Қазақша рефераттар

Малдарды ата

Сабақтың тақырыбы

Аңдар мен малдар немесе сүтқоректілер.

Білімділік

  • Оқулық мәтінін оқып, мазмұнын меңгерту.
  • Аңдар мен малдарды ажырата білу, үй жануарларына не жататынын анықтау.
  • Неліктен оларды сүтқоректілер деп атайтынын түсіндіру.
  • Үй жануарлары мен жабайы аңдар арасындағы байланысты байқау.

Дамытушылық

  • Жануарлардың пайдасын түсініп, төлдерін атай білу.
  • Тіл дамыту, ойлау мен есте сақтау қабілеттерін жетілдіру.

Тәрбиелік

  • Жануарлардың маңызын ұғындырып, оларға жағымды көзқарас қалыптастыру.
  • Үй жануарларына күтім жасауға баулу, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Ұйымдастыру және әдіс

Пәнаралық байланыс
Aна тілі
Сабақ әдісі
Сұрақ-жауап, ой қорыту

Көрнекіліктер

  • Аққоян мен сәбіздің суреттері
  • Сызбалар, түрлі суреттер
  • Қима қағаздар
  • Магниттік тақтаға арналған материалдар

Сабақтың барысы: өсімдіктерді қайталау

Сабақ басталарда мұғалім оқушыларды ұйымдастырып, үй тапсырмасын тексеруге кіріседі. Өсімдіктер тарауын аяқтағандықтан, бүгін сол бөлімді қорытындылау жоспарланады.

Көрініс: Аққоянның келуі

Сыныпқа асыға кірген Аққоян қасқырдан қашып, ауылға жақындағанда иттер қуып жібергенін айтады. Мұғалім оны тыныштандырып, мектептің қауіпсіз екенін түсіндіреді. Оқушылар Аққоянның сабаққа қалуына келіседі.

Аққоян қалтасындағы шиыршықталған қағаздың өсімдіктер туралы жауап таба алмаған сұрақтары екенін айтады. Мұғалім оқушыларға сол сұрақтарға жауап беруді ұсынады.

Сұрақтар: өсімдіктер туралы

  1. Өсімдіктер қайда өседі?
  2. Өсімдікке қажетті жағдайларды ата.
  3. Өсімдіктер неше топқа бөлінеді?
  4. Өсімдік мүшелерін ата.
  5. Өсімдіктердің көктемгі өзгерістері қандай?
  6. Өсімдіктердің жазғы өзгерістері қандай?
  7. Өсімдіктердің күзгі өзгерістері қандай?
  8. Өсімдіктердің қысқы өзгерістері қандай?
  9. Өсімдіктер жануарларға не үшін керек?
  10. Өсімдік адамға не үшін керек?
  11. Адамдар өсімдікке қандай қамқорлық көрсетеді?

Мұғалім қағазды жазған сайын соңында сәбіздің суреті шығады: бұл Аққоянның сүйікті қорегі.

Жұмбақ

Бұйра тұлымы
Желмен ойнайды.
Қызыл мұрыны
Жерге бойлайды.

Жауабы: сәбіз.

Оқушылар Аққоян туралы білетіндерін айтады: ол жабайы аң, далада мекендейді, сақ келеді, сәбізді жақсы көреді.

Жаңа тақырып: жануарлар әлемі

Тірі табиғат үшке бөлінеді: өсімдіктер, жануарлар, адамдар. Өсімдіктер бөлімі қорытындыланғаннан кейін сабақтың келесі бағыты — жануарларды тану.

Негізгі ой

  • Жануарлар — тірі табиғаттың маңызды бөлігі.
  • Олардың түрі өте көп, нақты санын дәл айту қиын.
  • Өсімдік өскен жерде жануарлар да мекендейді.
  • Өсімдіктер жануарларға қорек те, баспана да болады.

Аңдар (жабайы жануарлар)

Магниттік тақтаға жабайы аңдардың суреттері ілінеді: қоян, түлкі, қасқыр, аю. Оқушылар бұл жануарларды аңдар деп атайтынын түсіндіреді.

Сұрақ

Аңдарды адамдар бағып-күте ме?

Жауап

Жоқ, олар табиғатта өздігінен тіршілік етеді. Сондықтан оларды жабайы аңдар деп те атайды.

Қосымша мысалдар: жолбарыс, арыстан, бұғы, киік, арқар. Туған өлкеде жиі кездесетіндері: қасқыр, қоян, түлкі.

Жыртқыш аңдар және табиғаттағы рөлі

Кейбір аңдар өсімдікпен қоректенсе, енді бірі ет жейді. Етқоректі аңдарды жыртқыш аңдар дейді. Мысалы, қасқыр — жыртқыш.

Дегенмен жыртқыш деп оларды жойып жіберуге болмайды: қасқыр көбіне әлсіз және ауру аңдарды аулап, індеттің таралуын тежеуге көмектеседі.

