Тау жолы

Сабақтың мақсаты

Негізгі мақсат: сын есім туралы түсінік қалыптастыру.
Білімділік: сын есімді ажырата білуге үйрету, түрлері мен ерекшеліктерін ұғындыру.
Тәрбиелік: адамгершілікке, достыққа, ұқыптылыққа, өз тілін құрметтеуге тәрбиелеу.
Дамытушылық: тіл байлығын, ой-өрісті, есте сақтау қабілетін және сабаққа қызығушылықты арттыру.

Сабақтың түрі

Дәстүрлі

Сабақтың типі

Жаңа материалды игерту

Әдістері

Сұрақ-жауап, әңгімелесу, түсіндіру

Пәнаралық байланыс

Дүниетану

Көрнекілігі

Тірек-сызбалар, суреттер, Венн диаграммасы, слайдтар

І. Ұйымдастыру

Тіл туралы шумақ

Қазақ тілі — өз тілім, ана тілім,

Абай, Мұхтар сөйлеген дана тілім.

Қастерлейді ұл-қызың мәңгі сені —

Болашағым, бақытым, дара тілім.

Сабаққа дайындық

Оқушылардың құрал-жабдықтарын, сабаққа дайындығын қадағалау.

Жұмбақ

Қар жауып, аяз болып, күн тез суытады. Айнала аққа жамылып, бұл қай кезде болады?

Жауабы: Қыс

ІІ. Жаңа сабақ: Сын есім

Жетелеуші сұрақтар

Мәтін бойынша қандай сұрақтарға жауап беретін сөздер бар?
Олар қазақ тілінде қай сөз табына жатады?

Анықтама

Сын есім — заттың сынын, сапасын, түр-түсін, көлемін және басқа да белгілерін білдіретін сөз табы.

Сын есімге қойылатын сұрақтар: қандай? / қай?

Сын есімнің түрлері

Тұлғасына қарай

Негізгі сын есім

Түбір күйінде қолданылатын сын есім.

Мысалдар: әдемі, жасыл, ащы

Туынды сын есім

Жұрнақ арқылы басқа сөзден жасалған сын есім.

Мысалдар: өнерлі, көңілді, білімді

Құрамына қарай

Дара сын есім

Бір ғана сөзден тұрады.

Мысалдар: көк, үлкен

Күрделі сын есім

Екі немесе одан да көп сөзден тұрады.

Мысалдар: қып-қызыл, лимон-сары

Мысал: заттың белгілерін сипаттау

Лимон

сары, қышқыл, сопақша

Алма

қызыл, тәтті, домалақ

Жаттығулар

1-жаттығу

Өлеңді мәнерлеп оқу

Өлеңнен сын есімдерді табу.
Олардың қайсысы туынды, қайсысы негізгі екенін айту.

Негізгі сын есімдер

көк, кең, егемен

Туынды сын есімдер

атақты, жемісті, шың-құзды, жеңісті, жайдарлы, өрісті

2-жаттығу

Жұмбақпен жұмыс

Жұмбақты шешу.
Сын есімдерді табу және олардың заттың қандай белгісін білдіріп тұрғанын айту.

3-жаттығу

Мәтінмен жұмыс

«Тау жолы» мәтіні

Тар соқпақпен адамдар ақырын жүріп келеді. Арқаларында ауыр сөмке, қолдарында ұзын сапты балғалары бар. Бұлар — геологтар. Олар тау-тасты кезіп, пайдалы қазбалар іздейді.

Мәтінді көшіріп жазу.
Сын есімдердің астын сызу.
Негізгі және туынды сын есімдерді ажырату.

4-жаттығу

Сәйкестендіру

Берілген сын есімдерге сәйкес келетін затты тап.

Шаш

қалың, ұзын, бұйра, қысқа

Бөлме

кең, биік, жарық

5-жаттығу

Түсіп қалған сөздерді орнына қою

Тәртіпті бала — сүйініш,

Төбең бір көкке жетеді.

Тәртіпсіз бала — күйініш,

Төмендеп басың кетеді.

Ұрыншақ бала жанында

Ұрыс пен керіс, айқай-шу.

Ұстамды бала маңынан

Ұнамды қылық байқайсың.

Тапсырма: түсіп қалған сөздерді табып, тиісті орнына қой.

ІІІ. Шығармашылық жұмыс

Оқушылар бір-біріне сын есімдерді қатыстырып, шағын мінездеме жазады.

Нұсқаулық

Кемінде 5 сын есім қолдан.
Сипаттамада адамның мінезі мен іс-әрекетін көрсет.

IV. Бекіту сұрақтары

Сын есім дегеніміз не?
Сын есім құрамына қарай нешеге бөлінеді?
Сын есім тұлғасына қарай нешеге бөлінеді?
Негізгі сын есім дегеніміз не?
Туынды сын есім дегеніміз не?

Zharar.kz