Қонақтарды топтастыру мәдениеті
Сабақ жоспары
Мерекелік және фуршет дастарханын жасақтау
Бұл сабақта оқушылар ыңғайлы дастархан мәзірін құрастыруды үйренеді, мерекелік және фуршет дастархандарының айырмашылығын ажыратады, сондай-ақ дастархан мәдениеті мен дастархан басындағы негізгі ережелерді меңгереді.
Сабақтың негізгі мәліметтері
- Сабақтың мақсаты
- Оқушыларды ыңғайлы дастархан мәзірін жасай білуге үйрету; мерекелік және фуршет дастарханының айырмашылығын түсіндіру; дастархан мәдениеті мен дастархан басындағы ережелерді меңгерту.
- Көрнекіліктер
- Дастархан, қасық, шанышқы, пышақ және тәрелке түрлері.
- Әдістер
- Әңгімелеу, түсіндіру, көрсету.
- Пәнаралық байланыс
- Биология, химия, валеология.
Сабақтың барысы
-
1
Ұйымдастыру кезеңі.
-
2
Өтілген тақырыпты қайталау және бекіту.
-
3
Жаңа сабақ: алдымен тәрелке, қасық, шанышқы, пышақ түрлерімен танысу және оларды дұрыс қолдану қағидаларын түсіндіру.
Ыдыс-аяқ және асхана құралдарының түрлері
Тәрелкелер
- Үлкен (негізгі) тәрелкелер
- Шұңғыл тәрелкелер
- Жайпақ тәрелкелер (салқын тағамдарға)
- Десерттік кіші тәрелкелер
- Асханалық тәрелкелер
- Пирожкиге арналған тәрелкелер
- Салатқа арналған тәрелкелер
Шанышқылар
- Асханалық
- Десерттік
- Закускалық
- Балыққа арналған
- Жеміс-жидекке арналған
Қасықтар
- Асханалық
- Десерттік
- Шайға арналған
- Кофеге арналған
Мерекелік дастархан: негізгі талаптар
Әр отбасында бала дүниеге келгенде, келін түскенде, қыз ұзатқанда және мереке күндері қонақ шақырып, дастархан жаю дәстүрі бар. Мұндай дастархан жасаудың негізгі талабы — қонақтарға ыңғайлы жағдай жасау және қонақтарды орынды топтастыру.
- Дәм мен ыдыс-аяқтың қолжетімді орналасуы
- Лас ыдысты уақытында жинау
- Тәрелкелердің таусылып қалмауын бақылау
- Қонақтардың өзара жайлы қарым-қатынасына жағдай жасау
Швед үстелі: не беріледі және қалай қойылады?
Ұсыну реті
- Алдымен ыстық бульонды кесемен ұсынуға болады
- Содан кейін салқын закускалар мен салаттар
- Соңынан десерт және сусындар
Орналастыру
- Салқын закускалар, салаттар, соустар, май, паштет, нан, кондитерлік өнімдер, сусындар — үстелдің ортасына
- Закускалық тәрелкелер — үстел шетіне қатарластырып
- Рюмкалар мен фужерлер — тәрелкелер қасына (қатар не үшбұрыштап)
- Асхана құралдары — әдемілеп таратып қоюға немесе вазаға салуға болады
Үй иелері лас ыдыстың уақытында жиналуын және закускалық тәрелкелердің босап қалмауын қадағалап отырады.
Фуршет және коктейль үстелі: айырмашылығы
A la fourchette (фуршет)
Фуршетте тағамды тұрып ішеді, сондықтан үстелдің сәл биігірек болғаны ыңғайлы. Фуршетте пышақпен кесуді қажет ететін закускаларды қою ұсынылмайды, себебі атауы француз тілінен «шанышқы» ұғымымен байланыстырылады.
- Салқын закускалар
- Пісірілген жеңіл тағамдар: жұлындар, ыстық сосискалар, шағын котлеттер
Коктейль үстелі
Коктейль үстелінде әдетте закускалық тәрелкелер мен толық асхана құралдары болмайды. Оның орнына ағаш не пластик таяқшалар немесе кішкентай шанышқылар қолданылады.
- Жаңғақтар, жемістер
- Тұздалған печенье
- Бутербродтар және канапелер
Коктейль сусындары қонақтар жиналған кезде ғана дайындалады.
