Ізі барды іздеу оңай
Мақал-мәтел — халық зердесінің қысқа да нұсқа айғағы
Корей мақал-мәтелдерінен Дананың зеректігімен қағазға түсіріп алған ой-түйіндер сенімді көрінеді: олар адам мінезін, еңбек пен ырыстың байланысын, сөз мәдениетін, сақтықты және өмірдің бұралаң жолын қысқа сөйлеммен дәл береді.
Ақыл, сақтық, байып
- Ит екі жалдан соң да иесін таниды.
- Көптің сөзіне күдік келтірме.
- Есті қоян итке жеткізбес.
- Сенімі бар сергелдеңнен қорықпас.
- Қасқырдың жүрегі қайырымды дегенге нанба.
- Тіршіліктің түзу жолы жоқ.
- Қисайған ағаш құламай қалмас.
Еңбек, береке, күнкөріс
- Еселі бақыт — еңбекте.
- Көктемге жетсе, көтерем де тебеді.
- Ақшаға әркім-ақ құмар.
- Кедейдің дұшпаны — құрсағы.
- Молданы мешіт асырайды.
- Еріншек ел жатқанша жуынады.
Түйін: береке еңбектен, ал тапшылық көбіне немқұрайлылық пен уақытты ұтымсыз жұмсаудан басталады.
Мінез, қатынас, қоғам
- Кісісі көп сөйлейтін үйдің көжесі ащы.
- Мырза еріккеннен малайын ұрады.
- Үлессіз қалған — өкпелі.
- Ойсыздың бәрі — өркөкірек.
- Бағынышты бол, бірақ жалынышты болма.
- Ұйқышының үйіне ұйқышы тап келеді.
Сөз әдебі мен ойдың салмағы
Бұл нақылдар сөйлеу мәдениетін жай ереже ретінде емес, өмірлік ұстаным ретінде ұсынады: артық сөз — артық салмақ, ал қысқа да дәл сөз — құрмет.
Ұнды ұзақ еле, сөзді қысқа сөйле.
Аузың қисық болса да, түзу сөйле.
Жолын біліп тұрсаң да, жөнін сұрай сал.
Табиғат пен тіршілік бейнесі
Нақылдардың бір бөлігі адамның күйін табиғат арқылы суреттейді. Осылайша ой әсерліленіп, есте берік сақталады.
- Балық өзі өскен суын қимайды.
- Өлерде бұлбұлдың да үні өзгереді.
- Көлеңкеде өскен ит күнге үреді.
- Көр тышқанның ініне де күн түседі.
- Гүл әдемі болса, көбелек өзі келеді.
Ашық ескертулер
Кейбірі жұмсақ кеңес емес, тура ескерту ретінде айтылады: сараңдық, іштарлық, ұяттан қашу, ұсақ кек — бәрі де ақыры өзіне соғады.
Сараң — сатулы болмаса, уды да іше салады.
Ұрыны ит қапса да, елге айтпас.
Өзі де жемейді, итіне де бермейді.
Ұнамайтын келіннің ұлдары да сүйкімсіз.
Үй өртенсе, өртенсін — кенесі де бірге өлсін.
Қызарған көзге қызыл бұрыш сепкендей.
Ұсақ тәртіп — үлкен мәдениет
Нақылдар өмірді тек биік ұранмен емес, күнделікті дағдымен де түзетуге шақырады: тазалық, әдеп, ықылас, жол-жоралғы — бәрі мінездің көрінісі.
- Ас ішіп болған соң, аузыңды сүрт.
- Туысыңмен де тура сөйле.
- Ізі барды іздеу оңай.
Ұн сатқанда желдетер, тұз сатқанда селдетер.
Саудадағы қулықтың да түрі көп: бірінде «жеңілдетіп», бірінде «ауырлатқысы» келеді.
Жолды білсең, жолдағыларды басып оз.
Қазының топырағы қасапшыдан қорықпас.
Қысқа қорытынды
Үзілген жеміс өспейді: адам да бір бастаған ісін ұқыппен жалғастырмаса, нәтиже шықпайды. Тәртіп, еңбек, ойлы сөз және байып — осы нақылдардың өзегі.