Әбілхан туған жердің әсем табиғатын, оның дидарыңдағы адам қолының жасампаз өзгерістерін зор шабытпен бедерлей алған суреткер
Әбілхан Қастеев: қазақ бейнелеу өнерінің негізін қалаған тұлға
Әбілхан Қастеев (1904–1973) — қазақтың әйгілі кескіндемешісі әрі график-суретші, ұлттық бейнелеу өнерінің негізін салушылардың бірі. Ол Алматы облысына қарасты Жаркент өңірінде дүниеге келіп, өмірінің соңында Алматы қаласында мәңгілік тыныс тапты.
Негізгі деректер
- Атағы
- Қазақстанның халық суретшісі (1944)
- Қызметі
- Қазақстан Суретшілер одағы басқармасының төрағасы (1945–1956)
- Алғашқы еңбек жолы
- Түрксіб теміржол құрылысында жұмысшы
- Білімі
- Мәскеудегі көркемсурет студиялары (1929–1936)
Мәскеуде Н. Г. Хлудов пен И. Бродскийден тәлім алып, кәсіби мектебін шыңдады.
Өнерге бастау: халық қолөнерінен туған бейім
Қастеевтің өнерге жақындығы ерте қалыптасты. Анасы Айғанша кілем, алаша, бау-басқұр тоқуға, сырмақ сыруға, шым ши жасауға аса шебер болған. Әбілхан бала кезінен халық өнерінің өрнек әлеміне қанығып, анасына ою-өрнек салуға көмектесе жүріп, қолын суретке жаттықтырды. Осы табиғи мектеп оның кейінгі көркем тілінің ұлттық болмысын бекемдеді.
Алғашқы портреттер және шынайы мінез ашу
1930–1931 жылдары жазылған «Қарындастың портреті» мен «Автопортрет» туындылары бейненің түпнұсқаға ұқсастығымен ғана емес, кейіпкер болмысын ашуға ұмтылған талпынысымен де ерекшеленеді. Бұл кезеңде суретші пластикалық дәлдік пен психологиялық иірімге бірдей мән берді.
Қоғам тынысын бейнелеген көркем шежіре
Қастеев бірте-бірте ел өмірінің алуан салалы тіршілік-тынысына ден қойып, тарихи-әлеуметтік өзгерістерге суреткер зердесімен қарады. Халық тұрмысын шынайы бейнелеген мыңнан астам көркем туынды қалдырғаны — оның еңбекқорлығы мен тақырыптық кеңдігін айқын көрсетеді.
Өткен мен бүгінді қатар бедерлеген еңбектер
- «Мектепте» (1930)
- «Түрксіб» (1932)
- «Жамбылдың портреті» (1937)
- «Ескі және жаңа тұрмыс» (1937–1941)
- «Жас Абай» (1945)
- «Амангелді сарбаздары» (1970)
Бұл жұмыстар дарынды суретшінің уақыт пен қоғам өзгерісін шыншылдықпен танытқан көркем шежіресі іспетті.
Туған жер табиғаты және жасампаз өзгеріс
Қастеев туған жердің әсем табиғатын да, сол табиғатқа адам қолымен енген жасампаз жаңаруды да зор шабытпен бейнелей алды. Оның пейзаждары мен тақырыптық полотнолары эпикалық қарымымен, дәлдігімен және өмірге жақындығымен бағалы.
Эпикалық тынысы айқын полотнолар
«Биік таулы мұз айдын» (1954)
«Гүл ашқан алма» (1958)
«Менің Отаным» (1959)
«Жайлаудағы автодүкен» (1963)
«Қашпағай ГЭС-і» (1972)
Әбілхан Қастеев — өзіндік дара қолтаңбасымен ерекшеленген суреткер ғана емес. Ол туған жері мен өскен елін перзенттік махаббатпен жырлап, қазақ бейнелеу өнерінде өшпес із қалдырған біртуар тұлға.