Повестегі Анар тағдыры әсерлі бейне
Оқырмандар конференциясы: «Жас жесір» повесі
Халық ықыласына бөленген қайсар қаламгер, жазушы Зейнолла Шүкіровтің «Жас жесір» повесі бойынша оқырмандар конференциясына арналған мазмұндық бағдарлама мен талқылау желісі төменде ұсынылады. Бұл кездесу повестьке қайта үңіліп, авторлық ойды таразылап, оқырман көзқарасын ортаға салуға бағытталған.
Мақсаты
Зейнолла Шүкіровтің «Жас жесір» повесі бойынша оқырман-оқушылармен ой бөлісу, көркем мәтіннің тәрбиелік және адамгершілік қырларын талқылау.
Көрнекілігі
- Зейнолла Шүкіровтің суреті
- Бүктеме материалдар
- Кітап бұрышы
- Зейнолланың өмірі мен шығармашылығына арналған кесте
Дәйекті сөздер
«Зейнолла – талант. Шын талант ауыр бейнетке, адам айтқысыз азапқа төтеп бере жүріп, екі аяғы еркін басуға жарамай сексеуілше сірессе де, жіпсіз байланып отбасынан шыға алмай “үй күшік” атанған жоқ. Сыр бойындағы еңбеккерлердің сағына күтетін ақын-мейманына айналды».
«Талант-дарын бар болса да сүйегінде,
Жан тұрса да шыққалы иегінде,
Дарын-талант өмірге есік ашып,
Келе жатсың ілгері батыл басып».
«Зейнолланың “Жас жесір” повесінде шиыршық атқан оқиғалар да, татымды тұлғалар да, қызықты характерлер де бар».
«“Жас жесір” повесі — шағын болса да, қаһармандарын қайғы-мұңға батырып, ойлануға мәжбүр ететін, өмір тартысын күрделі күйінде көрсететін шығарма. Психологиялық дәлдікпен жазылып, композициясы шебер құрылған».
«Халық махаббатына бөленген қаламгер».
Конференция бағдарламасы
-
I
Салтанатты ашылуы
Кіріспе сөз, кездесудің мақсаты мен міндетін нақтылау.
-
II
Зейнолла Шүкіровтің өмірі мен шығармашылығы
Баяндамашы: Балпашова Ж.
-
III
«Жас жесір» повесіне қысқаша шолу
Баяндамашы: Сариева Ш.
-
IV
Талқылау сұрақтары
- Повестің өмірдің күрделі құбылысын ой таразысына салудағы мақсаты мен тәрбиелік мәні неде?
- Бас кейіпкер Анардың тағдыры сізді қалай толғандырады?
- Анардың енесі Айымкүлдің: «Жалғыз ғана тілегім — адам деген атқа кір келтірме» дегенін қалай бағалайсыз?
- Повестегі ар тазалығы, адалдық және адамгершілік туралы ұғымды қалай түсінесіз?
- Автор және шығарма туралы сіздің жеке пікіріңіз қандай?
-
V
Кітап көрмесіне библиографиялық шолу
«Ғазиз жүрек» атты кітап көрмесі бойынша таныстырылым.
Кіріспе ой
Біз бүгін халық махаббатына бөленген қаламгер, қайсар жазушы Зейнолла Шүкіровтің «Жас жесір» повесі бойынша ой бөлісуге жиналып отырмыз. Көркем әдебиет адамды тәрбиелеуге міндетті — бұл оның басты қасиеті екені даусыз.
«Жас жесірді» оқыған адам автор сөзіне тек бас изеп қоймайды: ойға қалады, толғанады, кей тұста жазушымен таласуға дейін барады. Оқиғаны психологиялық дәлдікпен бейнелеген автор шағын повестің композициясын шебер құрып, негізгі желіні Анардың өз үйінен екі рет кетуі айналасына сыйғыза білген.
Повесть маңызды проблеманы көтереді: әдептілік пен адамгершілік талабының өсуі — қазіргі заманның нақты заңдылығы. Кей тұста кейіпкерлер өмірінің қоғамдық қыры көмескілеу көрінгенімен, туынды қазіргі қазақ әдебиетіндегі жағымды құбылыстар қатарынан орын алады.
Зейнолла Шүкіров: өмірі мен шығармашылығы
Зейнолла Шүкіров 1927 жылы 16 ақпанда Қызылорда облысы, Арал ауданы, Бөген ауылында дүниеге келген. Ол 4-сыныпта оқып жүргенінде жазатайым түйеден құлап, өмір бойына майып болып қалады. Содан бастап өз аяғымен еркін жүріп, туған жердің топырағын табанымен сезіну бақыты бұйырмайды.
Алайда төсек тартып жатса да, тағдыр сынағына ерлікпен төзді. Өзіне-өзі талап қойып, өздігінен білім алды да, бар ғұмырын қаламға арнады. Өмірінің соңына дейін жазушылықтан қол үзбей, оқырманға ондаған кітап ұсынды.
Шығармашылық жолының белестері
- Алғашқы қадамы: «Менің дауысым» өлеңін облыстық газетке жолдап, өлеңі жарияланған соң шабыттана жаза түседі.
