Қазақстанның қорықтарын көрсету
Өсімдіктер мен жануарлардың Қызыл кітабы
Бұл сабақта Қазақстандағы жойылып кету қаупі бар жануарлар мен өсімдіктер туралы білімімізді кеңейтіп, табиғатты қорғаудың маңызын түсінеміз. Қызыл кітаптың не үшін қажет екенін талқылап, қорықтардың рөліне назар аударамыз.
Сабақтың мақсаты
Білімдік
Қазақстанда жойылып кету қаупі төніп тұрған жануарлар, өсімдіктер мен құстар туралы мәлімет беру; Қызыл кітап ұғымын түсіндіру.
Дамытушылық
Табиғатты қорғау мақсатында құрылған қорықтар туралы білімін толықтыру; Қызыл кітап жайлы түсінігін дамыту.
Тәрбиелік
Табиғатқа қамқорлықпен қарауға, оны аялауға тәрбиелеу; экологиялық мәдениет қалыптастыру.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру
Сыныптың сабаққа дайындығын тексеру, назарын тақырыпқа шоғырландыру.
II. Үй тапсырмасын тексеру
«Адам және өсімдіктер мен жануарлар» тақырыбы бойынша мазмұнын сұрау. Адамға пайдалы жануарларды сызбаға түсірген жұмыстарын тексеру.
III. Үй тапсырмасын қорытындылау
Сөзжұмбақ шешеміз. Шешуі: жүзім, алма, ананас, қауын, қарбыз, қияр.
Сөзжұмбақтың ортасындағы ерекшеленген сөз: «жануар». Демек, бүгінгі сабақ жануарларды қорғау туралы болады.
Тақтадағы суреттер қай топқа жатады?
- Құстар
- Балықтар
- Қосмекенділер
- Жорғалаушылар
- Сүтқоректілер
- Жәндіктер
IV. Жаңа сабақ
Ребус: негізгі сөз
Ребусты шешеміз. Дұрыс жауап бүгінгі тақырыпқа жетелейді: «қызыл».
Талқылау сұрақтары
- Қызыл түс нені білдіреді?
- Неліктен қауіп-қатер белгісі ретінде қолданылады?
- Қызыл кітап не үшін керек?
Қызыл кітап — қауіптің дабылы әрі тірі табиғатты сақтауға шақыратын маңызды белгі.
Қызыл кітаптың тарихынан
1948 жылы дүниежүзі ғалымдары Халықаралық табиғатты қорғау одағын құрды. Бұл ұйым жойылып бара жатқан жануарлар туралы алғашқы деректер жинағын жариялады.
Ол кітап «Қызыл кітап» деп аталды. «Қызыл кітап» атауын ағылшын зерттеушісі Питер Скотт ұсынған.
Қызыл кітапқа енген кейбір түрлер
Құлан
Сыртқы пішіні жылқы мен есекке ұқсайды. Бұрын далада еркін жүрген, қазір саны азайғандықтан қорғауға алынған.
Арқар
Тау жануары. Түсі қоңыр-сұр, мүйізі үлкен әрі иілген. Еті үшін көп ауланғандықтан саны күрт азайып, қорғауға алынған.
Дуадақ
Қазақ даласының көркі. Өсімдіктермен және жәндіктермен қоректенеді, тез жүгіреді. Артық аулаудан саны азайып, қорғалады.
Жабайы қызғалдақ
Қазақстанның даласы мен шөлейт аймақтарына сән береді. Көпшілік өсіретін қызғалдақтардың арғы тегі ретінде де бағалы.
Тағы да кездесетін түрлер
Барыс, аққу, бүркіт, бірқазан, тырна, қызыл қасқыр және басқа да аң-құстар.
Қазақстан Қызыл кітабындағы деректер
Бүгінгі күні Қазақстанның Қызыл кітабына төмендегідей түрлер енгізілген:
Балықтар
16
түр
Қосмекенділер
3
түр
Жорғалаушылар
10
түр
Құстар
56
түр
Сүтқоректілер
40
түр
Қара кітапқа мысал
Мәңгілікке жойылған түрлер: дронт, қанатсыз гагара, кезбе көгершін, мамонт.
Жойылып кету қаупі бар жануарлар мен өсімдіктер қорықтарда қорғалып, сақталады.
Қазақстан қорықтары
Табиғатымыз өте бай. Бірақ бұл байлық шексіз емес. Сондықтан оны қорғау мен сақтау — ортақ міндет.
Ақсу–Жабағалы
Барсакелмес
Үстірт
Наурызым
Қорғалжын
Батыс Алтай
Алматы
Марқакөл
Алакөл
Қаратау
Сергіту сәті
Үй жануарларын атағанда қол шапалақтаймыз:
Дәптермен жұмыс
Дәптерге Қызыл кітапқа енген жануарлар мен өсімдіктерді теріп жазамыз.
Жануарлар
- Аққу
- Дуадақ
- Құлан
Өсімдіктер
- Шырша
- Таусағыз
- Қызғалдақ
V. Сабақты бекіту
Шығармашылық жұмыс
Табиғатты сақтаңдар,
Құстарды атпаңдар.
Гүл жайнаған жерімді
Аялаңдар, сақтаңдар.
VI. Сабақты қорытындылау
Табиғатты қорғау, оны сақтау туралы мақал-мәтелдер мен нақыл сөздер айтамыз.
Мақал-мәтелдер
- Бір тал кессең, он тал ек.
- Дәрі шөптен шығады, дана — көптен шығады.
- Атаңнан мал қалғанша, тал қалсын.
- Сұлу жер құрақсыз болмас, таулы жер бұлақсыз болмас.
- Бұлақ көрсең, көзін аш.
- Жылап жүріп арық қазсаң, күліп жүріп су ішерсің.
Нақыл сөздер
- Туған жерге туыңды тік.
- Мың шыбық шаншып өсірсең — халқыңа орман салғаның.
- Халқыңа орман салғаның — өзіңе қорған салғаның.
- Табиғат — тал бесігің: аяла, қорғай біл, тазалығын сақта!
- Келешек — сендердің қолдарыңда!
VII. Үй тапсырмасы
Оқу
«Өсімдіктер мен жануарлардың Қызыл кітабы» тақырыбын оқу.
Шығармашылық тапсырма
«Мен табиғат жанашырымын» тақырыбында сурет салу.
VIII. Бағалау
Сабаққа қатысу белсенділігі, тапсырмаларды орындау сапасы және жауаптардың дәлдігі бойынша бағалау жүргізіледі.