Психолог сыйы
«Не үшін өмір сүретінін білетін адам, қалай өмір сүру керегін де әрқашан біледі» (Ф. Ницше)
Бұл сабақ — жеткіншектерге арналған, тренинг элементтері бар әңгіме-сабақ. Негізгі идеясы: өзіңді түсіну, өмірдегі құндылықтарыңды айқындау және саналы таңдау жасау.
Мақсаты мен міндеттері
Мақсаты
Жеткіншекті өз ішкі жан дүниесіне үңілуге, өз өмірінің мәні мен бағытын ой елегінен өткізуге жетелеу.
Міндеттері
- Жеткіншектік жастың жалпы және жеке проблемаларын анықтау.
- Өз ерекшеліктерін түсінуге көмектесу, жеке тәжірибені құрдастар тәжірибесімен салыстыру.
- Белсенді өмірлік позицияны қалыптастыру, өзіндік рефлексияны дамыту.
Сабақ барысы
1) Сәлемдесу және «сөйлемді аяқтау»
Оқушыларға төмендегі сөйлемдерді аяқтау ұсынылады:
- Мені … үшін жақсы көреді.
- Мен … үшін өмір сүргім келеді.
2) Топтық жұмыс: «Мейірімді тағдыр» ертегісі
Оқушыларға Д. Соколовтың «Мейірімді тағдыр» ертегісінен үзінді беріледі. Тапсырма: мәтінді өз нұсқаларымен аяқтау, кейін сыныпқа таныстыру.
Үзінді
Екі тоғай гүлдеп өсіп тұрады — екеуі де жас әрі әдемі. Кеш түскен сайын олар тағдыр туралы сыбдырлап сөйлеседі екен.
– Мен биік әрі үлкен болып өсемін, — деді біреуі. — Менің бұтақтарымда құстар өмір сүреді. Көлеңкемде бұғылар мен қояндар дем алады. Күннің алғашқы сәулелері мен таңғы лебін ең алдымен мен сеземін. Уақыт өте балаларым жанымда өсіп, мені қуантады. Олар сондай кішкентай әрі сондай әдемі!
– Жоқ, — деді екіншісі, — өсу қиын. Қыста аяз қысады, жазда күн күйдіреді. Күні бойы тамырларымды жұмыс істетіп, суды жоғары айдап, жапырақтарымды қоректендіруім керек. Мен шаршадым. Одан да адамдар келіп мені шауып алсын да, ұста әдемі бір зат ойып жасасын. Сонда мен жұмсақ жастықта жатып, дем аламын…
Ал сендер бұл ертегі қалай аяқталады деп ойлайсыңдар?
Ертегінің шынайы нұсқасы (талқылаудан кейін)
Сақалды адам келіп, екінші тоғайды шауып тастады. Ағаштың жартысын отқа жақты, ал діңінен ұста шкатулка жасады. Ұзақ уақыт ол жұмсақ жастықта жатып, сырға мен моншақтарды сақтады. Кейін біртіндеп кеуіп, құлпы да сынған соң, шкатулканы балаларға берді. Балалар оны сындырып, ақырында лақтырып жіберді. Қысқа дейін оның сынықтары жерде жатты, ал кейін — жел ғана біледі…
Жел орманды аралап, тоғайлардан сұрастырады. Сонда бір тоғай — алғашында бірінші тоғай болғаны — құстар ескі шкатулканың қалдықтарынан ұя салғанын айтып береді. Сол сәтте олар бір-бірін танып, «мейірімді тағдырға» таң қалады.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Тағдырды өзгертуге бола ма?
- Тоғайдың «тағдыры» қандай? (өсу, қоректену, гүлдеу)
- Адамның тағдыры қандай? (туу, даму, ұрпақ жалғастыру, өлім)
- Екінші тоғай өз тағдырын қалай өзгерткісі келді?
- Тоғайлар өз мақсаттарына жетті ме?
- Тағдырдан тілегенің жағымсыз нәтижелерге әкелуі мүмкін бе?
- Өмірдің мәнін кім анықтайды: тағдыр ма, әлде адамның өзі ме?
- Адам не үшін өмір сүреді? Бұл өмірге не үшін келді?
- Сендер өздерің не үшін өмір сүріп жүрсіңдер?
3) Афоризмдер: топпен шығармашылық жұмыс
Алдын ала үрленген шарлардың ішінде өмірдің мәні, достық және махаббат туралы афоризмдер болады. Әр топ бір шар таңдап, жарып, түскен афоризммен жұмыс істейді: ватманға оның мағынасын бейнелейді. Соңында топтар жұмыстарын таныстырып, ортақ талқылау жүргізіледі.
Афоризмдер үлгісі
- Бақытты өмір жоқ, тек бақытты күндер бар.
- Өз көңіліңді көтерудің ең дұрыс тәсілі — басқа біреудің көңілін көтеру.
- Талпынысы мен тілегі бар адаммен тағдыр қатар жүреді, ал талпынысы жоқты — сүйрейді.
- Өмір — тек өмір сүру емес, өмір — өмір сүріп жатқаныңды сезіну.
4) «Алтын балық» жаттығуы
Оқушыларға бір сұрақ қойылады:
«Өміріңіз қызықтырақ болуы үшін алтын балықтан не сұрар едіңіз?»
5) Психологтың сыйы
Сабақ соңында психолог оқушыларға кеңестер, афоризмдер және жылы тілектер жазылған шағын жадынамалар таратады.
6) Рефлексия
Оқушылар бүгінгі ой-толғаныстан алған әсерін бөліседі: қандай ой түйді, қандай сұрақ өзіне маңызды болды, алдағы уақытта нені өзгерткісі келеді.