Кескін картаға Еуразияның жағалауындағы мұхиттар мен мұхиттарды түсіру
Күнделікті сабақ жоспары (7-сынып, география)
Пән және сынып
- Сыныбы
- 7
- Пәні
- Материктер мен мұхиттар географиясы
- Сабақтың түрі
- Жаңа сабақ
Тізбектелген тақырыптар (16–20-сабақ)
- 16 Еуразияға ұласатын мұхиттар мен теңіздер және олардың материк табиғатына әсері
- 17 Еуразияның жер бедері мен пайдалы қазбалары
- 18 Пайдалы қазбалар
- 19 Еуразияның климаты мен климаттық белдеулері
- 20 Еуразияның ішкі сулары
Сабақ тақырыбы
Еуразияға ұласатын мұхиттар мен теңіздер және олардың материк табиғатына әсері.
Сабақтың мақсаттары
- Білімділік: оқушыларды материк жағалауларын шайып жатқан мұхиттармен таныстыру; ішкі және шеткі теңіздерге тоқталып, теңіздер туралы түсінігін қалыптастыру және ерекшеліктерін анықтау.
- Дамытушылық: пәнге қызығушылықты арттыру, картамен жұмыс дағдыларын дамыту.
- Тәрбиелік: өз еліне, жеріне, Отанына сүйіспеншілік қалыптастыру; бір-бірін сыйлауға тәрбиелеу.
Оқыту әдістері
- Сұрақ-жауап
- Түсіндірмелі әдіс
Әдістемелік жабдықталуы
- Еуразияның ішкі сулары картасы
- Оқулық
- Иллюстрациялар мен суреттер
Сабақтың барысы
Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылармен амандасу, сыныпты түгендеу, назарын тұрақтандыру. Осыдан кейін жаңа тақырыпты түсіндіруге кірісемін.
Жаңа сабақты түсіндіру
Еуразия жағалауларын дүние жүзіндегі төрт мұхиттың сулары шайып жатыр. Бұл мұхиттар материк жағалауларын әртүрлі деңгейде тілімдеп, көптеген жағалық теңіздер, шығанақтар мен бұғаздар жүйесін қалыптастырады. Әсіресе материктің батысы мен шығысы күшті тілімденген.
Негізгі ой
Мұхиттар мен теңіздер Еуразияның табиғатына жылу мен ылғалдың таралуы, ағыстар және жағалау ерекшеліктері арқылы тікелей әсер етеді.
Атлант мұхиты және оның теңіздері
Еуразияның батысы мен оңтүстік-батыс жағалауын шайып жатқан Атлант мұхиты және оның теңіздері материк табиғатына елеулі ықпал етеді. Солтүстік Атлант жылы ағысы (Гольфстримнің жалғасы) тропиктік белдеулерден жылы су әкеліп, Еуропаның солтүстік-батысында мұхит суларының қыста қатпауына әсер етеді.
Таяз аймақтар
Атлант мұхитының ең таяз бөлігі Балтық және Солтүстік теңіздері мен Британ аралдарының маңында орналасқан.
Ең таяз нүкте
Солтүстік теңіздегі Доггер-Банка қайраңы — 13 м.
Исландия маңынан мұхиттың орталық бөлігі арқылы дүние жүзіндегі ең ірі әрі биік суасты жоталардың бірі — Орталық Атлант жотасы өтеді. Мұнда сөнбеген жанартаулар жиі кездеседі, олардың кейбірі жанартаулық аралдар тобын құрайды. Солардың ең ірісі — Исландия.
Табиғи ресурстар және экология
- Солтүстік және Жерорта теңіздерінің қайраңдарында мұнай мен газдың қоры мол.
- Жерорта теңізінің экологиялық жағдайын жақсарту үшін халықаралық келісімдер қабылданған.
- Мұнай өндіру мен тасымалдау Солтүстік теңізде ластануды күшейтіп, мұнай дақтарының пайда болуына әкелген.
- Күшті ластану Атлант мұхитының өзін-өзі тазарту қабілетін төмендеткен, сондықтан оны қорғау халықаралық деңгейде жүргізіледі.
Солтүстік Мұзды мұхит және оның теңіздері
Солтүстік Мұзды мұхит және оның теңіздері Еуразияның солтүстік жағалауларын алып жатыр. Мұхиттағы ірі теңіздер: Норвег теңізі және Ақ теңіз.
Ең терең жері
Гренландия теңізінің солтүстігі — 5527 м.
Ағыстары
Солтүстік Атлант ағысының жалғасы және Трансарктикалық ағыс.
Мұхитта көпжылдық мұздар қалыптасқан. Қыста шығыс бөлігінде ауа температурасы –40°C-қа дейін төмендейді, жазда шамамен 0°C. Жауын-шашын мөлшері 100–200 мм-ден аспайды.
Тынық мұхит және оның теңіздері
Тынық мұхит пен оның теңіздері Еуразияның шығыс жағалауын шайып жатыр. Жағалауы күшті тілімденген, аралдары көп.
Негізгі ағыстар
- Солтүстік Пассат ағысы
- Куросио
- Солтүстік Тынық мұхиты ағысы
- Куриль суық ағысы
Су температурасы
Солтүстігінде шамамен –1°C.
Экватор маңы
Экваторға жақын аймақтарда +29°C.
Үнді мұхиты
Үнді мұхиты Еуразияның оңтүстік жағалауын алып жатыр. Мұнда ұсақ аралдар көп кездеседі. Негізгі теңіздері: Аравия теңізі және Қызыл теңіз.
Климаттық ерекшелігі
Ағыстары — жылы муссондық ағыстар. Қысы жылы, жазы ыстық әрі дауылды. Судың беткі температурасы көбіне +25…+30°C.
Мұхиттағы тіршілік дүниесі өте бай. Үнді мұхитында Парсы шығанағы мұнай мен газ қоры және өндіру көлемі бойынша жетекші орын алады.
Жаңа сабақты бекіту
1-тапсырма
Физикалық карта бойынша Еуразия жағалауларын қандай мұхиттардың сулары шайып жатқанын және олардың басты белгілерін анықтаңдар.
2-тапсырма
Карта бойынша Еуразия жағалауындағы ірі портты қалалар арасында (қалауың бойынша) теңіз саяхатын жоспарлаңдар.
3-тапсырма
Саяхат бағыты үшін қандай мұхиттар мен теңіздерді, шығанақтар мен бұғаздарды кесіп өту, сондай-ақ қандай түбектер мен аралдарды айналып өту қажет екенін анықтаңдар.
Қорытынды
Бұл сабақта Еуразия жағалауларын шайып жатқан мұхиттар мен теңіздерді және олардың материк табиғатына тигізетін әсерін қарастырдық.
Үйге тапсырма
- §11 оқу.
- Кескін картаға Еуразия жағалауындағы мұхиттар мен теңіздерді түсіру.