Қазақша рефераттар

Адам шығу тегінің дәлелдемелері

Биология · 9-сынып

Сабақ тақырыбы

§54. Адамның шығу тегінің дәлелдемелері. Адам мен адамтәрізді маймылдардың ұқсастығы мен айырмашылығы.

Сабақтың мақсат-міндеттері

Білімділік

Оқушыларға антропосоциогенез, приматтар эволюциясы және тірі табиғаттағы адамның орны туралы жүйелі мәлімет беру.

Дамытушылық

Тапсырмалар мен деңгейлік сұрақтарды қолдана отырып, қызығушылықты арттыру, ой-өрісті дамыту және талдау дағдыларын жетілдіру.

Тәрбиелік

Өз бетінше жұмыс істеуге, бірін-бірі тыңдауға, пікірін дәлелді жеткізуге және білімді тәжірибеде қолдануға тәрбиелеу.

Сабақ форматы

Сабақтың типі

Жаңа сабақ

Сабақтың түрі

Аралас

Әдістері

Баяндау, сұрақ-жауап, кесте

Көрнекілігі

Тест және қосымша материалдар

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен амандасу.
  • Оқушыларды түгендеу.
  • Назарды сабаққа шоғырландыру.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Алдыңғы тақырып бойынша білімді анықтау: қысқаша сұрақтар, түсіндірме жауаптар және қажетті жағдайда шағын қайталау.

III. Жаңа сабақ

Негізгі ұғым

Антропосоциогенез (лат. anthropos — адам, genesis — шығу тегі, socium — қоғам) — адамның қазіргі қалпына дейінгі шығу тегі мен даму үдерісі.

Бұрын антропогенез термині жиі қолданылған. Ол қоғам (нағыз социум) пайда болғанға дейінгі адамның шығу тегін ғана қамтиды.

Приматтар эволюциясы және адамның орны

Приматтардың эволюциясы адамның эволюциясына қарағанда әлдеқайда ерте, көптеген миллиондаған жыл бұрын басталған. Эволюциялық жүйелілік тұрғысынан қарағанда, адам — приматтардың ең соңғы тармақтарының бірі.

Адамтәріздес маймылдардың ата тектерінің қалыптасуы мен таралуы эволюциялық шежіреде айқын көрінеді. Барлық тірі ағзалар туыстық белгілері бойынша жүйелі топтарға жіктеледі. Ең жоғары таксон — дүние, ал адамды жануарлар дүниесіне жатқызу күмән тудырмайды.

Адамның жүйелік орны (негізгі тізбек)

  1. 1 Желілер типі
  2. 2 Бассүйектілер (омыртқалылар) тип тармағы
  3. 3 Сүтқоректілер класы
  4. 4 Қағанақтылар класс тармағы
  5. 5 Приматтар отряды
  6. 6 Маймылдар отряд тармағы (адамтәрізді приматтар)

Саналы адамды жіктеу кезінде ең кіші жүйелеу сатыларына қатысты ғалымдар арасында әлі де бірізді пікір жоқ. Дегенмен, тәжірибеде жиі қолданылатын нұсқалардың бірі төмендегідей:

  1. 7 Адамтәріздес маймылдардың жоғары тұқымдасы (понгидтер мен гоминидтерді қамтиды)
  2. 8 Гоминидтер тұқымдасы
  3. 9 Адам туысы (Homo)
  4. 10 Саналы адам түрі (Homo sapiens)

Ортақ ата тектер және уақыт шкаласы

Сызбанұсқалар мен салыстырмалы деректерге сүйенсек, адамның, горилланың және шимпанзенің ортақ ата тегі ретінде дриопитектер жиі көрсетіледі.

Палеонтологиялық деректер

Понгидтер (адамтәрізді маймылдар) мен гоминидтер (адамдар) тармақтарының ажырауы шамамен 15–20 млн жыл бұрын болғаны айтылады.

Биохимиялық көрсеткіштер

Биохимиялық салыстырулар бұл оқиға 4–5 млн жылдан ертерек болмауы мүмкін екенін көрсетеді.

Уақыт бойынша айырмашылық әртүрлі әдістердің (қазба қалдықтары мен молекулалық деректер) мүмкіндіктері мен шектеулеріне байланысты түсіндіріледі.

IV. Жаңа сабақты бекіту

Лездемелік сұрақтар

  1. Антропосоциогенез дегеніміз не?
  2. «Антропосоциогенез» сөзі латынша қандай мағына береді?
  3. Приматтар эволюциясы қашан басталды?
  4. «Ең соңғы приматтар» деп кімді атаймыз?
  5. Ең жоғарғы таксон қалай аталады?
  6. Палеонтологиялық деректер бойынша понгидтер мен гоминидтерге бөліну қашан болған?
  7. Понгидтер дегеніміз кімдер?
  8. Гоминидтер дегеніміз кімдер?
  9. Адамдарды қандай класқа жатқызамыз?
  10. Саналы адам түрі қандай тұқымдасқа жатады?

Деңгейлік тапсырмалар

A деңгейі

  1. Адамның приматтардан пайда болуын дәлелдеңдер. Қысқаша сипаттаңдар.
  2. Адамның маймылдардан дамығаны жөніндегі дәлелдердің қайсысы шындыққа жақынырақ? Неліктен?

B деңгейі

  1. Қазіргі маймылдардың қайсысы адамға жақынырақ?
  2. Туыстық жағынан біз қандай дәрежедеміз?

C деңгейі

  1. Понгидтер мен гоминидтерге бөліну қашан өтті?
  2. Олардың ортақ ата тегі қайсысы болды?

Тақырыптың түйіні: адам шығу тегінің дәлелдемелері палеонтологиялық, биохимиялық және жүйелік жіктеу деректері арқылы қарастырылады; адам мен адамтәрізді маймылдардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары эволюциялық байланыстарды түсіндіруге негіз болады.