Ақан сері Маңмаңгер орындау
Сабақ жоспары
«Арқаның асқақ әншілері»
Бұл сабақта сал-серілер дәстүрі, Біржан сал мен Ақан серінің өнері және олардың әндерінің тәрбиелік мәні оқушыларға әуез бен тарихты қатар сезіндіре отырып таныстырылады.
Негізгі екпін
Тыңдау, орындау, түсіндіру және сахналық-мәдени талғамды дамыту.
Күтілетін нәтиже
Оқушылар сал-сері ұғымын түсіндіреді, әндерді дұрыс тыныс пен дикция сақтап орындайды.
Сабақ барысы
Сабақ құрылымы оқушылардың назарын біртіндеп жинақтап, тыңдау мен орындау дағдыларын жүйелі түрде қалыптастыруға бағытталған.
Кезеңдер
- 1 Ұйымдастыру: амандасу, түгендеу, сабаққа даярлықты тексеру.
- 2 Музыкалық жаттығулар: До мажор гаммасы, арпеджио; дұрыс тыныс, дұрыс отырыс.
- 3 Үй тапсырмасын тексеру және пысықтау.
- 4 Жаңа тақырыпты түсіндіру.
- 5 Музыкалық материалдармен жұмыс: тыңдау, талдау, орындау, үйрету.
- 6 Бекіту: «Топтастыру» ассоциациясы.
- 7 Қорытынды, бағалау, үй тапсырмасы.
Уақыт бөлінісі
- Ұйымдастыру
- 1 мин
- Музыкалық жаттығулар
- 2 мин
- Үй тапсырмасы
- 10 мин
- Жаңа материал
- 15 мин
- Музыкалық жұмыс
- 5 мин
- Бекіту
- 2 мин
- Қорытынды, бағалау, үй жұмысы
- 1 мин
Ескерту
Ән орындау барысында дұрыс отыру, тыныс алу, дикция және аспап сүйемелдеуімен бір ырғақта айту міндетті түрде қадағаланады.
Үй тапсырмасын пысықтау сұрақтары
- 1. «Ән-би» деген ұғымды қалай түсінесіңдер?
- 2. «Қамажай» ән-биі кім туралы?
- 3. Қазақтың қыз балаға арналған ұлттық киімдері туралы не білесіңдер?
- 4. Қазақтың халық ән-биі «Қамажайды» орындау.
Жаңа тақырып: сал-сері дәстүрі
«Сал» және «сері» деген кім?
Ел ішінде ерекше дарын иелерін халық сал және сері деп атаған. Бұл атақ кез келген адамға берілмеген: сал-серілер тек керемет әнші ғана емес, көбіне сазгер, суырыпсалма ақын, айтысқа қатысқан өнерпаз, елдің сүйіктісі болған.
Сыртқы келбет пен мәдениет
Сал-серілердің киім киісі мен жүріс-тұрысы да өнерімен үйлескен. Оқулықтағы суреттерге сүйене отырып, олардың әсем талғаммен киінетіні байқалады. Бұл — халық алдында өнер көрсету мәдениетінің бір көрінісі.
Жүйрік ат және әбзел
Сал-серілердің өзіне сай атақты жүйрік не жорға аты болған. Жылқы жүрісінің ерекшеліктерін еске түсіріп, көрмедегі ер-тұрман мен әбзелдердің шебер жасалғанына назар аударылады. Олар аттың сырт пішініне де аса мұқият қараған.
Аңшылық өнері
Дәстүрлі ортада сал-серілер аңға шыққанда қолдарына қыран құс қондырып, жанына құмай тазы ерткен. Бұл олардың тұрмыс-салты, кең даламен біте қайнасқан мәдениеті туралы түсінікті толықтырады.
Сергіту сәті
Қысқа сергіту жаттығуы арқылы оқушылардың зейіні жаңартылып, келесі тыңдау-орындау жұмысына дайындық жасалады.
Музыка тыңдау және талдау
Тыңдалым
- Біржан сал — «Көкек» әнін тыңдау.
- Ақан сері — «Маңмаңгер» әнін тыңдау; шығу тарихына қысқаша тоқталу.
Орындау және үйрету
- «Көкек» және «Маңмаңгер» әндерінен үзінділер орындау.
- Ө. Байділдаев — «Құлыншақ» әнін үйрету.
- Ән айту ережелері: дұрыс отырыс, тыныс, біркелкі ырғақ; аспап сүйемелдеуімен озбай-қалмай орындау.
Бекіту: «Топтастыру» ассоциациясы
Сабақты бекіту үшін оқушылар Біржан сал Қожағұлұлы мен Ақан сері Қорамсаұлының өнерпаздық болмысына қатысты ассоциациялық «Топтастыру» құрастырады: әншілік, сазгерлік, суырыпсалмалық, ел ықыласы, сән-салтанат, жүйрік ат, аңшылық дәстүр және т.б.
Қорытынды
Бүгінгі сабақта біз сұлу Көкшетау өңірінен шыққан дарынды әнші сал-серілер туралы, олардың әсем әндері мен халықтың көңілін көтерген өнерпаздығы жайлы мағлұмат алдық. Қазақ жері кең болғандай, оның ән мұрасы да кең тынысты. Еліміздің батысы мен шығысында, оңтүстігі мен солтүстігінде талай әнші-күйшілер өмір сүріп, баға жетпес мұра қалдырған.
Біз бұл ән-күй қазынасын үйреніп қана қоймай, ұмытпай, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп, зор құрметпен қарауымыз керек.
Бағалау
Оқушылардың сабақтағы белсенділігі мен орындау сапасына қарай білімдері бағаланады.
Үй тапсырмасы
- «Сал», «сері» ұғымдарын түсіндіру.
- Ақан сері мен Біржан сал туралы: танысқан әндерден үзінділерді жаттау.
- Ө. Байділдаевтың «Құлыншақ» әнін жаттау.