Үстелді жабдықтау: дастархан жаюдың реті
Дастархан және арақашықтық
- Алдымен үстелге жұмсақ мата төселеді, үстіне крахмалданған дастархан жабылады
- Дастархан үстел аяғын шамамен 25 см жауып тұруы керек
- Тәрелкелер үстел шетінен 4–5 см ішкері қойылады
Құралдарды қою
- Пышақ — тәрелкенің оң жағына
- Шанышқы — тәрелкенің сол жағына
- Бокалдар мен фужерлер — тәрелкенің алдына
- Салфетка — тәрелкенің үстіне
Үстелдің ортасы
- Ортасына гүл және жеміс салынған ыдыстар қойылады
- Бос орындарға салқын дәмдер салынған салаттар орналастырылады
- Әр тағамға арналған салу құралдары (қасық/пышақ/шанышқы) бөлек беріледі
Беріліс тәртібі
- Алғашқы ыстық тағамға дейін суық дәмге арналған тәрелкелер әкелінеді
- Әр адам тағамды өз тәрелкесіне керегінше салып алады
- Десерт алдында бокалдар мен фужерлерден басқа ыдыстар жиналады
- Десертке майда тәрелке, пышақ, шанышқы, қасық қойылады
- Шай/кофе ыдыстары десерттік тәрелкенің оң жағына қойылады
Үстелде бір-біріне қарсы жақта ақ және қара нан кесіліп қойылады.
Фуршет дастарханын жасақтау: ыдыстарды орналастыру
- Алдымен шыны немесе хрусталь ыдыстар қойылады.
- Фужерлер үстелдің 2–3 жеріне топтап, әр топта 3–4 данадан орналастырылады.
- Одан кейін суық дәмдік және десерттік тәрелкелер топтап қойылады.
- Суық дәмдік тәрелкелер үстел шетінен шамамен 2 см ішкері, әрі қарай 1,5–2 см арақашықтықпен орналасады.
- Шанышқы саны дестедегі тәрелке санына сай алынады, ал пышақ саны одан екі есе аз болады.
Қонақтарды топтастыру мәдениеті
Қонақ саны алдын ала белгіленіп, шақырылатын адамдарға бірнеше күн бұрын хабар берген дұрыс. Кімнің қайда, кіммен бірге отыратынын алдын ала ойластырған жөн.
Ұсынылады
- Ең сыйлы қонақтарға төрден орын беру
- Өзара тіл табыса алатын, таныс адамдарды қатар отырғызу
- Қызметі мен мамандығы ұқсас, әңгімесі үйлесетін адамдарды топтастыру
Ұсынылмайды
- Араздасқан немесе кикілжіңі бар адамдарды бір дастарханға отырғызу
Қонақтың түрлері
-
Арнайы қонақ
Арнайы шақырылып, құрмет көрсетілетін қонақ (мал сойылып, күтімі жасалады).
-
Құдай қонақ
Кездейсоқ келген, бір түн қонатын жолаушы қонақ.
-
Қыдырма қонақ
Ағайын-туыс, құда-жекжат ішінен алыстан келіп, қонақтап кететіндер.
-
Қылқима қонақ
Тамақтың піскенін аңдып, жиі келіп, ыңғайсыздық тудыратын қонақ.
-
Шақырусыз қонақ
Ерекше жағдайларда (мысалы, қайғылы хабарға байланысты) беймезгіл уақытта келетін адамдар.
Дастархан басындағы ережелер
- Дастархан басында денені қисайтпай, тік ұста. Дастарханды тартқылама, оған қисайып жатпа. Орындықты тебуге немесе тербетуге болмайды.
- Тісті шанышқымен шұқылама. Тамақтан соң ауызды сумен шайған дұрыс.
- Тағамды кесу қажет болса, оң қолға пышақ, сол қолға шанышқы ұстаған ыңғайлы.
- Тағамды жеп болған соң пышақ пен шанышқыны үстелге тастай салмай, тәрелкеге қой. Бұл дастарханның майланбауына көмектеседі.
- Ортақ табақтағы асты жеке тәрелкеге салып же.
- Тамақты төгіп-шашпа. Сұйық тағамды сораптама. Тамақ үстінде газет, кітап, журнал оқыма.
- Асты асықпай, мұқият шайнап же.
Ыдыс-аяқ жуу тәсілдері
Ыдыс жуғанда суды үнемдеп пайдалану қажет. Ылғалы мол ауа денсаулыққа зиян болуы мүмкін. «Судың да сұрауы бар» екенін естен шығармаған жөн.
- Сым жөкеден гөрі синтетикалық губканы қолданған дұрыс: сым жөке қолды жарақаттап, ыдысты сызып жіберуі мүмкін.
- Ыдысты кір жуатын ұнтақпен жууға болмайды: құрамында асқазанға зиян заттар болуы ықтимал.
- Жуылған ыдысты сүлгімен сүртпе: мата талшықтары қалып қоюы мүмкін.
- Майлы ыдыстарды бірінің үстіне бірін үйіп қойма.
- Жуылған ыдыстарды сымнан жасалған кептіргіш торға төңкеріп қой.
Жаңа сабақты бекіту сұрақтары
- Тәрелкелердің қандай түрлері бар?
- Шанышқылардың қандай түрлері бар?
- Қасықтың қандай түрлері бар?
- Ыдыстарды үстелге қалай дұрыс орналастырамыз?
- Қонақтың қандай түрлері бар?
- Мерекелік және фуршет дастарханының айырмашылығы неде?
- Мерекелік және фуршет дастарханының артықшылықтары мен кемшіліктері қандай?
Үй тапсырмасы
Сулықтар жасауды үйрену.