Қазақша рефераттар

Етістіктің райларын қайталау

Сабақтың тақырыбы

Етістіктің райларын қайталау.

Сабақтың мақсаты

Етістіктің райлары бойынша меңгерілген теориялық білім деңгейін бақылау және бекіту.

Сабақтың міндеттері

  • Білімділік: етістіктің райларының өзіндік ерекшеліктерін ажырата білу.
  • Дамытушылық: райлар туралы білімді жүйелеу, жинақтау, талдау дағдыларын дамыту.
  • Тәрбиелік: сөйлеу мәдениетін қалыптастыру, адамгершілікке және туған жерді сүюге тәрбиелеу.

Сабақтың сипаттамасы

Сабақтың типі

Білік пен дағдыны жүйелеу, жинақтау сабағы.

Сабақтың түрі

Дамыта оқыту технологиясы.

Оқыту әдісі

Практикалық әдіс.

Пәнаралық байланыс

Әдебиет, тарих.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылардың сабаққа қатысуын бақылау.
  • Сынып бөлмесінің тазалығын қадағалау.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Қалау райдың жасалу жолын сұрау және мысалдармен дәлелдету.

180-жаттығу: орындалуын тексеру.

III. Актуалдау кезеңі

Жаттығудағы «Ұлық болсаң, кішік бол» мақалындағы бағыныңқы сыңардың қай райда тұрғаны сұралады.

Талқылауға арналған сұрақтар:

  • Етістіктің рай категориясы неше топқа бөлінеді?
  • Әр рай қалай жасалады?

IV. Жаңа сабақ

Етістіктің райларын қайталау: әр райдың жасалу жолдарын оқушылармен бірлесе отырып еске түсіру.

Оқушылар 4 топқа бөлінеді, әр топқа рай атауы беріледі. Топ атаулары тапсырмаларға қарай өзгеріп отырады. Топ басшысы топ мүшелерінің жұмыстарын тексеріп, уақытында бағалап отырады.

V. Дамыту кезеңі

1) 181-жаттығу

Мәтіндегі етістіктерді теріп жазу. Ашық райлы сөйлем түрлерінің қалай жасалғанын түсіндіру. Әр топ сөйлемдерді өздеріне берілген рай атауына сәйкес түрлендіреді.

Үлгі

Ашық рай (ауыспалы өткен шақ)

Біздің бекінісіміз ойпаңдау жерде болатын.

Бұйрық рай (II жақ, анайы түрі)

Біздің бекінісіміз ойпаңдау жерде болсын.

Қалау рай

Біздің бекінісіміз ойпаңдау жерде болса игі еді.

Ескерту

Кей сөйлемдерді шартты райға айналдыру мүмкін болмағандықтан, шартты рай тобына төмендегі сөйлемдер беріледі:

  • Жылаған шешемен бірге жыласа, жігіттің жігіт болғаны қайсы, өйтсе, кісі уәдеден шыға ала ма?
  • Жылаған шешемен бірге жылап, жігіт үйден ұзақ уақытқа алыс жерге кетсе, баласының жылағанын көрген соң, үйде қалған ананың көзінен жас кете ме, көкірегінен сағыныш-қасіреті кете ме?

2) 182-жаттығу

а) Тақтамен жұмыс

Қалау рай, ашық рай, бұйрық райлы сөйлемдерді теріп жазу үшін әр топтан бір оқушы тақтаға шығады. Мәтінде шартты рай кездеспегендіктен, бұл топқа қосымша сөйлемдер ұсынылады:

  • Түстік өмірің болса, кештік мал жина.
  • Не ексең, соны орасың.

ә) Жазба жұмысы

Топтағы қалған оқушылар «Бақытты болу деген не?» тақырыбында ойтолғау жазады. Жұмыстар тексеріліп, сөйлемдер рай түрлері бойынша талданады.

3) Деңгейлік тапсырмалар (жеке, жұптық, топтық)

Ашық рай тобына

Мәтіндер

  • Шалқар — адалдық пен адамдықтың алдында тік тұратын, қыздарын қыз деп қана қоймай, қыз бала деп сыйлайтын, екіжүзділікті өлімнен де жаман деп қабылдайтын, жандары таза халқы бар қалашық.
  • Абылай ханның қасында Бұқарекең жырлайды.
  • Машинаның қарасы көрінбей кетісімен, Маржан үстіне өзіне ұнайтын ұсақ ақ гүлдері бар көйлегін киіп, шашын төбесіне түйіп, есікті кілттеп, далаға шықты.

Тапсырма

Берілген мәтіндерден етістіктердің шақ түрін анықтаңыз және оларды бұйрық райға айналдырыңыз.

Шартты рай тобына

Мәтіндер

  • Қарадан хан болсам, халқым қалаған болар; айырдан нар болсам, атам жараған болар; көнеден дәурен озса, жасы жетуден болар; көнеден қамқа тозса, дәурені кеткен болар.
  • Ер жігіт айтпайды. Айтса, қайтпайды.
  • Оқи берсең, көзің ашылады; отыра берсең, жалқаулық басынады.
  • Алтау ала болса, ауыздағы кетеді; төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
  • Тіл тас жарады; тас жармаса, бас жарады.

Тапсырма

Мәтіндерден шартты райдағы етістіктерді тауып, оларды ашық райға айналдырыңыз.