Байланыстырып сөйлеуге үйрету
Мектепалды даярлық топтарында сөйлеу қабілетін дамыту
Мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамыту және сөйлеуге үйрету даярлық топқа арналған бағдарламаның мазмұнына сай, педагогикалық-дидактикалық қағидаттарды басшылыққа ала отырып жүргізіледі. Даярлық топтағы балалар мектепте оқуға және ой еңбегіне дайындалатындықтан, баланың сөздік қорын молайту ғана емес, әр сөздің мағынасын дұрыс түсініп, орынды қолдана білуіне ерекше мән беріледі. Сондай-ақ балаларды антонимдерді және көркем сөздерді қолдануға үйрету де қамтылады.
Тіл дамыту сабақтарының мазмұны
- Сөздік қорды байыту және үйренген сөздерді сөйлеуде қолдандыру.
- Тіл дыбыстарын дұрыс айтуға үйрету, дыбыстау дағдыларын бекіту.
- Тілдің грамматикалық құрылымын қалыптастыру.
- Байланыстырып сөйлеуді (әңгімелеу, сипаттау, ойды жүйелеу) жетілдіру.
Сабақ жоспарын құрастырудағы міндеттер
Мұғалім сабақ жоспарын жасағанда сабақтың мақсатын және өтілетін материалдың сипатын ескеріп, әр сабақта 3–4 нақты міндетті көрсеткені дұрыс.
-
1
Сөздің дыбыстық жағын меңгерту: дыбыстарды дұрыс айтуға төселдіру.
-
2
Сөздік қорды молайту: бір сабақта енгізілетін жаңа сөз саны 4–5-тен аспауы тиіс, үйренген сөздерді белсенді қолдандыру.
-
3
Байланыстырып сөйлеуге үйрету.
Даярлық топтардағы тіл дамыту сабақтарының негізгі мақсаты — балалардың байланыстыра сөйлеуін жетілдіру. Сөздік қорды байыту айналадағы өмірмен таныстыру арқылы жүзеге асады: көркем шығарма оқу, есеп, сурет сияқты сабақтарда және тіл дамыту кезінде орындалатын әртүрлі жаттығулар барысында тұрақты түрде жүргізіледі.
Дыбыстау қиындықтары және түзету бағыты
Кейбір балалар (әсіресе үйден келген балалар) сөз ішіндегі дыбыстардың айтылуын, артикуляциясын дұрыс қолдана бермейді. Көп жағдайда р, л, с, ш, з, ж дыбыстарын алмастырып айту байқалады, сондай-ақ қатаң, ұяң, үнді дыбыстарды айтуға қиналуы мүмкін. Сондықтан даярлық топта сөздің дыбыстық жағын қалыптастыруда сөзді дұрыс айтуға тұрақты назар аудару қажет.
Негізгі мақсаттар
- Сөз ішіндегі дыбыстарды анық айтуға дағдыландыру.
- Үн мен дауыс қарқынын қалыптастыру.
- Сөзді дұрыс естіп, дыбыстарды өзгертпей қайталау.
Сөйлеу мәдениеті
Баланы сөйлескенде асықпай, үн ырғағын сақтай отырып, анық әрі ашық айтуға үйрету маңызды. Тіл кемістігі бар балалармен жеке жұмыс ұйымдастыру да мұқият ескерілуі тиіс.
Сауат ашудағы практикалық жұмыстар мен ойындар
Сауат ашу сабақтарында сөздің дыбыстық құрамына талдау жасату, түрлі ойындар өткізу тиімді. Мысалы, «Телефон» ойыны арқылы балаларды ұқсас дыбыстарды ажыратуға жаттықтыруға болады.
Дыбыстарды ажыратуға арналған жаттығулар
1) Ұқсас дыбыстарды салыстыру
с–ш, з–ж дыбыстарын ажыратуға бағытталған тапсырмалар орындату.
2) Өлең, тақпақ, жаңылтпаш
Аталған дыбыстар жиі кездесетін мәтіндерді айтқызу, дикцияны түзетуге көмектеседі.
3) Жаңылтпаш үлгісі
«Тау дәу болады, дәу тау болады».
4) Сөздерді іріктеу және сөз ойлау
Берілген топтан тек белгілі дыбыс естілетін сөздерді табу және сол дыбыстан басталатын сөздер ойлап айту (мысалы: сәбіз, сағыз, жалау, жүзім, жүгері).
Әріпке байланысты жұмбақ
Жанында жаздың шуағы,
Жаңбырмен жүзін жуады.
Екі орақ пен бір таяқ,
Белін бірге буады.
Ол қандай әріп болады?
Жауабы
Ж, ж
Баланың дыбысты естуі мен әріпті тануын қатар дамытуға көмектеседі.
Бақылау жұмысы
- 13–14 сөзді жатқа жазу.
- Суреттің атауын өздігінен жазып көрсету.
Осындай жүйелі жұмыстардың нәтижесінде мектепалды даярлық топ балаларының сөйлеу қабілеті айқын дамиды: сөздік қоры кеңейіп, дыбыстауы түзеледі және ойын байланыстырып жеткізу дағдысы қалыптасады.