Дененің инерттілігі
9-сынып сабағы
Бұл сабақ жоспары векторлар тақырыбын жүйелі түрде меңгертуге бағытталған: векторларға амалдар қолдану, вектордың координаталар осьтеріндегі проекциялары және проекцияларға амалдар қолдану.
Тақырыбы
- Векторлар және оларға амалдар қолдану
- Вектордың координаталар осьтеріндегі проекциялары
- Проекцияларға амалдар қолдану
Сабақтың сипаттамасы
- Сабақтың типі
- Жаңа материалды меңгерту сабағы
- Сабақтың түрі
- Аралас сабақ
- Әдіс-тәсілдері
- Тест, сұрақ-жауап, есеп шығару
- Пәнаралық байланыс
- Геометрия, сызу
Сабақтың мақсаты
- 1 Оқушыларды векторлар ұғымымен таныстырып, есеп шығару барысында векторларға қолданылатын амалдарды пайдалануға үйрету.
- 2 Оқушылардың ой-өрісін дамыту, логикалық талдау дағдыларын жетілдіру.
- 3 Жаңа ұғымдарды күнделікті өмірмен байланыстырып, қажетті жағдайларда қолдана білуге үйрету.
Сабақ барысы
Кезең 1
Тестпен жұмыс
Кезең 2
Жаңа материалды меңгерту
Кезең 3
Тақырып бойынша есептер шығару (топпен жұмыс)
І. Тестпен жұмыс
Тест №1 — берілген сұрақтарға дұрыс жауапты таңдаңыз.
Белгі: дұрыс жауап * таңбасымен көрсетілген.
1) Өзінің сандық мәнімен қоса кеңістіктегі бағытымен де сипатталатын шамалар:
- A) * векторлық шама
- B) скалярлық шама
- C) физикалық шама
- D) орын ауыстыру
- E) жылдамдық
2) Қозғалысын 1 м/с² үдеумен бастаған автомобильдің 5 с және 10 с өткеннен кейінгі орын ауыстыруын анықтаңдар.
- A) * 12,5 м; 50 м
- B) 1,25 м; 0,5 м
- C) 125 м; 5,0 м
- D) 1,25 м; 500 м
- E) 1,25 м; 0,05 м
3) Ортаның кедергісі болмаған кездегі денелердің түсуі:
- A) үдеу
- B) * еркін түсу үдеуі
- C) уақыт
- D) арақашықтық
- E) биіктік
4) Ауасыз кеңістікте барлық денелер бірдей уақытта түседі деген қорытынды жасаған итальяндық ғалым:
- A) Ньютон
- B) Архимед
- C) * Галилей
- D) Кеплер
- E) Циолковский
5) Биіктігі 6,0 м ағаштан алма үзіліп түсті. Ол қанша уақытта жерге түседі? (Ауаның кедергісі ескерілмейді.)
- A) * 1,2 с
- B) 12 с
- C) 120 с
- D) 0,12 с
- E) 11,2 с
6) 200 м/с жылдамдықпен вертикаль жоғары атылған ракета жоғары қарай 10 м/с² кемімелі үдеумен қозғалады. Оның ең жоғары көтерілу биіктігін анықтаңдар.
- A) 3 км
- B) 4 км
- C) * 2 км
- D) 5 км
- E) 6 км
7) Дене 40 м/с жылдамдықпен вертикаль жоғары лақтырылды. Дененің 2 с және 5 с өткеннен кейінгі жылдамдығы қандай болады? Дене қанша жол жүреді және оның 5 с уақыт аралығындағы орын ауыстыруы неге тең?
