Қазақша рефераттар

Ұпай саны

Атырау облысы, Исатай ауданы, Зинеден ауылы, Ю. Гагарин атындағы орта мектебінің информатика пәні мұғалімі Рахимова Назгүл Қыдырқызы ұсынған танымдық ойын.

Есептеуіш техниканың даму тарихы: танымдық ойын сценарийі

Бұл сценарий оқушылардың қызығушылығын оятып, белсенділігін арттыруға және сабақ барысында тек білім қорын толықтырып қана қоймай, ойлау қабілетін дамытуға бағытталған.

Мақсаты

  • Оқушылардың сабаққа қызығушылығын арттыру.
  • Белсенділікті көтеру және топтық жұмыс мәдениетін дамыту.
  • Ойлау қабілетін жетілдіру, тарихи-логикалық байланыс құруға үйрету.

Түрі

«Атажұрт» білім сайысы (танымдық ойын).

Көрнекілігі

Интерактивті тақта.

Ұйымдастыру және топтарға бөлу

1-топ

«Монитор» (4 оқушы)

2-топ

«Процессор» (4 оқушы)

Жүргізуші сөзі: «Бәріңіз маған қараңыз! Ойынымызды бастайық. Алуан түрлі ойларды ортамызға тастайық…»

Оқушылардың өнері мен білімі сыналатын сайысқа сәттілік тілеп, танымдық ойынның ашық деп жарияланатыны хабарланады.

Ойын құрылымы: 5 кезең

1-кезең

Қанат қақты

2-кезең

Самғау

3-кезең

Шарықтау

4-кезең

Шырқау

5-кезең

Жерұйық

«Уақыт зымырап өтеді — бұл сайыста шапшаңдық пен зеректік қажет».

1-кезең — «Қанат қақты»

Бұл кезеңде тек топ басшылары жауап береді. 5 сұрақ қойылады. Әр дұрыс жауап — 20 ұпай.

«Монитор» тобына сұрақтар

  1. Қағаздағы кескінді экранға шығаратын құрылғы.
  2. Қазіргі дербес компьютерлер қай буынға жатады?
  3. Компьютердің атасы кім?
  4. Компьютердің «ақыл-ойы», ең басты бөлігі.
  5. Принтердің неше түрі бар және олар қандай?

«Процессор» тобына сұрақтар

  1. Атауы бар байттар тізбегі.
  2. Компьютермен жұмыс істеуді жеңілдететін құрылғы.
  3. Ақпаратты енгізу құрылғысы.
  4. Мәтін дегеніміз не?
  5. Ақпаратты шығару құрылғысы.

2-кезең — «Самғау»

Ұпайы көп топ ойынды бастайды. Әр топқа кезекпен 2 сұрақ қойылады, жауап беруге 1 минут беріледі.

Ұпай

40 ұпай

Қосымша көмек

Алса — 10 ұпай шегеріледі.

«Нар тәуекел»

Қарсылас топ сұрап алып, дұрыс жауап берсе — ұпай өзіне қосылады; жауап бере алмаса — ұпай бастапқы топқа жазылады.

Сұрақ 1

Қағаздағы кескінді (жазуды, суретті) түсіріп, дисплей экранына шығаруға мүмкіндік беретін құрылғы. Оның көмегімен суретті, графикті, мәтіндерді түсіріп алуға болады. Кескін түсірілгеннен кейін оны үлкейтуге, кішірейтуге, қайта өңдеуге болады.

Сұрақ

Бұл енгізу құрылғысы қалай аталады?

Жауап: Сканер

Қосымша көмек

Оның планшеттік, барабандық және қол түрлері болады.

Сұрақ 2

XIX ғасырдың бірінші жартысында ағылшын ғалымы әмбебап есептеуіш машина жасауға талпынды. Жоба перфокартадағы бағдарламаларды қолдануға негізделді. Ол бағдарламалық басқару принципін ұсынды және кез келген алгоритмді шешуге арналған аналитикалық машинаның негізгі идеясын дайындады. Жоба Жаккардтың тоқыма станогы секілді механикалық құрылғы болуы тиіс еді, бірақ сол дәуірдегі техника деңгейі жобаны толық іске асыруға мүмкіндік бермеді.

