Қазақстан территориясы орта тас дәуірінде
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
- Мұғалім
- Мухамбедиярова Алтынгүл Жолымбетқызы, тарих пәні мұғалімі
- Мектеп
- Атырау облысы, Жылыой ауданы, №3 жалпы орта білім беретін мектеп
- Тақырып
- Қазақстан территориясы орта тас дәуірінде (мезолит)
Сабақтың мақсаты мен күтілетін нәтиже
Жалпы мақсат
Қазақстан аумағындағы орта тас дәуірі (мезолит) және оның ерекшеліктері туралы түсінік қалыптастыру, оқушыларды өз бетінше жұмыс істеуге баулу.
Негізгі идеялар
- Сабаққа жауапкершілікті арттыру және бірлескен жұмысты қалыптастыру.
- Ерте тас дәуірі мен орта тас дәуірін салыстыру арқылы тарихи ойлауды дамыту.
- Ізденімпаздықты күшейту: дәлел келтіру, талқылау, қорытынды жасау.
Ақпарат көздері
- «Қазақ энциклопедиясы», V том.
- Интернет ресурстары.
Сабақ форматы және әдістер
Сабақтың барысы: турлар бойынша құрылым
Алғашқы рефлексия және ұйымдастыру
Мұғалім әрекеті
- Оқушылардың назарын сабаққа аудару, топтарға бөлу.
- Топ ережелерін еске түсіру, рөлдерді бөлу.
Оқушы әрекеті
5–6 оқушыдан топтарға бөлінеді, топ ішіндегі міндеттерді бөліседі.
I тур — «Біліміңді сынап көр»
1-тапсырма: қосымша материалмен жұмыс
Тақырыптық бағыттар
- Орта тас ғасырының (мезолиттің) ерекшеліктері.
- Қоғамдық өзгерістер.
- Егіншілік пен мал шаруашылығының қалыптасуы.
Орындалу форматы
- Әр оқушы материалмен танысып, жеке ой қорытады.
- Топта пікір алмасып, ортақ шешімге келеді.
- Постер жасап, әр топ қорғайды.
II тур — «Ойлан, тап»
2-тапсырма: сұрақ-жауап және талдау
Негізгі сұрақтар
- Адамдардың ең алғашқы құралдары неден жасалды?
- Алғашқы тас құрал қалай аталды?
- Алғашқы адамдардың негізгі кәсібі қандай болды?
- Тас ғасыры неше кезеңге бөлінеді?
- Алғашқы адамдардың ұжымы қалай аталды?
- Ерте тас дәуірі қалай аталады?
- Ең алғашқы адам қалай аталады?
- Синантроп қай жерден табылды?
- Қазақстан жеріндегі ең алғашқы адам қай аймақтан табылған?
- Ең алғаш қолға үйретілген жануар қайсы?
Тірек мәліметтер (қорытындылауға арналған)
Мезолит дәуіріндегі тұрмыс пен іс-әрекет
- Тұрақтары: шатыр, күрке, уақытша жеңіл баспана.
- Кәсіптері: аңшылық, терімшілік, балықшылық; егіншілік пен мал шаруашылығының бастамалары.
- Киім: жүннен, жануар терісінен, өсімдік талшығынан.
Ескерту: Еңбек құралдары дәуіріне қарай әртүрлі материалдардан жасалды (негізінен тас пен сүйек). «Алтыннан» және «темірден» сияқты нұсқалар тарихи кезеңдермен салыстыра қарастыруды қажет етеді.
Хронология
- Палеолит б.з.б. 2,6 млн – 12 мың жыл
- Ерте палеолит б.з.б. 2,6 млн – 40 мың жыл
- Мустье кезеңі б.з.б. 140 – 40 мың жыл
- Кейінгі палеолит б.з.б. 40 – 12 мың жыл
- Мезолит б.з.б. 12 мың – 5 мың жыл
Талқылау сұрақтары
- Мезолитте аңдарды неге бұрынғыша аулау қиындады?
- Мал бағу қалай пайда болды?
- Балалардың ересектер тобына өтуі қоғам өміріне қалай әсер етті?
Қосымша: еңбек туралы мақал-мәтел немесе өлең арқылы ойды бекіту.
