Қазақша рефераттар

Табиғатты ғылыми тұрғыдан адамдардың қоршаған орта табиғатын бақылағаны, тәжірибе жасап танып білуін оқушыларға түсіндіру

Жаратылыстану • 5-сынып • Жаңа сабақ

Табиғатты ғылыми тұрғыдан тану әдістері

Адамдар ерте замандардың өзінде табиғаттың маусымға қарай өзгеретінін байқаған. Сол бақылаулар уақыт өте келе жүйелі зерттеу тәсілдеріне айналып, табиғатты түсінудің ғылыми жолын қалыптастырды.

Сабақтың мақсаты

Оқушыларға адамдардың қоршаған ортаны танып-білуі, табиғатты зерттеуде қолданылатын негізгі әдістер және олардың маңызы туралы түсінік қалыптастыру.

Білімділік

Табиғаттың маусымдық өзгерістері туралы бастапқы түсінікті нақтылау.

Дамытушылық

Бақылау, тәжірибе және өлшеу арқылы қорытынды жасау дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік

Табиғатқа жауапкершілікпен қарау және ғылыми ойлауға құрмет қалыптастыру.

Негізгі ғылыми әдістер

Табиғатты зерттеудің көптеген тәсілдері бар, алайда ең кең тараған үш ғылыми әдіс ерекше орын алады: бақылау, эксперимент және теориялық зерттеу. Табиғат туралы білім осы әдістер арқылы жиналып, салыстырылып, қорытындыға келеді.

1) Бақылау

Нақты дерек

Бақылау арқылы адамдар табиғаттағы өзгерістерді тіркеп, уақытты, мезгілді және ауыл шаруашылық жұмыстарының қолайлы кезеңін анықтаған. Кейін бұл үдеріс арнайы құрал-жабдықтардың көмегімен жүйеленді.

2) Эксперимент

Зертхана

Эксперимент (тәжірибе) көбіне зертханада жүргізіледі. Ғалым белгілі бір жағдайды әдейі жасап, табиғат құбылыстарын тексереді. Мысалы: қыздыру, суыту және т.б.

3) Өлшеу

Дәлдік

Өлшеу арқылы көлем, аудан, арақашықтық анықталады. Мысалы: Жердің ауданы, Күн мен Айға дейінгі қашықтық, таудың биіктігі, теңіздер мен мұхиттардың тереңдігі туралы мәліметтер өлшеудің нәтижесінде нақтыланады.

Ғылыми ой қорыту қалай құрылады?

Табиғат құбылыстарының заңдылықтарын ашу үшін ғалымдар логикалық ой қорыту қадамдарын ретімен қолданады: алдымен бақылайды, дерек жинайды, кейін жаңа деректерді бұрыннан белгілі деректермен салыстырады және ең маңызды сұраққа жауап іздейді: «Себеп–салдарлық байланыс бар ма?»

Мысал: Найзағайдың табиғаты

Найзағайдың пайда болуы туралы шынайы ғылыми болжамды В. Франклин (1706–1790) ұсынды. Оның түсіндіруі бойынша найзағай — әртүрлі зарядталған бұлттардың арасында немесе бұлт пен Жердің арасында пайда болатын аса қуатты электр ұшқыны. Мұндай ұшқын әртүрлі электрленген (зарядталған) денелер арасында да байқалады.

Астрономиядағы бақылау құралдары

Астрономиялық бақылау үшін әртүрлі құралдар мен аспаптар пайдаланылады. Ең негізгі зерттеу құралы — телескоп. Оның көмегімен Айды, Күн жүйесіндегі планеталарды және олардың серіктерін бақылап, беткі қабаттары туралы дерек жинауға болады. Телескоптың арқасында көзге көрінбейтін көптеген аспан денелері де байқалып, ғылыми мәліметтер толықтырылады.

Сабақты бекітуге арналған сұрақтар

  1. 1 Адамдар табиғатты қандай әдістер арқылы танып-білді?
  2. 2 Бақылау қалай жүргізіледі?
  3. 3 Тәжірибе жасау (эксперимент) дегеніміз не?
  4. 4 Өлшеу арқылы қандай мәліметтерді анықтауға болады?

Үй тапсырмасы

Тақырып: «Табиғатты ғылыми тұрғыдан тану әдістері».