Сұрақ

Бұл оқымысты кім?

Қосымша көмек

Ол дүние жүзіне «компьютердің атасы» ретінде танымал.

Сұрақ 3

1640-жылдары Блез Паскальдың идеясын дамытып, механикалық есептеу машинасы жасалды: дөңгелек орнына цифрлар жазылған цилиндр қолданылды. Қосу мен азайтудан бөлек, бөлу, көбейту, тіпті квадрат түбірін табу амалдарын орындай алды. Кейін бірнеше рет жетілдірілді. Бұл машинаның кең таралуы есепші мамандығының қалыптасуына әсер етті.

Сұрақ

Бұл машина қалай аталды?

Қосымша көмек: XX ғасырдың 70-жылдары оны интегралдық схемаға негізделген калькуляторлар біртіндеп ығыстырды.

Сұрақ 4

XVII ғасырдың басында шотландиялық математик логарифм ұғымын енгізіп, логарифм кестесін жариялады. Екі ғасыр бойы көптеген елдердің ғалымдары логарифм функциясына негізделген есептеу құралдарын жетілдірді. 1761 жылы ағылшын Д. Робертсон жүгіртпесі бар навигациялық есептеулерге арналған логарифм сызғышын жасады.

Сұрақ

Логарифм ұғымын енгізген математиктің есімі кім?

Қосымша көмек: Бұл математик есептеу таяқшалары (Napier’s bones) арқылы есептеуді жеңілдеткен.

3-кезең — жанашырлар сайысы

Бұл кезең топ жанашырларымен өтеді. Бір сұраққа екі мүмкіндік беріледі. Дұрыс жауап үшін 50 ұпай команда қоржынына қосылады. Қосымша көмек берілмейді.

Сұрақ 1

Бұл құралдың нақты қашан пайда болғанын ешкім дәл айта алмайды. Деректерге қарағанда, оның жасы 2–5 мың жыл шамасында, пайда болған жері Қытай немесе Мысыр, тіпті Ежелгі Грекия болуы мүмкін. Оның өзгертілген түрі бүгінге дейін қолданылып келеді. Ресейде XVI–XVII ғасырларда пайда болған. Көбейту кестесімен біріктіріп жетілдіруге жасалған соңғы талпыныс 1921 жылға жатады.

Сұрақ

Бұл құрал қазір қалай аталады?

Сұрақ 2

Чарльз Бэббидж (1791 ж. 26 желтоқсан) — Оңтүстік-батыс Англияда дүниеге келген. Бала кезінен математикаға бейім болып, ғылыми әдебиеттерді құмарта оқыған, механикалық құрылғылар жасауға қызыққан. 1822 жылдан бастап есептеу машинасын құрастыруға кірісіп, 1823 жылы жобасын дайындады. Кейін әмбебап есептеуіш машинаның жобасын жасай бастады. Өмірінде ауыр кезеңдер де болды: адал көмекшісінен айырылуы және қаржылай қолдаудың тоқтауы ғылыми жұмысына үлкен соққы болды.

Сұрақ

Бэббидж үшін қайғылы жыл қайсы, және 1852 жылы қайтыс болған ақын Байронның қызы кім?

4-кезең — «Шарықтау» (ұяшық таңдау)

Бұл кезеңде алты ұяшықтан (терезеден) сұраққа сәйкес сан таңдалып, жауап беріледі. Қосымша көмек және «нар тәуекел» мүмкіндігі бар.