III тур — «Қиял әлемінде»
3-тапсырма: фактіге сүйенген шығармашылық әңгіме
Ойын мақсаты
Тарихи оқиғаның желісін сақтай отырып, міндетті түрде нақты дерек келтіріп, қиялға негізделген әңгіме құрастыру.
Оқушыға тапсырма
«Мен мезолит дәуірінде өмір сүрсем…»
Әңгімелер топта талқыланып, ортақ қорытынды жасалады.
Сергіту сәті
Қысқа қимыл-қозғалыс жаттығулары арқылы зейінді жаңғырту.
IV тур — «Кім жылдам?»
4-тапсырма: кестені толтыру (жедел жауап)
| Сұрақ | Жауап |
|---|---|
| Екі жағынан да өңделген қарапайым шапқыш тас құрал қалай аталды? | Бифас |
| Ұзындығы 1–2 см ұсақ жаңқа тастардан жасалатын құралдар қалай аталды? | Микролит |
| Қанша жыл бұрын Жер беті күрт суып, мұздықтар пайда болды? | Бұдан 100 мың жыл бұрын |
| Ғалымдардың есептеуінше мұздық қашан ери бастады? | Бұдан 13 мың жыл бұрын |
| «Епті адам» қай жерден табылған және қашан өмір сүрген? | Африка, Кения, Олдувей шатқалы; шамамен 1 млн 750 мың жыл бұрын |
| Неандерталь баланың сүйегі қай жерден табылған және қай кезде өмір сүрген? | Өзбекстан, Тесіктас үңгірі; шамамен 100–35 мың жыл бұрын |
Оқушы әрекеті
Сұрақтарға жылдам жауап береді, нәтижесін салыстырады.
V тур — «Сен білесің бе?»
5-тапсырма: тану, сәйкестендіру және қорытындылау
Сурет бойынша адам түрлерін атау
- Епті адам
- Питекантроп / синантроп
- Неандерталь
- Кроманьон
Сурет бойынша құралдарды атау
- Шапқы, қырғыш, кескіш
- Аң терісін өңдеуге арналған қырғыш
- Сүңгі және найза
- Қырғыш, тескіш, пышақ, ине
Дәлелді сұрақтар
«Бұл адамдар тік жүруді, анық сөйлеуді меңгерді. Еңбек құралдарын жасауды одан әрі дамытты, қоршаған ортаға ықпал етті. Олардың миы “епті адам” миынан екі есе үлкен болды.»
Бұл қай адам туралы?
Жауабы: Саналы адам
«Бірлесіп аң аулау, жыртқыш аңдарға қарсы тұру, ортақтасып от жағу адамдарды топтастырды. Адамдар тобы бірте-бірте туыстық ұжымға айналды. Бұл шамамен “саналы адамның” шығу уақытымен сәйкес келді.»
Бұл қандай ұжым?
Жауабы: Рулық қауым
Оқушы әрекеті
Сұрақтарға өз бетінше жауап береді, топта талқылайды, ортақ шешімге келіп қорғайды. Басқа топтардың жауаптарын тіркеп отырады.
Бағалау
Бағалау өлшемдері бойынша өзін-өзі және бірін-бірі бағалау жүргізіледі.
Рефлексия, ресурстар және үй тапсырмасы
Пайдаланылған құралдар
- Қазақстан Республикасының саяси картасы
- Балалар энциклопедиясы
- Кестелер мен тапсырма парақтары
- Түрлі түсті қарындаштар, маркерлер
Үй тапсырмасы
Осы тақырып бойынша қосымша материалдарды пайдаланып дайындалу (интернет, кітапхана және т.б.).
Ескерту
«Толық нұсқасын жүктеу» бөлімі бастапқы мәтінде көрсетілген, бірақ сілтеме берілмеген. Қажет болса, сайттағы нақты URL қосуға болады.
Қорытынды ой
Сабақ құрылымы оқушыны дерекпен жұмыс істеуге, салыстыруға, талдауға және шығармашылық түрде қорытынды жасауға жетелейді. Турлық формат жауапкершілікті күшейтіп, әр оқушының белсенді қатысуына мүмкіндік береді.