Буынаяқтылар типі, өрмекшілер класы
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Сынып және сабақ түрі
- Сынып:
- 7-сынып
- Сабақ типі:
- Аралас
- Сабақ түрі:
- Жаңа білімді меңгерту
Тақырыптың өзегі
- Бунақденелілер класына жалпы сипаттама
- Бунақденелілердің көптүрлілігі
- Бунақденелілердің құрылысындағы ерекшеліктер
- Бунақденелілерді қолға үйрету (адам игілігіне пайдалану)
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Бунақденелілер класына жататын жәндіктердің негізгі ерекшеліктерін айқындау; олардың көптүрлілігі және қолға үйретілуі туралы түсінік қалыптастыру.
Тәрбиелік
Топтық жұмыс арқылы ұйымшылдыққа баулу және тірі ағзаларға қамқор көзқарас қалыптастыру.
Дамытушылық
Жаңа технологияларды қолдана отырып оқушы белсенділігін арттыру; ойталқы ұйымдастыру; өз бетімен ізденуді қалыптастыру және шығармашылық қабілеттерін дамыту.
Құрал-жабдықтар мен әдіс-тәсілдер
Көрнекілік
- Бунақденелілер топтамасы
- Суреттер
- Тапсырма жазылған үлестірмелі қағаздар
- Плакаттар, жапсырмалар
Әдіс-тәсілдер
- Талдау–жинақтау
- Сұрақ–жауап
- Проблемалық әдіс
- Тірек сызба
- Топтық және жұптық жұмыс
Пәнаралық байланыс
Сабақтың барысы
I. Қызығушылықты ояту
- Оқушылардың назарын сабаққа аудару, жұмысқа бағыттау.
- Топқа бөлу: түрлі-түсті ленталар арқылы бір «шаңырақ» астына біріктіру.
- Сабақ ұраны: «Мәңгілік ел – болашақтың іргетасы, шаңырақ – ұлттық идея».
- Үй тапсырмасын тексеру: «Буынаяқтылар типі. Өрмекшілер класы».
Топтағы жұмыс алгоритмі
- Әр оқушы мәтінді мұқият оқиды.
- Топ мүшелері маңызды ұғымдарды дәптерге түсіреді (10 минут).
- Әр топтан бір оқушы жұмыс нәтижесін қорғайды.
Стратегия: «Екі шеңбер»
Оқушылар үй тапсырмасын еске түсіріп, бір-біріне сұрақ қойып, жауаптарын нақтылайды.
Стратегия: «Өрмекші торы»
Сұрақ–жауап арқылы алдыңғы тақырып бойынша негізгі түсініктер жүйеленеді; кейбір оқушылар карточкамен жұмыс орындайды.
II. Мағынаны тану
Кіріспе ретінде «Шегіртке мен құмырсқа» мысалын оқып, табиғаттағы еңбек, бейімделу және тіршілік тәсілдері туралы ой қозғайды.
Сабақ тақырыбы (көптілділік)
- Қазақша: Бунақденелілер
- Орысша: Насекомые
- Ағылшынша: Insects
Көрме бұрышы
Оқушылар салған суреттер болса, тақтаға іліп, қысқа таныстырылым жасайды.
Топтық жұмыс
Әр топқа тапсырмалар үлестіріліп, нәтижесі талқылауға ұсынылады.
Бунақденелілер: жүйедегі орны және көптүрлілігі
Жүйелік орны
Жануарлар дүниесі
Animalia
Дүние тармағы
Көпжасушалы жәндіктер
Тип
Буынаяқтылар
Класс
Бунақденелілер
Неліктен олар өте көп?
«Insectum» сөзі «ұсақ, бөлшектенген» деген мағына береді. Сондықтан бунақденелілер жер бетінде өте кең таралған. Ғалымдар олардың шамамен 1 миллионға жуық түрін сипаттаған, ал көптеген түрлер әлі де толық зерттелмеген.
Бунақденелілер 35 отрядқа жіктеледі және екі ірі тармаққа бөлінеді:
- Туақанатсыздар
- Қанаттылар
Зерттейтін ғылым
Бунақденелілерді зерттейтін ғылым энтомология деп аталады.
Тіршілік ететін ортасы және мысалдар
- 1 Жер бетінде: қоңыз, құмырсқа, тарақан.
- 2 Топырақ астында: бұзаубас.
- 3 Ауада ұшып: шыбын, маса, көбелек, инелік.
- 4 Суда: суаршын, су қандала, су шалқақ, зұламат.
- 5 Паразиттік тіршілік: бүрге, бит, қандала.
Бунақденелілердің негізгі ерекшеліктері
- Ең көп түрді қамтиды: буынаяқтылардың ішіндегі ең ауқымды класс.
- Көбі құрлықта мекендейді: ортаға бейімделуі өте жоғары.
- Тыныс алуы: негізінен демтүтік (трахея) арқылы.
- Дара жынысты: аталық және аналық даралары бөлек болады.
- Буынаяқты аяқтары: қозғалысқа өте бейім, қызметі әртүрлі болуы мүмкін.
- Құрылысының ерекшелігі: әр отрядта қоректену мен тіршілік ортасына қарай айқын өзгешеленеді.
Бекітуге арналған тапсырмалар
Сұрақ-жауап (үй тапсырмасы бойынша)
«Өрмекшітәріздестер» тақырыбын қайталауға арналған сұрақтар:
- Өрмекшітәріздестерге жататын жәндіктерді атаңдар.
- Олар қай типке жатады?
- Өрмекшілерді зерттейтін ғылым қалай аталады?
- Неліктен ол «арахнология» деп аталады?
- Өрмекшітәріздестердің денесі неше бөлімнен тұрады?
- Мұртшасы бар ма, жоқ па?
- Қанайналым (қантарату) жүйесінің ерекшелігі қандай?
- Тыныс алу жүйесі қандай?
- Демтүтік (трахея) деген не?
- Шаянтәрізділерден негізгі айырмашылығы қандай?
- Көпшілігінде неше жұп аяқ болады?
- Зәр шығару жүйесі қалай жұмыс істейді?
- Жүйке жүйесінің құрылысы қандай?
- Көбею ерекшелігі қандай?
- Көздерінің құрылысы қандай?
- Өрмекті қалай тоқиды?
- Ең ірі өрмекшітәріздестерді атаңдар.
- Өкпе қызметі қандай?
- Хитин деген не?
- Кенелер қай класқа жатады?
- Кенелердің мысалдарын атаңдар.
Т-кестесі
Белгілердің қай буынаяқтылар тобына тән екенін «+» белгісімен кестеге түсіріңдер.
| Белгі | Өрмекшітәріздестер | Бунақденелілер | Шаянтәрізділер |
|---|---|---|---|
| Демтүтік арқылы тыныс алады | |||
| Мұртша болады | |||
| Денесі 3 бөлімнен тұрады | |||
| Суда тіршілік етуге бейімделген | |||
| Көпшілігінде 4 жұп аяқ |
Ескерту
Кестені сабақ мақсатына сай толықтыру үшін белгі тізімін топтың деңгейіне қарай кеңейтуге болады.
Қорытынды
Бұл сабақта оқушылар бунақденелілердің жүйелік орнын, түрлік көптүрлілігін, тіршілік орталарын және негізгі ерекшеліктерін талдайды. Топтық жұмыс пен сұрақ-жауап стратегиялары арқылы бұрынғы білім жаңартылып, жаңа тақырып мазмұны бекітіледі.