1-ұяшық

XIX ғасырдың соңында америкалық оқымысты есепші-перфорациялық машина құрастырды. Перфокарталар бұл жерде бағдарламаны көрсету үшін емес, сандық ақпаратты енгізу және өңдеу үшін қолданылды. Машиналар перфорацияларды сұрыптап, қосып, сандық кестелерді басып шығарды. 1880 жылғы АҚШ халық санағы құжаттарын өңдеуге пайдаланылды.

Сұрақ

Бұл оқымыстының есімі кім?

Қосымша көмек: Ол осы машиналарды шығаратын фирманың негізін қалады; кейін ол әлемге әйгілі IBM компаниясына айналды.

2-ұяшық

1949 жылы Морис Уилкс жадында сақталатын бағдарламалары бар әмбебап ЭЕМ жасады.

Сұрақ

Аталған цифрлық-электрондық есептеуіш машина қай буынға жатады?

Қосымша көмек: Бұл — әмбебап цифрлық-электрондық ЭЕМ-дердің алғашқы буынына тән сипат.

3-ұяшық

Ішінде аналық тақша, процессор, қоректендіру блогы, жедел жад, қатқыл диск, дискжетек, CD-ROM, бейне және дыбыс тақшалары және басқа да құрылғылар орналасатын негізгі бөлік.

Сұрақ

Бұл негізгі құрылғы қалай аталады?

Қосымша көмек: Үстелге қойылатын, еденде тұратын, «мұнара» (tower) түрлері болады.

4-ұяшық

Интегралдық схемаларға негізделген, жартылай үлкен интегралдық схемалар қолданылған, жедел жады бар (шамамен 16 Мбайт), өнімділігі секундына 30 млн операцияға дейін жететін буын. Өлшемі бойынша үлкен, орташа, мини және микро ЭЕМ болып бөлінеді.

Сұрақ

Бұл нешінші буын машиналары?

Қосымша көмек: PDP-8 — алғашқы мини-компьютерлердің бірі; 1965 жылы жасалып, бағасы шамамен 20 000$ болған.

5-ұяшық

Конструктивті-технологиялық негізі үлкен және өте үлкен интегралдық схемаларға сүйенген (1970–80 жж.). Шапшаң жадтайтын құрылғылар кең қолданылды. Бұл буын машиналары микро ЭЕМ, ДК, мини ЭЕМ, жалпыға арналған, арнайы және супер ЭЕМ болып жіктеледі. Жедел жады 16 Мбайт және одан жоғары болуы мүмкін.

Сұрақ

Қай буын машиналары туралы айтылған?

Қосымша көмек: Бұл буындағы ең танымал сериялардың бірі — IBM 370.

6-ұяшық

Командаларды таниды, орындайды, нәтижесін шығарады немесе жадына жазады — тіпті осы әрекеттерді қатар орындай алады. Компьютердің кез келген жұмысы оның қатысуынсыз жүзеге аспайды.

Сұрақ

Бұл қай құрылғы?

Қосымша көмек: Ол — компьютердің «миы».

5-кезең — «Жерұйық» (финал)

Бұл кезеңге тек жеңген топ өтеді. Дұрыс жауап берілсе, жиналған ұпай екі еселенеді. Қосымша көмек жоқ.

Өлең жолдары арқылы ғылымның екі қырын (пайдасы мен зияны) түсіндіре отырып, информатикадағы маңызды ұғымға жетелейді.

Финалдық сұрақ

«Шын залымға берме ғылым, ол алар да оқ қылар… Дүниені түзетуші, һәм бұзушы — бір ғылым…»

Сұрақ: Осы өлең жолдарынан информатикаға қатысты қандай ұғым аңғарылады? Қандай шағын көлемді бағдарлама туралы сөз болып тұр?

Жауап: Вирус

Қорытынды

«Қандай мамандықты таңдасаң да — теңізші, ұшқыш, дәрігер — бәріне де информатика қажет. Сондықтан осы ғылымның тілін біл».

Кеш соңында жеңген топ марапатталып, мақтау қағазымен наградталады. Көрермендер мен қатысушыларға алғыс айтылады.