Қазақша рефераттар

Тақырыпты басшылыққа ала отырып, жаңа сабақты меңгерту

Сабақ тақырыбы: Антонимдер (5-сынып)

Бұл сабақ жоспары 5-сынып оқушыларына антоним сөздердің мағынасын түсіндіруге, оларды сөйлем ішінде дұрыс қолдануға және қарама-қарсы мағыналарды ажырата білуге бағытталған.

Білімділік мақсат

  • Антоним сөздер туралы түсінік беру, білім деңгейін көтеріп, тереңдету.
  • Тақырыпқа сүйене отырып, жаңа материалды меңгерту.
  • Сөйлемдегі қолданысын талдату, қарама-қарсы мағынадағы сөздердің айырмашылығын анықтату.

Тәрбиелік мәні

Сөйлеу мәдениетін қалыптастыру, тіл байлығын дамыту арқылы эстетикалық тәрбие беру.

Дамытушылық мақсат

  • Оқушының танымын кеңейту, тез қабылдауына ықпал ету.
  • Өз пікірін толық жеткізе алуға баулу.
  • Ойлау қабілетін дамыту (іздену, табу, қиялдау, елестету, қорытынды жасау).

Сабақтың түрі

Жаңа материалды таныстыру сабағы.

Көрнекілік пен әдістер

Көрнекілік

Суреттер, үлестірмелі қағаздар (үлкенді–кішілі, ұзынды–қысқалы).

Әдіс-тәсілдер

Сұрақ-жауап, Венн диаграммасы, деңгейлік тапсырмалар, топпен жұмыс, топтастыру стратегиясы.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  1. а Оқушылардың назарын сабаққа аудару.
  2. ә Сабақтың тақырыбын және мақсат-міндеттерін таныстыру.

II. Жаңа сабақ

Талқылауға негіз болатын үзінді (Абай):

Әділет пен ақылға

Сынатып көрген-білгенін

Білдірер алыс-жақынға

Солардың сөйле дегенін

Тақтаға жазылған осы төрт жолдағы алыс және жақын сөздері бір-біріне қарама-қарсы мағынада қолданылғанын, сондай-ақ қай сөз табына жататынын салыстырамыз. Осыдан кейін оқушыларға: «Қандай қорытынды жасаймыз?» деген сұрақ қойылады.

Оқушылар: «Мағыналары қарама-қарсы сөздер — антонимдер» деп жауап береді.

Ойын: «Кім шапшаң?»

Мақсаты — оқушылардың антонимдерді және болымды–болымсыз антонимдерді ажырата білу дағдысын тексеру.

Ойын шарты

  1. Сынып екі топқа бөлінеді: 1-топ — «Антонимдер», 2-топ — «Болымды–болымсыз антонимдер».
  2. Үстелге үлестірмелі қағаздарға жазылған сөз жұптары қойылады.
  3. Әр топ өз атауына сәйкес қағаздарды жинап, «сандықтарына» салады.

Үлгі сөз жұптары

Антонимдер

  • жақсы — жаман
  • ал — бер
  • ақ — қара
  • жылы — суық

Болымды–болымсыз антонимдер

  • ал — алма
  • көр — көрме
  • көңілді — көңілсіз
  • бар — барма

Ойын соңында үлестірмелі қағаздарды дұрыс жинаған топ мадақталады.

Венн диаграммасы арқылы салыстыру

Антонимдер мен болымды–болымсыз антонимдердің ұқсастығы мен айырмашылығын анықтаймыз.

Антонимдерге тән

  • Сыртқы тұлғасы мен дыбысталуы өзгеше болады.
  • Көбіне әртүрлі түбір сөздер арқылы жасалады.

Ортақ белгі

  • Мағыналары бір-біріне қарама-қарсы болады.

Болымды–болымсыз антонимдерге тән

  • Жұрнақтар арқылы (мысалы, -ма/-ме, -сыз/-сіз) жасалады.
  • Бір сөз табына қатысты болып, бір түбірден тарауы жиі кездеседі.

Оқулықпен жұмыс (89-жаттығу)

  1. а 2–3 оқушы мәтіндегі тірек сөздерді тауып, дауыстап оқиды.
  2. ә «Қандай әсем сөйлейді» тіркесінің тілдің қай сипатына қатысты айтылғанын анықтаймыз.
  3. в әсем, тез, шебер, зор сөздерінің антонимдерін тауып, жазамыз.

III. Деңгейлік тапсырмалар

Жаңа материалдың меңгерілуін анықтау мақсатында оқушыларға деңгейлік тапсырмалар беріледі.

1-деңгей

Берілген мәтіннен антонимдерді табыңдар:

Сырты тыныш көрінгенмен, іші мазасыз. Мынау Жұмабек Афаниев те марқұм Қалқа менен әлдеқайда кіші, бірақ көргендері әлдеқайда үлкен. (Ғ. Мұстафин)

2-деңгей

сулы — құрғақ, алыс — жақын, көңілді — көңілсіз сөздерін қатыстырып сөйлем құраңдар.

3-деңгей

Берілген сурет бойынша әңгіме құраңдар (әңгімеде антоним сөздер міндетті түрде болсын).

IV. Бекіту кезеңі

Ойды жинақтау үшін оқушылар антонимдердің негізгі белгілерін топтастыру әдісі арқылы анықтайды.

Антонимдердің негізгі белгілері

  • Мағыналары бір-біріне қарама-қарсы болады.
  • Тұлғалары (құрылысы) әртүрлі болуы мүмкін.
  • Әртүрлі сөз таптарынан жасалады.
  • Сөйлемде ойды айқындап, мәнерлілікті арттырады.

Бағалау

Оқушылардың тапсырмаларды орындау сапасы, топтық жұмысқа қатысуы және антонимдерді дәл табуы бойынша білімдері бағаланады.

Негізгі өлшемдер: дәлдік, түсіндіру, қолдану, қатысу белсенділігі.

V. Үй тапсырмасы

  • Оқулықтағы берілген тапсырманы орындау (мұғалім нұсқауына сәйкес).
  • Антонимдер қатысқан 5 сөйлем құрастырып келу.