Асадал мен Кебеже Сабақты пысықтау
Сабақ туралы мәлімет
Пәні
Еңбекке баулу (4-сынып)
Тақырыбы
Асадал мен кебеже
Сабақтың түрі
Жаңа білімді меңгерту
Әдіс-тәсілдері
Сұрақ–жауап, түсіндіру, ой қорыту
Көрнекілігі
Интерактивті тақта
Сабақтың мақсаты
Білімдік
Қазақ халқының ұлттық бұйымдары туралы түсінік беру. Киіз үй жиһаздары — асадал мен кебеженің тұрмыстағы пайдасы жайлы білім қалыптастыру.
Дамытушылық
Оқушылардың сабаққа қызығушылығын арттыру, ойын элементтері арқылы ой-өрісін дамыту.
Тәрбиелік
Ұйымшылдыққа тәрбиелеу, адамгершілік ізгі қасиеттерді бойға сіңіру және патриоттық тәрбие беру.
Сабақтың барысы
I кезең: Ұйымдастыру
- Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу, сынып тазалығына назар аудару.
- Оқу құралдарының дайын екенін қадағалау.
- Оқушылардың назарын сабаққа аудару.
II кезең: Үй тапсырмасын сұрау
1) Жүкаяқ қанша бөліктен тұрады?
Алдыңғы және жақтау ағаш, төрт аяғы, екі жақтау ағашты біріктіріп тұратын 4–5 шабақ ағаш және тіреуіштер.
2) Сандықтың неше түрі бар?
Абажа, әбдіре, қобдиша.
3) Жүкаяқ қанша түрге бөлінеді?
Жасалу тәсіліне қарай қайқы бас және үсті тегіс болып екі түрге бөлінеді.
4) Жүкаяқты қандай мақсатта қолданады?
Қайқы бас жүкаяққа төсек-орын жинайды. Үсті тегіс жүкаяқты сандық қоюға пайдаланады.
5) Шеберлер жүкаяқтың бетін қалай әшекейлейді?
Алдыңғы бетін майлы бояумен сырлап, ою-өрнек салынған сүйекпен әшекейлейді.
6) Адалбақан дегеніміз не?
Киімдерді және жеңіл бұйымдарды іліп қоятын жабдық. Киіз үйді құру кезінде шаңырақты көтеріп тұру қызметін де атқарады.
Киіз үй туралы қысқаша мәлімет
Киіз үй — көптеген көшпелі халықтардың негізгі баспанасы. Қазақ халқы да киіз үйді сан мыңдаған жылдар бойы өзінің төл баспанасы етіп келді. Мал шаруашылығымен айналысып, көшпелі өмір сүрген адамдар үшін киіз үй қыста да, жазда да қолайлы баспана болған.
Ең маңыздысы — киіз үй көшіп-қонуға ыңғайлы әрі жеңіл: оны шамамен жарты сағатта жығып, тағы сондай уақытта қайта тігуге болады.
Бүгінгі сабақта дұрыс жауап берген оқушыларды бағалауда осы тақырыпқа сай белгілер/ұпайлар қолдануға болады.
Ойын элементі
«Ойлан, тап!» ойыны бойынша ребусты шешу.
Жаңа сабақ: Асадал мен кебеже
Кебеже
Кебеже — бидай, арпа, тары, күріш сияқты дәнді дақылдарды және өзге де азық-түлік түрлерін сақтауға арналған арнайы сандық.
Негізгі ерекшелігі
Салмақты заттар сақталатындықтан, кебеже қалың тақтайдан мықты етіп жасалады. Сырт пішіні сандыққа ұқсас болғанымен, жасалу тәсілі өзгеше.
Құрылысы мен қақпағы
- Аяқтары қабырғаларын, қақпағын және түбін біріктіріп тұратын негізгі арқау қызметін атқарады.
- Қақпағы жартылай ашылады: ашылмайтын бөлігі жақтауға шегемен бекітіледі.
- Ашылатын бөлігі былғары таспамен немесе топсамен екінші бөлігіне жалғанады.
Әшекейлеу тәсілдері
Шеберлер кебеже бетін бедерлеп ойып өрнек салады, майлы бояумен әшекейлейді, өрнектелген сүйекті жапсырып сәндейді. Өрнектер көбіне жан-жануар, өсімдік және геометриялық пішіндерге ұқсас келеді.
Сүйек жапсырма өрнектеуде жиі қолданылатын түрлер: жыланкөз, сынық сызық, қос белбеу.
Асадал
Асадал атауы «асың адал болсын» деген тілекпен байланыстырылады. Онда көбіне ыдыс-аяқ сақталады.
Материалы мен жасалуы
Асадал мықты әрі жеңіл ағаштан жасалады. Сән беру үшін шеберлер бетін түрлі бояулармен өрнектеп сырлайды.
Қазіргі замандағы ұқсас жиһаздар
Бүгінде ыдыс-аяқ қоятын жиһаздардың түрі көп. Олар шыны, металл таспа, пластик секілді тегіс әрі жылтыр материалдармен безендіріледі.
Сергіту сәті
«Астанаға саяхат» бейнеролигін көру.
Топтастыру стратегиясы
Асадал
- Негізгі қызметі: ыдыс-аяқ сақтау.
- Материалы: мықты әрі жеңіл ағаш.
- Сәнделуі: бояумен өрнектеп сырлау.
Кебеже
- Негізгі қызметі: дәнді дақылдар мен азық-түлік сақтау.
- Материалы: қалың тақтайдан мықты етіп жасалады.
- Сәнделуі: оймыш өрнек, майлы бояу, өрнектелген сүйек жапсырма.
Сабақты пысықтау
1) Асадал мен кебеженің тұрмыста атқаратын қызметі қандай?
Асадал
Ыдыс-аяқ сақтауға арналған.
Кебеже
Азық-түлік пен дәнді дақылдарды сақтауға арналған.
2) Кебеженің сандықтан қандай айырмашылығы бар?
Кебеже сырттай сандыққа ұқсас болғанымен, жасалу тәсілі өзгеше: аяқтары негізгі арқау қызметін атқарып, құрылым бөліктерін біріктіреді; қақпағы жартылай ашылатын болып жасалады. Сонымен қатар ол көбіне салмақты азық-түлікті сақтауға лайықталып, қалың тақтайдан берік етіледі.
Қорытынды және үй тапсырмасы
Сабақты қорытындылау
Оқушылар асадал мен кебеженің қызметін, жасалу ерекшелігін және әшекейлеу тәсілдерін салыстырып, ұлттық тұрмыстық бұйымдардың маңызын түсінеді.
Үйге тапсырма
Кебеженің үлгісін қатырма қағаздан жасап келу.