл бөлімде кезеңдерге талдау жасалады (слайдтағы жоспарға сүйене отырып).
3-бөлім
Модель түрлері
Түрлерін ажырату арқылы әр модельдің қолданылу аймағын түсіндіру көзделеді.
4-бөлім
Модельдердің қасиеттері
Модельдің қандай талаптарға сай болуы керектігі (маңыздылық, мақсатқа сәйкестік, ықшамдылық және т.б.) талқыланады.
Талқылау: модельге қандай мысалдар келтіруге болады?
Оқушылар күнделікті өмірден модельге мысал келтіреді және олардың ортақ байланысын анықтайды: бәрі де түпнұсқаны тікелей зерттеудің орнына, оны танып-білу үшін қолданылады.
Мысалдар
- Глобус және әлем картасы.
- Жердің тартылыс күшінің формуласы.
- Биология кабинетіндегі көрнекі құралдар.
Неге модель қолданамыз?
- Түпнұсқа қолжетімсіз немесе мүлде сақталмаған болуы мүмкін.
- Нақты табиғатта жоқ құбылыстарды түсіндіру үшін (мысалы, динозаврлардың жойылу теориялары).
- Объектінің тек қажетті қасиеттерін бөліп алып, жеке зерттеу үшін.
Осыдан кейін оқушылар модель мен модельдеудің анықтамаларын дәптерге жазып, келесі бөлімге — модельдеу кезеңдерін талдауға көшеді.