Оқушылардың көңіл - күйін ширатып, белсенділігін арттыру
Сабақтағы сергіту сәттері
Сергіту сәттері — сабақтың қарқынын сақтап, оқушылардың назарын қайта жинақтауға көмектесетін қысқа әрі әсерлі әрекеттер. Олар сыныпта жағымды психологиялық ахуал қалыптастырып, оқушының белсенділігін арттырады және оқушы–оқушы, оқушы–мұғалім арасындағы қарым-қатынасты нығайтады.
Шығыс даналығы
«Өмірде ең өзекті жаңалықтардан да маңызды нәрсе бар: ол — соған мүмкіндік берген әдістерді білу».
5–7 сынып оқушыларына арналған сергіту жаттығулары
Төмендегі ойындар қимыл-қозғалыс пен зейінді қатар дамытады. Ережелері қарапайым, бірақ эмоциялық әсері жоғары.
«Алыптар мен ергежейлілер»
Жүргізуші кейде қолдарын жоғары көтеріп («алыптар»), кейде төмен түсіріп («ергежейлілер») қимылмен көрсетіп, дауыстап атап отырады. Кей сәтте ол сөз бен қимылды әдейі керісінше жасап, қатысушыларды шатастыруға тырысады.
- Қателескен оқушы орнына отырады.
- Соңында қалған үш оқушы жеңімпаз атанады.
«Еден – төбе – мұрын»
Жүргізуші сұқ саусағымен кезекпен төбені, еденді, мұрнын көрсетіп, сәйкес сөзді айтады. Кейде сөз бен қимылды керісінше жасап, қатысушыларды жаңылыстырады.
- Қателескені ойыннан шығып, орнына отырады.
- Соңында қалған үш оқушы жеңімпаз деп танылады.
«Бір – екі – үш – төрт – бес»
Барлығы бір мезетте алдымен оң қолын, кейін сол қолын жоғары қарай сермеп тұрып, бірден беске дейін санайды. Келесі айналымда төртке, одан кейін үшке, екіге, ең соңында бірге дейін санайды.
Қалауыңызша сандардың орнына «Ха-ха», «Хи-хи» сияқты дыбыстарды қолдануға болады — бұл көңіл-күйді жылдам көтереді.
«Мен таптым»
Қатысушылар дөңгелене отырып, кезекпен 1-ден 7-ге дейін санайды. «7» санына келген оқушы «жеті» демей, орнынан тұрып «Мен таптым» деуі керек.
Жаңылысқан оқушы ойыннан шығады.
«Жаңылыспаймын»
Қатысушылар дөңгелене тұрып, кезекпен 1-ден 30-ға дейін санайды, кейін кері қарай санайды. 3-ке еселік санға келгенде, сол санның орнына «Жаңылыспаймын» деп айту қажет.
Қателескен оқушы ойыннан шығады.
«Белгісіз басшы»
Бір оқушыны сыныптан (немесе ортадан) уақытша шығарады. Қалғандары өзара бір «басшыны» таңдайды. Басшы сырттан келген адамға білдірмей, қимылды ауыстырып отырады, ал өзгелері сол қимылды бірдей қайталайды.
- Сырттан келген оқушы басшыны табуы керек.
- Тапса немесе бірнеше қимыл ауысқанға дейін таба алмаса — басқа оқушымен ауысады.
«Дирижер»
Жүргізуші бір қимыл көрсетеді. Сұқ саусағымен кімді нұсқаса, сол оқушы қимылды бірден қайталауы тиіс. Жүргізуші қимылды бірнеше адамға жасатып, белгілі бір дыбыстарды шығаруды да қоса алады.
Тез қайталай алмаған оқушы ойыннан шығады.
«Жыланша»
Қатысушылар шеңбер құрып отырады. Бір оқушы бастап, келесі адамның қолынан ұстап, оған тілек айтады. Одан кейін келесі оқушы жалғастырады. Ойын барлық қатысушы бір-біріне тілек айтып болғанша жалғасады.
«Атомдар мен молекулалар»
Жүргізуші «атомдар» дегенде қатысушылар жеке-жеке қозғалады. «Молекулалар, бесеуден!» немесе «Молекулалар, үшеуден!» дегенде, олар тез арада 5 немесе 3 адамнан топтасуы керек.
Топқа қосыла алмай қалған қатысушы «айып төлейді»: өнерін көрсетеді немесе көпшіліктің бір тілегін орындайды.
«Қызықты сұрақ»
Мұғалім сыныпқа тақырыпты ашуға жетелейтін, бірақ жауабы бірден табыла бермейтін сұрақ қояды. Жауап тапқан оқушы мадақталады. Егер ешкім таппаса, мұғалім өзі жауап беріп, сабақтың тақырыбын жариялайды.
- Сұрақтар көбіне «Неліктен?», «Ол кім?», «Бұл не?» форматында болады.
8–11 сынып оқушыларына арналған сергіту жаттығулары
Жоғары сыныптарға қысқа ойлануды, тілдік икемділікті және таныстыру дағдыларын қамтитын сергіту түрлері жақсы үйлеседі.
«2 шындық, 1 өтірік»
Оқушылар кезекпен өздері туралы 2 шындық және 1 өтірік айтады. Айтылған ойлар бір-бірін қайталамауы керек.
«Аңыз-адам»
Ұлы тұлғалардың өмірінен қысқа естелік, дерек немесе тағылымды оқиғаны айтып беру.
«Сөз тізбегі»
Бір сөздің соңғы буынынан (немесе соңғы әрпінен) жаңа сөз құрастырып жалғастыру.
«Пирамида»
Бір сөзден бастап сөз тіркесін, кейін сөйлем, мәтін және шағын әңгіме құрастыру.
«Ой шебері»
Есте қалған қанатты сөздер мен нақылдарды кезекпен ретімен айтып шығу.
«Тапқырлық»
2–3 оқушы ортаға шығады. Әрқайсысына бір әріп беріледі. Қойылған сұрақтарға сол әріптен басталатын жауап айтуы керек.
«Көзқарас»
Оқушылар екі жауырынды бір-біріне тигізе тұрып, өздерінің жақсы қасиеттерін атап айтады.
«Аквариум»
Әр топтан 1–2 оқушы ортаға шығып, оқыған материалды (немесе тапсырманы) өз тобына түсіндіріп береді.
«Поэзия минуты»
Оқушылар кезекпен бір шумақ өлеңді жатқа айтады.
«Мен қандаймын?»
Параққа алақанның суреті салынып, әр саусақ тұсына оқушының мінез-құлқына қатысты сипаттама жазылады. Парақшалар қатысушыларға таратылады. Соңында топқа оқылады немесе оқушының өзіне қалдырылады.
Қорытынды
Сергіту сәттері сабаққа жеңілдік беріп қана қоймай, ынтымақты орта қалыптастырады. Ойын түрін сыныптың жас ерекшелігіне және сабақтың мақсатына сай таңдасаңыз, нәтижесі одан да тиімді болады.
Сау болыңыздар!