- 1952 жыл: «Жұлдыз» журналында «Достарым» поэмасы жарық көріп, алыстағы оқырмандардан құттықтау хаттар келе бастайды.
- Тағдыр тағы сынайды: бір күні оң көзі көрмей қалады, бірақ жазуын тоқтатпайды.
- Поэзиялық топтамалары: «Теңіз толқындары», «Құрыш қазақ», «Тоғысқан тағдырлар» және басқа еңбектері оқырманға жол табады.
- 1955 жыл: Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі болады.
- 1960–1970 жж.: «Теңіз жыры», «Арал дәптері», «Жүрекке әмір жүрмейді», «Сырлы дүние хикаясы», «Ізгілік іздер», «Жас жесір» повесі жарық көреді.
- 1971–1977 жж.: «Сағыныш», «Адам – Жер – Ана», «Қиын түйін», «Сарша тамыз», «Таңдамалы өлеңдері мен поэмалары», «Өткелдер» романы жарияланады.
- 1977 жыл: Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталады.
- Бірқатар өлеңдері мен дастандары орыс тіліне аударылып, өзі де Ф. Тютчев шығармаларын қазақша сөйлеткен.
- 1979 жылы 26 ақпан: ақын-жазушы 52 жасында дүниеден өтті.
- 1982–1983 жж.: «Ғажайып құмыра», «Қиын түйін», «Отты өткелдер», «Жанқожа» романдары қайта басылып шығады.
- 1998 жыл: Қызылорда қаласында «Тұран» баспасынан тарихи еңбегі «Сыр бойы» кітабы жарық көреді.
Тұлғалық тағылым
Зейнолла Шүкіров ауыр науқаспен арпалыса жүріп, қыруар дүние жазды. Өмірдің сыйын толық көре алмағанымен, рухтың қуатын жоғалтпады.
Шынайы бағамдасақ, бұл — аяулы азаматтың ғана емес, күрескердің тағдыры. Бұл — көзі тірісінде-ақ көркем шығармалардың бас қаһарманына айналған тұлғаның тағдыры.
Бұл — қоғамдық белсенділігімен танылған комсомолец, коммунист тағдыры. Бұл — таланты талайға демеу болған ұстаз аға тағдыры. Бұл — қазақтың «Корчагині» атанған «құрыш қазақ» тағдыры.
«Жас жесір» бойынша талқылау: бағыт-бағдар
1) Анар тағдыры сізді қалай толғандырады?
Повестегі Анар — әсерлі образ. Оның асыл жары Нұрманға деген кіршіксіз махаббаты, соғыс зобалаңының отбасылық бақытты қалай ойрандайтыны шығарма өзегін тереңдетеді. «Соғыс болмағанда, Анардың ақ махаббаты сынға түсер ме еді? Кішкентай Нұртай жәутеңдеп қалар ма еді?» деген сұрақ еріксіз ойландырады.
Бұл тұста Анардың анасы Кәріпжамалдың: «Өлген артынан өлмек жоқ, теңіңді тап, ертең өкінесің» деген сөзі — бір жағынан өмірлік уәж, бір жағынан рухани қысым. Осы түйінді қай қырынан түсіндіреміз?
2) Айымкүлдің аманаты: адамдық атты сақтап қалу
Нұрманның анасы Айымкүл әжей арқылы қазақ ауылының данагөй қариясының тұлғасы жасалған. Оның: «Жалғыз ғана тілегім — адам деген атқа кір келтірме» дегені — жай ескерту емес, ұрпаққа қалатын ұстаным.
Әжейдің әр сөзінен төзім мен парасат, сабыр мен жауапкершілік көрінеді. Бұл бейнені бүгінгі көзқараспен қалай пайымдаймыз?
3) Ар тазалығы мен адамгершілік: адам қалпында қалу
Повесть адамды ең алдымен адам қалпында қалуға шақырады: қандай қиындық көрсе де, азып-тозуға берілмеу, жанды жегідей жеген қысымды жеңе білу.
Анарды рухани құлдыраудан қалай арашалауға болады? Оның бойындағы адамгершілік қасиеттерді сақтап қалу үшін орта не істеуі керек? Автор осы сұрақтарды оқырманның алдына қояды.
4) Автор мен шығарма туралы пікір
Зейнолла Шүкіров бұл повесте маңызды проблемаларды көтереді. Кейіпкерлердің мінезі мен өзара қарым-қатынасы кей тұста көмескілеу көрінгенімен, негізгі образды толық танытуға, сезім мен таңдаудың салмағын сездіруге қол жеткізеді.
Мұндай туынды өмірді шексіз қадірлей білетін, адам жанының қатпарларын түсінетін қаламгердің қолынан туады.
5) Тәрбиелік мәні: өмірдің көркі неде?
«Жас жесір» арқылы автор өмірдің көркі мен қызығы ар тазалығында, адалдықта, адамгершілікте екенін ұғындырады. Дәлірек айтқанда, адам бола білуге тәрбиелейді.
Осы идея бүгінгі қоғам үшін қаншалықты өзекті? Шығарма сіздің жеке көзқарасыңызға не қосты?