Өсімдіктердің көбеюі
Сабақтың тақырыбы
Өсімдіктердің көбеюі. Сабақ саяхат формасында өтеді және жаңа материалды меңгертуге бағытталады.
Сабақтың түрі
Саяхат сабақ
Сабақтың типі
Жаңа материалды меңгерту
Әдістері
Түсіндіру, баяндау, көрнекілік, сұрақ-жауап
Көрнекілігі
Суреттер, кесте, сөзжұмбақ, картоп, пияз
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
- Өсімдіктердің көбеюі тек тұқым арқылы ғана емес, басқа жолдармен де жүретінін түсіндіру.
- Жер асты мүшелері арқылы көбею түрлерімен таныстыру.
- Өсімдік туралы жалпы білім-біліктерді қайталау және пысықтау.
Дамытушылық
- Мәтінді өздігінен оқып, түйінді сөзді табуға дағдыландыру.
- Құрғақ және шырынды жемістерді ажырата білуге үйрету.
Тәрбиелік
- Әр өсімдіктің өзіне тән қасиетін танып, пайдасын түсінуге тәрбиелеу.
- Табиғатты сүюге, өсімдікті күтіп-баптауға баулу.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылардың сабаққа дайындығы тексеріледі. Бүгінгі дүниетану сабағы саяхат түрінде өтетіні хабарланады.
2) Саяхат бағытын анықтау (сөзжұмбақ)
Баратын жерімізді сөзжұмбақ арқылы табамыз. Әр сұрақ өсімдік әлеміне қатысты негізгі ұғымдарды еске түсіреді.
Сұрақ
Табиғат сәні
Жауап: өсімдік
Сұрақ
Ағаш түрі
Жауап: тал
Сұрақ
Бұта түрі
Жауап: қараған
Сұрақ
Шөп түрі
Жауап: бетеге
Сұрақ
Жапырақтағы жасыл бояу
Жауап: хлорофилл
Сұрақ
Жер бетіндегі өсімдік өсетін борпылдақ қабат
Жауап: топырақ
Жетекші сұрақтар
- Картоп қайда өседі?
- Жер астында өсетін тағы қандай өсімдіктерді білесіңдер? (сәбіз, қызылша т.б.)
3) Жаңа тақырыпқа кіріспе
Бүгінгі тақырып — «Өсімдіктердің көбеюі». Өсімдіктердің қалай көбейетінін білу үшін саяхатымызды бастаймыз.
Көбею жолдары
- Тұқымнан
- Пиязшықтан
- Түйнектен
- Сабақтан (вегетативті жол)
Мысал өсімдіктер
Пиязшық
Пияз, сарымсақ, қызғалдақ
Түйнек
Картоп, жералмұрт
Сабақ/тамырсабақ
Інжугүл, құртқашаш, теңбілгүл (тамырсабақ арқылы көбейетіндер)
Ескерту: Бұл бөлімдегі мысалдар оқу тапсырмасындағы тізімге сүйеніп берілді.
Аялдамалар бойынша жұмыс
1-аялдама: «Сыйға сый»
Тақтада жемістерді құрғақ және шырынды түрлеріне бөліп топтастыру.
Құрғақ жемістер
- Бидай
- Тары
- Бұршақ
- Жаңғақ
- Жүгері
- Күнбағыс
Шырынды жемістер
- Қияр
- Қызанақ
- Қаражидек
- Қызылша
- Алма
- Бүлдірген
2-аялдама: «Жер астында»
«Жер асты мүшесі» оқушыларға тапсырма береді: оқулықтың 75-бетіндегі тақырыпты оқып, тамырсабақ арқылы көбейетін өсімдіктерді атау.
Жауап үлгілері
Жауқазын, бақша пиязы, қазжау.
3-аялдама: «Зертхана»
Тамырсабақ арқылы көбейетін өсімдіктердің қатарына арамшөптер де жатады. Мысалы, жазда бау-бақшада арамшөптерді жұлып тастасаңдар да, 3–4 күннен кейін қайта өсіп тұрғанын байқайсыңдар. Себебі жер астында тамыр бөліктері қалып қояды.
Тәжірибе: картоп
Картоптың көзшелерін санап көреміз: әр көзшеден жаңа өсімдік өсіп шығатынын көрсету (картопты кесіп көрсету).
Тәжірибе: пияз
Пияздың сыртында құрғақ қабыршақ, ішінде бірнеше шырынды қабат болатынын бақылау (пиязды кесіп көрсету).
4-аялдама: «Білгенге маржан» (көрініс)
Қараторғай
Әй, мешкейлер! Сендер жата бергенге мәзсіңдер! Ештеңе көріп, ештеңе естімейсіңдер. Ал мен болсам, жарық дүниенің жартысын шарлап келдім. Бармаған жерім жоқ: Үндістанда да, Африкада да, Жерорта теңізінде де болдым.
Картоп
Ол сөз болып па? Сенен басқалар жер көрмеп пе? Мысалы, менің туған жерім — Оңтүстік Америка. Бұдан 500 жыл бұрын испандықтар Оңтүстік Америкаға келіп, тамақ іздеп жүріп мені тауып алады. Саңырауқұлаққа ұқсайды екен, өзі өте дәмді деп «тартуфоли» деп атап, бір қапшықты толтырып Испанияға алып келеді. Кейін Италияға, содан Францияға жеттік. Ал Ресейге І Петр патшаның тұсында келдік. Демек, мен де саяхатшыдай жер жүзін шарладым. Тағы бір қасиетім: бойымда крахмал бар.
Пияз
Біле білсеңдер, ертеде әскерлер мені тұмар қылып мойнына таққан: көп қабыршақтарым талай қиындықтан қорғайды деп сенген. Ертеде Римде бізді әскерлердің тамағына қосқан, өйткені күш береді деп ойлаған. Сол кезден бастап мені дәрі ретінде түрлі ауруларға қолданған. Әсіресе суық тигенде пиязды көбірек жесеңдер, ауырмауға көмектеседі.
Сабақты қорытындылау
5-аялдама: «Не білдің?»
Сабақ сұрақ-жауап арқылы қорытындыланады. Әр топқа шығармашылық тапсырма беріледі.
I топ
Тамырсабақтың суретін салу.
II топ
Түйнек арқылы көбею түрін бейнелеу.
III топ
Пиязшық арқылы көбею түрін бейнелеу.
Бағалау
Сабаққа белсенді қатысқан оқушылардың жауаптары бағаланады.
Үй тапсырмасы
- 1 Тамырсабақ, түйнек, пиязшық арқылы көбейетін өсімдіктерді атау.
- 2 Мәтінді оқу және мазмұндау.