Сарматтардың негізгі шаруашылығы
Сарматтардың қоғамдық құрылысы, шаруашылығы мен тұрмысы
Сармат қоғамында әйелдердің орны басқа көшпелі тайпаларға қарағанда жоғары болды. Әйелдер ерлермен бірге жасақ құрамына қатысқан. Мұны әйел қабірлерінен қару-жарақтың көптеп табылуы дәлелдейді.
Негізгі ерекшелік
Сармат әйелдері әскери өмірге араласып, қоғамда ықпалды рөл атқарды.
Шаруашылық: көшпелі өмір және отырықшылықтың қатар дамуы
Сарматтар негізінен көшпелі мал шаруашылығымен айналысты. Дегенмен олардың шаруашылығында көшпелі және жартылай көшпелі тұрмыспен қатар отырықшылық та дамыды. Еділ мен Жайық бойын, сондай-ақ Қара теңіз жағалауын мекендеген сарматтарда мал өсірумен бірге егіншілік те маңызды орын алды.
Қосымша кәсіп: аңшылық
Аңшылық сарматтарда қосымша кәсіп болды әрі көбіне қызықтау, сейіл құру қызметін атқарды. Аң мен құсты садақпен атып, ит қосып, ұраға жығып ұстаған.
Жылқы өсіру және қазанат
Сарматтар тұрқы қысқа, жыл бойы өрісте жайылып, тебіндеуге бейім жылқыларды өсірді. Сонымен қатар алыс жорықтарға мінетін таңдаулы қазанаттарды да баптады. Мұндай жүйрік аттарға көбіне ақсүйектер мен әскербасылар ғана ие болған.
Қоғамдық құрылым: әскери демократияның күшеюі
Алғашқы қауымдық кезеңде ру ақсақалдары мен тайпа көсемдері барлық маңызды мәселені қауым мүшелерімен ақылдаса отырып шешкен. Ал әскери демократия дәуірінде ішкі және сыртқы мәселелерді негізінен әскербасылар мен қолбасшылар ғана шешіп, қарапайым қауым мүшелерінің пікірін ескере бермеген.
Археологиялық деректер: Бесоба, Сынтас, Аралтөбе
Бесоба қорымы (Батыс Қазақстан)
Қабірде екі абыз әйел жерленген. Олар шалқасынан жатқызылып, бастары оңтүстік-батысқа қаратылған.
- Қол айна, алтын сырғалар, моншақтар
- Қасқыр бейнесі салынған үш аяқты құрбандық тақта
Сынтас қорымы (1-оба)
Бірінші обада үш савромат жауынгері жерленген. Ортада әскербасы орналасқан.
- Жебенің қола ұштары, темір қанжарлар, темір ауыздықтар
- Қыш ыдыстар, қасқыр мүсіні
- Киік пен таутеке бастары бейнеленген сүйек қасықтар
Аралтөбе ескерткіші (соңғы сармат кезеңі)
Атырау облысы, Жылыой ауданынан табылған. Қорымнан үш оба қазылған.
- Көсемнің қаруы
- Абыз асатаяғының бөліктері
- Әшекейлі бұйымдар
Тұрмыс және бұйымдар: қыш, металл, тері және шыны
Сарматтардың ыдыстары қыштан және металдан жасалды. Қыш құмыралардың түбі көбіне жайпақ әрі шұңғыл болып келеді. Қазандарды темірден құйып жасаған. Ал шыны ыдыстарды сарматтар өздері өндірмей, шығыс елдерінен алғызған. Тері өңдеу де кең тараған: торсық, саба, көнек, мес сияқты бұйымдар дайындалған.
Қысқаша қорытынды
- Негізгі кәсіп: көшпелі мал шаруашылығы
- Қосымша кәсіп: аңшылық (сейіл, қызықтау)
- Әйелдердің қоғамдық рөлі: жоғары, әскери жасаққа қатысқан
- Шыны ыдыстар: шығыс елдерінен әкелінген