Ф А Л Е С
Фалес — геометрия тарихының бастауы
Геометрия тарихына енген оқымыстылардың ішіндегі ең ежелгілерінің бірі — осыдан екі жарым мың жыл бұрын өмір сүрген грек философы Фалес. Геометрияны ғылым ретінде қарастырған дәстүр дәл осы Фалестен басталады деуге толық негіз бар.
Алғашқы дәлелдеулер қашан пайда болды? Осы сұраққа келгенде уақыттың көмескі шымылдығы арасынан ерте заманғы Милет қаласының атақты данышпаны көз алдымызға келгендей әсер қалдырады. Ғылым тарихшылары таңқаларлық бір ауыздан алғашқы математик атағын Фалес Милетскийге (б.з.д. 625–527) телиді.
Неге оны алғашқы геометрик деуге болады?
Фалесті «алғашқы геометрик» деп атаған дұрысырақ. Себебі оның математикалық жетістіктерінің барлығы дерлік геометриямен тікелей байланысты.
«Математика» ұғымының өзі ғылым атауы ретінде тек XIX ғасырдың басында ғана орныққанын да ескерген жөн. Оған дейін бұл салада еңбектенгендерді көбіне геометриктер деп атаған.
Алғашқы теоремалар және мектеп бағдарламасындағы ізі
Ең алғашқы геометриялық теоремаларды дәлелдеген тұлға ретінде де Фалестің есімі жиі аталады. Солардың қатарында:
- Вертикаль бұрыштар туралы теорема
- Тең бүйірлі үшбұрыштың қасиеттері туралы теорема
Сонымен қатар мектеп бағдарламасында, атап айтқанда 8-сыныпта, біз «Фалес теоремасы» деп аталатын тағы бір маңызды теореманы меңгереміз. Бұл — ежелгі ойшылдың геометриядағы ықпалы бүгінге дейін сақталғанының айқын дәлелі.