Қыз өссе - елдің көркі
Қыз өссе – елдің көркі
Қыз – елдің көркі, үйдің берекесі. Жүрегіндегі мейірім мен нәзіктік, ақыл мен парасат ұштасқанда, ол айналасына шуақ шашады. Анаға деген құрмет – адамзаттың ортақ құндылығы: қай халықтың ой қазынасын ақтарсаң да, ананы қадірлеу ең әуелі тұрады.
«Қыз өссе – елдің көркі, гүл өссе – жердің көркі».
Қыз бала үшін ең басты қасиеттер – ақыл-парасат, мінез-құлық, ар-ұят, әдеп-инабат. Қазақ қыздары ерте заманнан-ақ инабаттылығымен, ашық жанарымен, нәзіктігімен, ақылдылығымен сыйлы бола білген.
Ананы құрметтеу – өмірлік парыз
Ана еңбегінің өлшемі жоқ
Ана баланы дүниеге әкелген сәттен бастап, түн ұйқысын төрт бөліп әлдилеп, ақ сүтімен асырап, аялап өсіреді. Сондықтан әр адам ақ жаулықты анасын өмір бойы құрметтеп, ақ ниетін ақтау – азаматтық борыш.
Қыз – келешек ұрпақтың жалғасы
Қыз – ертеңгі ана, тәрбиенің ұйытқысы. Сондықтан қыз баланың бойындағы ізгілік, сабыр, білім мен мәдениет – тұтас қоғамның келбеті.
Денсаулық пен болашаққа жауапкершілік
Бүгінде кейбір қыздардың батысқа еліктеп, сыра мен темекі сияқты зиянды әдеттерге әуестенуі жасырын емес. Ертең ана атанатын қыз баланың өз денсаулығына салғырт қарауы – ақтауға келмейтін қылық әрі болашақ ұрпаққа да, айналасына да кері әсер етеді.
Темекінің басты қаупі
Темекідегі никотин тәуелділік тудырып, ағзаға зиян келтіреді. Ішкі мүшелердің қызметін әлсіретіп, ұзақ мерзімде ауыр зардапқа ұрындыруы мүмкін.
Құндылықтың түбі – саулық
«Дені саудың – жаны сау». Денсаулық бәрінен қымбат, оны ештеңемен айырбастауға болмайды.
Кішкентай ханшайымдар, ертең дені сау, текті тәрбиелі қазақтың арулары болып бой жетесіңдер. Сол үшін жаман әдеттен аулақ болып, түзу жолды таңдаңдар – көптің сендерге айтар тілегі осы.
Ар-намыс, әдеп және ішкі сұлулық
Қыз баланың өз ар-намысын сақтап, қорғай білуі – оның ең үлкен байлығы; ол кез келген мұрадан қымбат. Жақсы қыздың абыройы тәнінде ғана емес, жанында болады. Қыз өмірі – гүл өміріндей: нәзік те көркем.
Төрт қасиет
- Айтулы жар боларлық адалдық
- Жеткілікті ақыл мен парасат
- Қылықты мінез, мәдениетті болмыс
- Тартымды тұлға, нәзік биязылық
Сыртқы көрікке мән берген жақсы. Бірақ адаммен өмір бойы бірге жүретін, әділ бағасын бергізетін ең қымбат қасиет – мінез. Әйел затының шынайы сұлулығы да мінезінде.
Тәрбие дәстүрі: отбасы мен ағайынның жауапкершілігі
Қыз тәрбиесіне ерекше мән
Қазақ қоғамында қыз баланы айрықша мәпелеп, әлпештеп өсірген. Ерте кезден-ақ қыздың тәрбиесіне, бой түзеуіне мән беріп, кішкентайынан тазалыққа, үй шаруасына, кесте тігуге, ісмерлікке, өз-өзін күтуге баулыған. Бұл – ананың жауапкершілігі.
Аға мен қарындас өнегесі
Қыздың жүрегі жараланып, сөз естіп, қорлық көрмеуіне аға өзін жауапты санаған. Аға қарындасына қатты сөйлемей, қамқор болып, қорған болуды міндет еткен.
Қыздың абыройы мен намысы – әуелі отбасының, қала берді елдің намысы. Қарындас – ер жігіттің жаны жері: қажет болса, оны қорғау үшін басын бәйгеге тігетін ерлік пен елдік саналған.
Тыйым мен тәртіп: ұлттық қорғаныс тетігі
Көшпелі дәуірден бастап қыз бала тәрбиесіне қатаң талап қойылып, ұрпақ санасына «қызға қырық жерден тыйым» болып орныққан. Тыйым – тек шектеу емес, қоғамдық өмір күрделенген тұста ұлттық біртұтастықты сақтауға қызмет еткен тәрбиелік әрі әлеуметтік тетік.
Мұндай салт-сананың қоғамдағы орны мен бүгінгі өмірдегі сілем-жұрнақтарын терең зерттеу – құптарлық іс.
Қорытынды ой
Әдемі қылық пен жақсы тәлім жайлы қанша кітап оқыса да, адам өздігінен бірден әдепті болып кетпейді. Дегенмен әркім өзін-өзі іштей тәрбиелеп, оны іс жүзінде көрсете білуі керек.
Дереккөз: Әсел Қайратқызы, «Қыз өссе – елдің көркі» кітабынан.
Ескертпе: Мәтін редакцияланып, грамматикасы түзетілді.