Дарабоз ана(шамамен 1690 - 1770)Дарабоз ана - шешен әрі би
Дарабоз ана (шамамен 1690–1770)
Дарабоз ана — шешендігімен және билігімен танылған тарихи тұлға. Ол қазіргі Алматы облысы, Ескелді ауданының төңірегінде дүниеге келген. Ұлы жүз құрамындағы Жалайыр тайпасынан шыққан. Шын есімі — Қалипа, кейін Үлпілдек атанған.
Есімінің «Дарабоз» атануы
Қайын атасы Кенжеке келінінің өзгелерден ақыл-ойы озық екенін байқап, оны Жолбарыс биге сынатады. Сонда би Дарабоз анаға мынадай сауалдар қояды:
- «Көкке тіреу не болар?»
- «Көлге піспек не болар?»
- «Терісін теспей, етін сорған не болар?»
Дарабоз ана тапқыр жауап беріп, «жілігін шақпай майын сорса — қара нарды қалтыратқан қаңтар; жілігін шақпай майын сорса — екі ағайынды ақпан» деп пайымдайды. Осы зеректігіне риза болған Жолбарыс би:
«Сенің өз қатарыңнан ойың озық. Бұдан былайғы ныспың Дарабоз болсын», — деп бата берген екен.
Ел ісіндегі орны және бітімгерлігі
Дарабоз ана қиын-қыстау кезеңдерде Жетісу жерінде жауға қарсы күресті ұйымдастырған ел басшылары — Ескелді Жылкелдіұлы, Балпық Дербісәліұлы, Қабан Асанұлы секілді тұлғаларға серік бола білген. Ел ішіндегі дауларды бітімгершілікпен шешіп, екі жақты жарастырып отырған.
Отбасы ықпалы
Күйеуі Құлжа табиғатынан жуас болғанымен, Дарабоз ананың ықпалымен ел ісіне араласқан деседі.
Көріпкелдік қабілеті
Халық аузында оның көріпкелдік қасиеті болғаны да айтылады. Ол қоғамдағы әйелдердің орнын көтеруге ерекше күш салған.
Әйел туралы тағылымды сөзі
Бірде Балпық би Дарабоз анадан: «Әйелдің қандайы жақсы?» — деп сұраған екен. Сонда Дарабоз ана:
«Көшкенде жетелейтін боталы түйесі болса, ерттеп мінетін құлынды биесі болса, алдында бесігі болса, маңдайының несібі болса — әйелдің жақсысы сол», — деген екен.