Қазақша рефераттар

Желдің зияны

Сабақ туралы қысқаша ақпарат

Бұл материал 6-сыныпқа арналған «Жел» тақырыбын жаңа білім ретінде меңгертуді көздейді. Мазмұны желдің пайда болу себептерін, физикалық заңдылықтарға сүйенетін құбылыс ретіндегі мәнін және оның табиғат пен адам өміріндегі маңызын түсіндіруге бағытталған.

Сабақтың мақсаты

Өткен тақырыптарға сүйене отырып, желдің пайда болу себептерін, мазмұнын және маңызын ұғындыру; желдің физикалық заңдылықтар негізінде қалыптасатын құбылыс екенін дәлелді түрде түсіндіру.

Сабақтың форматы

  • Түрі: жаңа материалды меңгерту
  • Әдісі: ОСКТТ

Көрнекіліктер мен ресурстар

1

Жарты шарлардың физикалық картасы

2

6-сынып атласы

3

Ауа райы күнтізбесі

4

Интерактивті тақта және электрондық оқулық

Сабақтың құрылымы

  1. I Ұйымдастыру кезеңі
  2. II Өткенді еске түсіру және интерактивті тапсырмалар
  3. III Жаңа материалды меңгерту
  4. IV Нәтижені бекіту
  5. V Бағалау
  6. VI Үй тапсырмасы
  7. VII Қорытынды

Өткенді қайталау: сұрақтар мен есептер

Қайталау сұрақтары

  • Ауа қандай газдардың қоспасынан тұрады?
  • Атмосфераны зерттеудің қандай жолдары бар?
  • Атмосфераның маңызы қандай?
  • Биіктеген сайын атмосфералық қысым мен температура қалай өзгереді?
  • Атмосфералық жауын-шашын түрлеріне нелер жатады?

Есеп 1: 5000 м биіктіктегі қысым

Ұшақ 5000 м биіктікте ұшып келеді. Егер жер бетіндегі атмосфералық қысым 750 мм болса, ұшақ сыртындағы атмосфералық қысымды анықтаңдар.

Жауабы

750 − (5000 : 10) = 250 мм

Есеп 2: орташа жылдық температура және амплитуда

Төмендегі айлық орташа температуралар бойынша орташа жылдық температураны және жылдық амплитуданы есептеңдер.

Ай Орташа температура
Қаңтар−16 °C
Ақпан−14 °C
Наурыз−6 °C
Сәуір0 °C
Мамыр6 °C
Маусым15 °C
Шілде18 °C
Тамыз16 °C
Қыркүйек8 °C
Қазан1 °C
Қараша−7 °C
Желтоқсан−13 °C

Жылдық орташа температура

0,6 °C

Жылдық амплитуда

34 °C

Электрондық оқулық: интерактивті тапсырма

№6 тапсырма: атмосфера қабаттарын дұрыс ретімен орналастырыңдар.

Төменнен жоғары қарай

  1. Тропосфера (8–10 км, кейде 18 км)
  2. Стратосфера (55 км)
  3. Мезосфера (80 км)
  4. Термосфера (480–800 км)

Негізгі ой

Атмосфера қабаттары биіктік бойынша бірізді орналасады, ал әр қабаттың ерекшелігі температура мен қысымның өзгеру заңдылықтарымен байланысады.

Жаңа тақырып: Жел (ОСКТТ бойынша)

1) Анықтама

Жел — жер бетіндегі ауаның горизонталь бағытта бір жерден екінші жерге орын ауыстыруы.

2) Тану (негізгі түсініктер)

Пайда болу себебі

Желдің негізгі себебі — ауа қысымының жер бетінде әркелкі таралуы.

Бағыт атауы

Жел қай көкжиек тұсынан соқса, сол бағыттың атауымен аталады: солтүстік желі, солтүстік-батыс желі, шығыс желі және т.б.

Жылдамдық және өлшеу

Жел жылдамдығы әдетте м/с-пен өлшенеді. Бағытын желбағармен (флюгер), ал жылдамдығын анемометрмен анықтайды.

Жел өрнегі (роза желдері)

Масштаб арқылы белгілі бір бағыттан соққан жел күндерінің саны белгіленеді (мысалы, 1 күн = 0,5 см).

Жергілікті және жалпы таралған жел түрлері

Жергілікті желдер

  • Бриз — теңіз жағалауында тәулік ішінде байқалатын жеңіл жел (атауы француз тілінен енген).
  • Муссон — құрлық пен теңіз арасындағы маусымдық жел (атауы араб тіліндегі «маусым» сөзімен байланысты).

Жел түрлері (қысқаша)

  • Бриз: бағытын тәулігіне 2 рет өзгертеді.
  • Муссон: бағытын жылына 2 рет өзгертеді.
  • Дауыл: жылдамдығы шамамен 19–30 м/с.
  • Тұрақты желдер: жер шарындағы қысым белдеулеріне байланысты қалыптасады.

3) Ерекшелігі: желді зерттеудің маңызы

Желдің пайдасы

  • Ауа массаларын тасымалдайды.
  • Мұхит ағыстарының қалыптасуына әсер етеді.
  • Жел күші кеме қатынасында, жел диірмендерінде, жел электр станцияларында пайдаланылады.

Желдің зияны

  • Апатты дауылдар адам өміріне қауіп төндіреді.
  • Су тасқындарының туындауына ықпал етуі мүмкін.
  • Топырақтың құнарлы үстіңгі қабатын ұшырып әкетеді.

4) Қорытынды ой

Жел — табиғаттағы сарқылмайтын қуат көздерінің бірі.

Нәтиже және бекіту тапсырмалары

Терминдер

жел бриз муссон желбағар анемометр

Географиялық есеп: тымық күндер саны

Егер бір айда жел мынадай күндер соқса: оңтүстік-батыс — 4 күн, батыс — 7 күн, солтүстік — 6 күн, шығыс — 1 күн, оңтүстік-шығыс — 5 күн, оңтүстік — 3 күн. Ай 30 күн болса, тымық күндер саны қанша?

Есептеу

  • О-Б: 4 × 0,5 см = 2 см
  • Б: 7 × 0,5 см = 3,5 см
  • С: 6 × 0,5 см = 3 см
  • Ш: 1 × 0,5 см = 0,5 см
  • О-Ш: 5 × 0,5 см = 2,5 см
  • О: 3 × 0,5 см = 1,5 см

Жел соққан күндер: 26 күн

Тымық күндер: 4 күн

Бағалау

Оқушылардың білімін формативті бағалау арқылы терминдерді меңгеруі, есептерді шығару дағдысы және желдің маңызы туралы қорытынды жасай алу деңгейі айқындалады.

Үй тапсырмасы

  • «Жел — дауылдың шақырушысы» тақырыбында эссе жазу.
  • Өз өлкеңіздегі жел түрлері туралы қысқаша ақпарат дайындау.