  • Аңдар табиғаттың көркі.
  • Терісі — киімге, еті — қорекке пайдаланылады.
  • Кейбір жануарлардың мүйізі мен өнімдері емдік мақсатта қолданылуы мүмкін.
  • Экожүйеде «табиғи санитар» қызметін атқаратын түрлер де бар.

Сергіту сәті және қонақжайлық

Мұғалім Аққоянды қонақ ретінде сыйлау керегін ескертіп, оқушылардың қатысуымен сергіту сәтін өткізеді: ән айтылып, қимыл-қозғалыс жасалады. Аққоянға алдағы жаңа жылдық мерекеге шақыру да айтылады.

Малдар, үй жануарлары және үй хайуанаттары

Малдар (үй жануарлары)

Түйе, жылқы, сиыр, қой, ешкі — үйде ұсталып, өсірілетіндіктен мал немесе үй жануарлары деп аталады.

Қой мен ешкі көбіне бірге жайылатындықтан, дәстүрлі түрде төрт түлік ретінде даралап қарастырып, негізгі мал түрлерін төрт түлік деп атаған.

Неге мал өсіреміз?

  • Еті мен сүті — тағам.
  • Терісі мен жүні — тұрмыстық қажетке.
  • Күші — еңбекке (жүк тасу, көлік ретінде пайдалану).

Кейбір малдан жүн алынбайды (мысалы, жылқы, сиыр), бірақ олардың басқа пайдасы мол.

Үй хайуанаттары

Үйде малдан бөлек ит, мысық және кейбір асыранды жануарлар ұсталады. Бұлар үй хайуанаттары деп аталады.

Иттің адам өміріндегі орны ерекше: ол ежелден қолға үйретілген жануарлардың бірі, адал серік ретінде бағаланады.

Неліктен «сүтқоректілер» деп аталады?

Аңдар да, малдар да, үй хайуанаттары да төлін сүтпен асырайды. Осы белгісіне қарай олар сүтқоректілер тобына жатады.

Топ 1

Аңдар — жабайы табиғатта өмір сүреді.

Топ 2

Малдар — үйде бағылады (үй жануарлары, төрт түлік).

Топ 3

Үй хайуанаттары — адамға серік әрі көмек.

Аққоянның әңгімесі: тіршілікке бейімделу

Аққоян өздерінің төлін қысқа мерзім емізіп, тез арада өз бетімен тіршілік етуге үйрететінін айтады. Мұнда негізгі ой — табиғатта тірі қалу үшін төлдің қорегін табуды, жаудан қорғануды ерте үйренуі қажет.

Соңында Аққоян ризашылығын білдіріп, қояндар биін билеп береді де, қысқа сақтаған сүйікті қорегі — сәбізін сыйға тартады.

Кітаппен жұмыс және тілдік тапсырмалар

Беймәлім аң: барыс

Оқушылар кітаптағы суреттермен танысып, барыс туралы мәлімет алады. Барыс — айбынды, алғыр, батыл, текті аң ретінде сипатталады.

Сабақта барыс мінезі туралы ой қозғалып, ұлттық мінез бен намыс, қайсарлық ұғымдарына назар аударылады.

Ойын: «Ұқсасын тап»

  • Жылқы — құланға ұқсайды.
  • Сиыр — қодасқа ұқсайды.
  • Шошқа — қабанға ұқсайды.
  • Ит — қасқырға ұқсайды.
  • Мысық — мәлінге ұқсайды.
  • Қой — арқарға ұқсайды.
  • Ешкі — таутекеге ұқсайды.

Қорытынды: қайталау және бекіту

Қыс мезгілі және тақырыпты бекіту

Сабақ қыспен байланыстырылып, қысқы ойындар аталады: шана тебу, коньки тебу, шаңғы тебу, қардан аққала жасау. Осы тұста білімді бекіту сұрақтары қойылады.

Сұрақтар

  1. Аңдарды ата. Оларды қайдан көреміз?
  2. Аңдардың төлдерін атай аласың ба? (бөлтірік, көжек, қонжық)
  3. Малдарды ата.
  4. Малдың төлдерін ата.
  5. Үй хайуанаттарына не жатады?
  6. Олардың төлдерін ата. (күшік, марғау)

Маңызды түйін

Өсімдіктер мен адамдардан басқа тірі табиғат өкілдерінің бәрі — жануарлар. Жануарлардың ішінде жабайы аңдар, малдар және үй хайуанаттары болады, ал олардың барлығы төлін сүтпен асырағандықтан — сүтқоректілер.

Жыл атаулары да жануарлар атымен аталады. Білімімізді нығайтып, жаңа жылды жақсы дайындықпен қарсы алу — әрқайсымыздың мақсатымыз.

Дәптермен жұмыс, бағалау және үй тапсырмасы

  • Күннің жады, тақырыпты жазу.
  • Үйге тапсырма: аңдар, малдар, үй хайуанаттарының аттарын тізіп жазу; тақырыпты оқу және сұрақтарға жауап дайындау.
  • Бағалау: сабаққа белсенді қатысқан оқушыларды мадақтау.

Сабақ соңында мұғалім балаларға Аққоянға көмектесіп, оны қауіпсіз шығарып салуды еске салады.