Қазақша рефераттар

Экологиялық тәрбие беру өте күрделі процесс

Биология пәнінен экологиялық тәрбие беру жолдары

Бүгінгі таңда адамзат алдында тұрған күрделі мәселелердің бірі — өзімізді қоршаған тіршілік ортасын, яғни биосфераны келешек ұрпаққа бүлдірмей, ластамай, көркейтіп жеткізу. Өйткені тіршіліктің бәрі сыртқы ортамен тығыз байланысты. «Не ексең, соны орасың» демекші, еліміздің болашағы қазіргі жастарға байланысты: біз оларға қандай білім беріп, қалай тәрбиелесек, ертеңгі нәтиже де сондай болады.

Экология — адамзаттың әрбір жауапсыз іс-әрекетіне келешекте шек қоятын, оның тыныс-тіршілігіне тікелей ықпал ететін ғылымның маңызды саласы.

Мектептегі биология пәнінің рөлі

Жан-жақты білімді, іскер маман даярлауда мектептегі биология пәнінің атқарар рөлі зор. Экологиялық білім мен тәрбие — жалпы білім берудің ажырамас құрамдас бөлігі. Ол оқушылардың қоршаған орта мен табиғатқа жауапкершілікпен қарайтын қарым-қатынасын қалыптастыруы тиіс.

Биология сабақтарында оқушылардың ғылыми-әдістемелік көзқарасын дамытуға ерекше мән беріледі. Сонымен қатар жасөспірімдердің табиғатты қорғау қабілетін арттыруға, экологиялық білімді жүйелі түрде меңгеруіне назар аударылады. Экологиялық білімді игеру мұғалімнің бағыт-бағдар беруімен жүзеге асады: мұғалім сабақтың мақсатын, мазмұнын, құрылымын жоспарлап, оқытудың тиімді әдістері мен түрлерін айқындайды.

Экологиялық білім берудің халықаралық бастауы

Экологиялық білім мен тәрбие беру ісі 1970 жылы БҰҰ деңгейінде ұйымдастырылған ЮНЕСКО-ның «Адам және биосфера» бағдарламасын қабылдаудан бастау алады. Бұл құжатта халықаралық деңгейде табиғи ресурстарды қорғау және оларды тиімді пайдалану бойынша бағдарлама жасалып, экологиялық мәселелер кеңінен сипатталды.

Экологиялық білім мен тәрбиенің негізгі мақсаты — әр оқушының бойында табиғатқа ізгі қарым-қатынасты қалыптастырып, Адам – Қоғам – Табиғат арасындағы үйлесімділік рухында тәрбиелеу.

Экологиялық тәрбие беру — күрделі әрі үздіксіз процесс. Оның өзегі — қоршаған табиғи ортаның адам мен қоғам үшін мәңгі қажетті екенін сезіндіру арқылы оқушының дүниеге деген жауапты, ізгі көзқарасын бірте-бірте қалыптастыру.

Негізгі ұғымдар: сауаттылықтан мәдениетке дейін

Экологиялық білім беру бағытында экология ғылымында жаңа ұғымдар мен түсініктер орнықты. Әр оқушы олардың мәнін түсінуге тиіс, өйткені ұғымдарды меңгеру табиғатқа көзқарасты қалыптастырып, экологияны тереңірек игеруге жол ашады және пәнге қызығушылықты арттырады.

  • Экологиялық білім

    Табиғи жүйелер мен адам әрекетінің байланысын түсіндіретін білім қоры.

  • Экологиялық сауаттылық

    Табиғатты ұтымды пайдалануға мүмкіндік беретін базалық түсінік пен дағды.

  • Экологиялық этика

    Табиғатқа қатысты моральдық жауапкершілік қағидалары.

  • Экологиялық мәдениет

    Табиғатты қорғауды күнделікті мінез-құлық нормасына айналдыру.

Сабақта және сабақтан тыс жұмыста қолданылатын тәсілдер

  • Көрнекі құралдар, диафильмдер, кеппешөптер (гербарий), коллекциялар және жүйелі бақылаулар.
  • Пәнаралық байланыс: әдебиет, география, музыка, бейнелеу өнері, қосымша дереккөздер.
  • Зертханалық жұмыстар, тәжірибелер және далалық бақылаулар арқылы практикалық дағды қалыптастыру.
  • Сабақ құрылымына қарай өлеңдер, табиғат көріністері, мақал-мәтелдер, сөзжұмбақтар мен танымдық ойындарды қолдану.

Ұлттық дүниетаным және табиғатқа жауапкершілік

Халқымыздың табиғатқа деген қайырымдылық пен қамқорлық сезімі, оны көздің қарашығындай қорғау мәдениеті тарихтан-ақ айқын көрінеді. Асан қайғы мен Қорқыт баба сияқты тұлғалардың өсиетке толы сөздері табиғатты қастерлеудің биік өлшемін танытады.

«Қара орманың шайқалмасын, мәуелі ағашың құламасын».

— Қорқыт баба

Биологияның әр сабағында табиғатты қорғау, оны аялау, көгалдандыру жұмыстарына белсене қатысуға бағыт-бағдар беру маңызды. Қазақтың «Бабалар еккен шынарды балалары саялайды», «Тау бұлағымен көрікті, бұлақ құрағымен көрікті» сияқты даналық сөздері ұрпаққа аманат ретінде табиғаттың көркін сақтауды меңзейді.

Тарихи дерек: Абайдың экологиялық ойы

1892 жылы Абай Құнанбаев «Дала уәлаяты» газетінде экологиялық мазмұндағы мақала жариялаған. Онда Шыңғыстау өңіріндегі ормандардың оталып, құрылысқа пайдаланылуы салдарынан жергілікті табиғаттың тозып бара жатқаны сөз болады. Бұл деректің өзі қазақ қоғамында экологиялық сауаттылықтың ерте кезеңнен-ақ болғанын дәлелдей түседі.

Экологиялық тәрбие — тек білім беру емес, ол табиғатты қорғауды күнделікті әдетке айналдыратын құндылықтар жүйесін қалыптастыру.