Қай мәтіннен үзінді
Алматы облысы, Сарқан қаласы
Абай атындағы мектеп-гимназия
Бастауыш сынып мұғалімі: Бекболатова Дана Қайролдановна
Бұл сабақ жоспары оқушыларға Сәкен Сейфуллиннің «Ақсақ киік» өлеңі арқылы табиғатты қорғау идеясын түсіндіруге, көркем мәтінді талдау дағдысын дамытуға және елтанымдық, отансүйгіштік тәрбие беруге бағытталған.
Сабақтың мақсаты мен міндеттері
Білімділік
- Өлеңнің тақырыбы мен идеясын ашу.
Тәрбиелік
- Қоршаған табиғи ортаны қорғауға, сақтауға баулу.
- Елтануға және отансүйгіштікке тәрбиелеу.
Дамытушылық
- Оқушылардың дүниетанымын, ой-өрісін кеңейту.
- Сөздік қорын байытып, шығармашылыққа жетелеу.
Міндеттері
- Оқушылар өлеңді талдайды.
- Берілген тапсырмаларды орындайды.
- Өздігінен ой қосып, пікір білдіреді.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушыларды сабаққа жұмылдыру, жұмысқа даярлау.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Код арқылы диктант (үлестірме материал). Сұрақтар интерактивті тақтада беріледі.
- Қай әңгіменде ұқыпты бала туралы айтылған?
- Қасқырларды алдап, айла-тәсіл қолданғаны туралы қай мәтінде айтылған?
- «Қақ», «бәкене» деген сөздер кездесетін мәтінді белгіле.
- Жаңа туған лақты «құралай» деп атайды. Бұл қай мәтіннен алынған үзінді?
- Сәбит Мұқанов жазған шығарма қайсы?
- «... көркіне, көрінісіне қызығып, жоғары қарай өрлей бердім». Бұл қай мәтіннен үзінді?
- «Көзі мөлдір, дене құрылысы қой мен ешкіге ұқсайды...». Бұл қай мәтінге қатысты деп ойлайсың?
III. Жаңа сабаққа кіріспе
Оқушыларға Оразақынованың «Сатылай талдау» технологиясы бойынша Сәкен Сейфуллиннің өмірбаянын жазып келу тапсырылған. Сабақта оқушылар өз жұмыстарын мұғалім нұсқасымен салыстырып, толықтырады.
Кейбір ақын-жазушылар басынан өткен оқиғаларын көркем немесе деректі баяндау түрінде жазады. Мұндай жанр мемуар деп аталады. Сәкен Сейфуллиннің шығармашылығында да өмір жолына қатысты туындылар бар.
Сәкен Сейфуллин туралы қысқаша дерек
- Аты-жөні
- Сәкен Сейфуллин (Сәдуақас)
- Өмір сүрген жылдары
- 1894–1938
- Туған жері
- Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы
- Қызметі
- Ақын, жазушы, драматург, қоғам қайраткері
- Белгілі шығармалары
- «Көкшетау», «Қызыл ат» поэмалары; «Қызыл сұңқарлар», «Бақыт жолында» пьесалары; «Тар жол, тайғақ кешу» мемуары және өзге прозалық туындылары.
- Тарихи дерек
- «Халық жауы» ретінде жазықсыз қуғын-сүргінге ұшыраған.
Өлеңмен жұмыс: «Ақсақ киік»
Тыңдалым және талқылау
- Өлеңді әнмен тыңдау (оқулықтағы мәтінге назар аудару).
- Түсініксіз сөздерді белгілеу.
- Өлеңнің әсерін ортақ талқылау.
- Әр қатар екі шумақтан оқып, суретпен байланыстырып мазмұндау (2–3 минут).
Сөздік жұмыс
- Мерген
- Нысанаға дәл тигізетін адам.
- Арқа
- Кең дала, жазық өңір.
- Бетпақдала
- Жері құрғақ, шөбі сирек шөлейт аймақ.
Жоспар құру
Ойды жүйелеу үшін өлең мазмұнын төмендегі жоспар бойынша талдау ұсынылады:
- Бетпақдала
- Мергендер
- Кербез киік
- Ақсақ киік
Құрылымдық сұрақтар
- Өлеңде неше шумақ бар?
- Бір шумақта неше тармақ бар?
Ойыңды жинақта
Шығармадағы мерген қандай адам? Төмендегі сипаттарды сарала:
Рефлексиялық тапсырма
Оқ тиіп жараланған киіктің хәлі қандай деп ойлайсың? Өлеңдегі киіктің монологына назар аудар:
Келеді қаңғырақтап жалғыз өзі,
Тілі жоқ, құр жүрекке айтар сөзі...
Егер киікке тіл бітсе, ол не дер еді? Оқушылар киік бейнесінде қысқа монолог құрастырып, өз ойларын айтады.
- Монологта табиғатқа жанашырлық идеясы көрінсін.
- Сезім мен ойды дәл жеткізетін сөздерді таңда.
- 2–4 сөйлемнен тұратын ықшам мәтін құрастыр.
Қорытынды, бағалау және үй тапсырмасы
Қорытынды ой
Сабақта Қызыл кітапқа енген жануарлар туралы, соның ішінде киікті қорғау қажеттігі талқыланады. Табиғатты сақтау — туған жерді сүюдің маңызды бөлігі. Сондықтан киікті атуға болмайды; табиғатты аялап, қорғауға әркім жауапты.
Үй тапсырмасы
- Өлең мазмұны бойынша сурет салу.
- «Ақсақ құлан» мультфильмін тауып көру.
- Сұрақтарын талдап, өлеңді мәнерлеп оқу.
Сабақты аяқтау
Табиғатқа арналған әсерлі күйлердің бірі — «Ақсақ құлан». Күйді тыңдау арқылы сабақ мазмұнын эмоциялық тұрғыда бекітіп, қорытынды жасалады.