- A) * 20,4 м/с; 9 м/с; 60,4 м; 85,7 м; 77,4 м
- B) 204 м/с; 0,9 м/с; 6,04 м; 8,57 м; 7,74 м
- C) 2,04 м/с; 9 м/с; 60,4 м; 8,57 м; 7,74 м
- D) 204 м/с; 90 м/с; 6,04 м; 8,57 м; 7,74 м
- E) 2,04 м/с; 9 м/с; 604 м; 857 м; 774 м
8) Қисықсызықты қозғалыс деп:
- A) * дененің қисық траектория бойымен қозғалысын
- B) ортаның кедергісі болмаған кездегі денелердің қозғалысын
- C) жылдамдықтың өзгеру шапшаңдығын
- D) жылдамдығы кез келген бірдей уақыт аралықтарында бірдей шамаға өзгеріп отыратын қозғалысты
- E) дөңгелек орбита бойымен қозғалысты
9) Периодқа кері шама:
- A) уақыт
- B) айналым саны
- C) * жиілік
- D) бұрыштық жылдамдық
- E) радиус
10) Сағат тілінің айналуының бұрыштық жылдамдығы үлкен бе, әлде Жердің айналуының бұрыштық жылдамдығы үлкен бе?
- A) * сағат тілінің бұрыштық жылдамдығы 2 есе үлкен
- B) Жердің бұрыштық жылдамдығы 2 есе үлкен
- C) жылдамдықтары тең
- D) сағат тілінің бұрыштық жылдамдығы 2 есе кіші
- E) Жердің бұрыштық жылдамдығы 4 есе кіші
11) Бұрыштық жылдамдық белгіленеді:
- A) β
- B) λ
- C) * ω
- D) ρ
- E) μ
12) Егер радиусы 30 см доңғалақ 1 с ішінде 10 айналым жасаса, автомобильдің жылдамдығы қандай?
- A) 190 м/с
- B) 1,9 м/с
- C) 0,19 м/с
- D) * 19 м/с
- E) 1900 м/с
13) Дене радиусы 50 м шеңбер доғасының бойымен қозғалады. Оның 10 с ішіндегі бұрылу бұрышы 1,57 рад-қа тең. Сызықтық жылдамдық пен жүрген жолды табыңдар.
- A) * 7,85 м/с; 78,5 м
- B) 78,5 м/с; 7,85 м
- C) 785 м/с; 7,85 м
- D) 7,85 м/с; 785 м
- E) 0,78 м/с; 785 м
14) Автомобиль радиусы 100 м айналым жолмен 54 км/сағ жылдамдықпен қозғалады. Центрге тартқыш үдеуді табыңдар.
- A) 225 м/с²
- B) * 2,25 м/с²
- C) 22,5 м/с²
- D) 0,22 м/с²
- E) 0,3 м/с²
15) Дененің пішіні мен көлемі өзгерген кезде пайда болатын күш:
- A) ауырлық күші
- B) тіректің реакция күші
- C) үйкеліс күші
- D) тартылыс күші
- E) * серпімділік күші
16) Дененің инерттілігі:
- A) жылдамдық
- B) салмақ
- C) * масса
- D) күш
- E) үдеу
17) Аспан координаталары аспан денелерінің орналасуын анықтайды:
- A) * аспан сферасында
- B) көкжиекте
- C) экваторда
- D) шырақтың биіктігінде
18) Қысқы күн тоқырауы қай шоқжұлдызда орналасады?
- A) Шаян
- B) Егіздер
- C) * Мерген
- D) Торпақ
19) Жазғы күн тоқырауы қай шоқжұлдызда орналасады?
- A) * Торпақ және Егіздер
- B) Шаян
- C) Мерген
- D) Ешкі мүйіз
20) Лифт табанында массасы 20 кг жүк жатыр. Лифт 2 м/с² үдеумен жоғары қарай қозғалады. Жүктің лифт табанына түсіретін күшін анықтаңдар.
- A) * 40 Н
- B) 50 Н
- C) 60 Н
- D) 70 Н
- E) 80 Н
Ескерту
Кейбір сұрақтар (мысалы, 17–19) астрономия элементтерін қамтиды. Бұл бөлім оқушылардың жаратылыстану бағытындағы ұғымдарын кіріктіріп, пәнаралық байланыс орнатуға көмектеседі.