Солтүстік Америка материгінде орналасқан суы өте лай өзенді ата
Сабақтың тақырыбы
Солтүстік Американың халқы және саяси картасы. АҚШ.
Сабақтың мақсат-міндеттері
- Білімділік: оқушыларға Солтүстік Америка елдері мен халқы туралы түсінік қалыптастыру, Америка Құрама Штаттарының тарихы мен құрылуы жөнінде білім беру.
- Дамытушылық: карта мен атлас арқылы талдау дағдыларын дамыту; отын өнеркәсібінің дамуын және халықтың өсуінің маңызын анықтау; АҚШ-тың қалыптасу тарихын түсіндіру; картамен жұмыс істеу қабілетін жетілдіру.
- Тәрбиелік: Солтүстік Америка елдерінің экономикасын дамытудағы рөлі мен маңызын түсіндіру арқылы патриоттық сезімді ояту, пәнге қызығушылықты арттыру және экологиялық мәселелерді шешуге тәрбиелеу.
Ұйымдастыру және ресурстар
- Педагогикалық технология
- Аралас сабақ
- Сабақтың түрі
- Дәстүрлі
- Әдістері
- Түсіндіру, баяндау, сұрақ-жауап
- Құралдар мен көрнекілік
- Оқулық, дүние жүзінің физикалық картасы, атлас, интерактивті тақта мүмкіндіктері
- Пәнаралық байланыс
- Тарих
Сабақ барысы
І. Ұйымдастыру бөлімі
Мұғалімнің қызметі
- Амандасу
- Оқушыларды түгелдеу
- Назарды сабаққа аудару
- Оқу құралдарының дайындығын тексеру
Оқушының әрекеті
- Амандасу
- Кезекшілік міндеттерін орындау
- Сабаққа дайындалу
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру
Электронды оқулықпен жұмыс. Сұрақ-жауап.
- «Су атасы» деп қай өзен аталған?
- Маккензи қай алапқа жатады?
- Кордильераның шығыс жоталарынан басталып, биік таулы үстірттер арқылы ағып өтетін өзендерді ата.
- Солтүстік Америкада орналасқан жер шарындағы ең ірі тұзды көлдердің бірі қайсы?
- Ұлы көлдер жүйесіне кіретін көлдерді ата.
- «Гүрілдеуік су» тіркесінің мағынасы қай сарқырама атауына қатысты?
- Солтүстік Америка су қоры жөнінен материктер арасында нешінші орында?
- Тынық мұхит алабына жататын басты өзендерді ата.
- Ұзындығы 3700 км болатын өзен қайсы?
- Солтүстік Америкадағы суы өте лай өзенді ата.
Сәйкестендіру тапсырмасы
Өзен атауын оның ұзындығымен сәйкестендір.
| Өзеннің атауы | Ұзындығы (км) |
|---|---|
| Миссисипи | 6420 |
| Маккензи | 4250 |
| Юкон | 3700 |
| Колорадо | 2740 |
| Колумбия | 2250 |
ІІІ. Жаңа сабақ
Солтүстік Американың халқы және саяси картасы. АҚШ.
IV. Жаңа материалды түсіндіру
Қазіргі АҚШ аумағында ежелден-ақ үндістер өмір сүрген. Христофор Колумб Американы ашқаннан кейін (1492–1503) XVI ғасырда Англия, Испания, Нидерланды, Франция және Швеция Солтүстік Американы отарлауға кірісті. XVIII ғасырдың 60-жылдарына қарай Англия Солтүстік Американы түгелге жуық бақылауына алды.
Отарлау және құл еңбегі
XVII ғасырдың басында Америкаға ауыр жұмыстарға пайдалану үшін Африкадан құлдар әкеле бастады. Отарлық қанаудың күшеюі тәуелсіздік жолындағы соғысқа алып келді (1775–1783).
Маңызды дата: 1776 жылғы 4 шілдеде Тәуелсіздік декларациясы қабылданып, АҚШ-тың құрылғаны жарияланды.
Тәуелсіздік және мемлекеттік құрылым
13 ағылшын отары бірігіп, дербес мемлекетке айналды. Тәуелсіздік соғысында Англия жеңіліс тауып, 1783 жылғы бітім шарты бойынша АҚШ-тың тәуелсіздігін мойындады.
1787 жыл: АҚШ Конституциясы қабылданды, елдің алғашқы президенті болып Джордж Вашингтон сайланды.
Томас Джефферсон: Тәуелсіздік декларациясы жобасының авторларының бірі. 1800 және 1804 жылдары президент болып сайланып, қоғамды демократияландыруға ықпал етті: бірқатар реакциялық заңдарды жойды, армия мен флотты, мемлекеттік аппаратты қысқартты, Ресеймен дипломатиялық қатынас орнатты.
XIX ғасырдағы аумақтық кеңею және саясат
Кеңею
- 1803: Батыс Луизиана қосылды.
- 1819: Флорида қосылды.
- 1867: Аляска қосылды.
Монро доктринасы
1823 жылы Монро доктринасы жарияланып, Америка мен Еуропа бір-бірінің ішкі істеріне араласпауға тиіс екені көрсетілді.
Құлдыққа қатысты қайшылықтар
1809 жылы елге құл әкелуге тыйым салынды. Алайда бұл іс жасырын түрде жалғаса берді. 1790 жылы АҚШ-та 760 мың қара нәсілді құл болса, 1860 жылға қарай олардың саны 4 млн-ға жетті.
Қарсылық және өзгерістер
Ауыр езгі мен қорлауға шыдамаған құлдар көтерілістер ұйымдастырып, солтүстікке қашты. Солтүстіктегі бірқатар штаттарда құлдық жойылды.
Қысқаша түйін
- Солтүстік Америкада отарлау үдерісі бірнеше еуропалық державалардың бәсекесімен қатар жүрді.
- 1776 жылғы Тәуелсіздік декларациясы АҚШ-тың мемлекеттік негізін айқындады.
- XIX ғасырда аумақ кеңейіп, құлдық мәселесі қоғамдағы ең өзекті қайшылықтардың біріне айналды.