Қазақша рефераттар

Шолу тапсырмалары

География сабағы Іскерлікті қалыптастыру Интерактивті

Сабақтың тақырыбы: Алтай

Сабақтың мақсаты

  • 1

    Білімділік

    Алтайдың географиялық орны, жер бедері, табиғат жағдайы, пайдалы қазбалары, климат ерекшеліктері, өзендері мен көлдері, табиғат зоналары, өсімдіктері мен жануарлары, сондай-ақ аймақтың экологиялық ахуалы туралы білімді бекіту.

  • 2

    Дамытушылық

    Сұрақтарға жауап беру және түрлендірілген тапсырмалар арқылы оқушылардың танымдық қабілетін, географиялық ой-өрісін, пәндік сөйлеу мәдениетін дамыту.

  • 3

    Тәрбиелік

    Аймақтық мазмұн арқылы Отанға, туған жерге сүйіспеншілік пен құрмет сезімін қалыптастыру; бірлесіп жұмыс істеуге, жолдасының пікірін тыңдай білуге және табиғат сұлулығын аялауға тәрбиелеу.

Сабақ түрі

Іскерлікті қалыптастыру сабағы.

Сабақ әдістері

  • интерактивті жұмыс
  • баяндау
  • картамен жұмыс
  • тест тапсырмалары

Көрнекі құрал-жабдықтар

Қазақстанның физикалық картасы, атлас, кесінді суреттер, шартты белгілер, слайдтар, ақындар, жазушылар мен зерттеушілердің шығармалары.

Пәнаралық байланыс

Тарих, биология, әдебиет, сурет.

Сабақ жоспары

  1. I. Ұйымдастыру

    1 минут

    Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

  2. II. Қызығушылықты ояту

    3 минут

    Оқушы Алтай атауының шығу тарихымен таныстырады және аңыз нұсқаларын талдайды.

  3. III. Шолу тапсырмалары және ой сергіту

    шамамен 30+ минут

    Сұрақ-жауап, сәйкестендіру, карта-сызба, поэзия арқылы талдау, кескін картамен жұмыс, тест және топтық тапсырмалар.

  4. IV. Қорытындылау

    1 минут

    Табиғатты аялаудың маңызын түсіндіру: «Адамзаттың табиғатсыз күні жоқ, бірақ оны айтуға табиғаттың тілі жоқ».

  5. V. Бағалау

    3 минут

    Өзін-өзі және өзара бағалау. Мұғалім қорытынды баға қояды: «Талаптарың таудай болсын!».

  6. VI. Кері байланыс

    2 минут

    «Екі жұлдыз, бір тілек» әдісі.

  7. VII. Үй тапсырмасы

    1 минут
    • «Алтай» тақырыбына сөзжұмбақ құрастыру.
    • Ойтолғау: «Алтай туризмі — табыс көзі».

Алтай атауы: аңыз ізімен

Алтай тауының тарихи атауы туралы бірнеше пікір бар. Бір нұсқа бойынша атау моңғол тіліндегі «алтын» сөзімен байланысты. Екінші нұсқа «Алтай» атауын қазақ тіліндегі «алты ай» ұғымымен ұштастырады.

Аңыздың қысқаша мазмұны

Екі жолаушы таудың екі беткейінен жолға шығып, шың басында кездеседі. Бір-бірінен қайда бара жатқанын сұрағанда, екеуінің де мақсаты — тауды айналып өтіп, қарсы бетке жету екені анықталады. Сонда жұрт бұл таудың «арғы жағы мен бергі жағы» алты айлық жол деп айтып, атау содан қалған деседі.

Алтай ежелден байлығымен «Алтын тау» ретінде танылып, уақыт өте қазақ ұлыстары арасында «Алтай» атауы кеңінен орныққан болуы мүмкін. Бүгінде де Шығыс Қазақстан тұрғындары өздерін «кенді Алтайдың адамдарымыз» деп атайтыны — осы түсініктің жалғасы.

Шолу тапсырмалары (қысқа құрылымдалған нұсқа)

Төмендегі бөлімдер сабақтағы тапсырмаларды мазмұны сақталған күйде, оқуға жеңіл форматқа келтіреді.

1-тапсырма (1 минут)

  1. Алтай тауының қай бөлігі Қазақстан аумағында орналасқан?
  2. Алтай жер бедерінің ерекшеліктеріне қарай қандай аудандарға бөлінеді?

2-тапсырма: Сәйкестендіру

Анықтамалардың қай тау жүйесіне сәйкес келетінін табыңыз: Кенді Алтай, Оңтүстік Алтай, Қалба жотасы.

  1. Алтай тауларының Ертіс өзенінен батысқа қарай 400 км-ге созылған жалғасы.
  2. Асу жотасы мен Сарытау аралығында, 1449 м биіктікте Марқакөл қазаншұңқыры орналасқан.
  3. Үлбі (2300 м), Иванов (2775 м), Үбе (2100 м) жоталарынан тұрады.
  4. Шығыс бөлігі қатты тілімденген, шыңдарын мәңгі қар мен мұздық жапқан биік тау.
  5. Ең биік нүктесі — Сарышоқы (1558 м).
  1. Ертіс аңғары оны батыс жағынан Қалба жотасынан бөліп тұрады.
  2. Пайдалы қазбаға өте бай болғандықтан, атауы да соған байланысты.
  3. Бұл тау жүйесі шығыстан батысқа қарай аласарады.
  4. Тау төбелері жұмырлау, батысында Сарыарқамен шектеседі.

Жауабы

  • Кенді Алтай: 3, 4, 7
  • Оңтүстік Алтай: 2, 6, 8
  • Қалба жотасы: 1, 5, 9

3-тапсырма: Картамен жұмыс

Оқулықтың 69-бетіндегі карта-суретті пайдаланып, Алтай тауының орографиялық сұлбасын сызыңыз.

Орографиялық ерекшелік

Орталық және Оңтүстік Алтайдың басты жоталары мен тау тізбектері ендік бағытта созылады. Ал Батыс Алтай жоталары негізінен оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай, кейбірі бойлық бағытта таралады. Жоталар мен қыраттардың биіктігі мен бағыты жер бедеріне айқын сипат береді.

Ой сергіту (3 минут)

мәнерлеп оқу

Көргенде көз көңілдің Алтайы еді,

Алтайдың кен аңқиды, алған демі.

Жерінен алтын, күміс жентектеліп,

Алтайдың кен құсады талай жері.

Алтайдың ең үстінде Ақтау биік,

Бойына бұлт жете алмай тартқан күйік.

Аңдары бұғы, марал ойын салып,

Секірген қиясында өршіл киік.

Алтайды аялаған талай халық,

Жеріне, жемісіне мейір қанып.

Ұйғыр, ойрат, торғауыт қазақ, қалмақ,

Алқа тағып Алтайда жүргені анық.

Жалын жұтып, тас шайнап талай ердің,

Ханмен, бекпен күресіп өлгені анық.

Алмас қылыш, ақ семсер, көк сүңгімен,

Хан алдына батырдың көнгені анық.

Иса Байзақов

Өлең мазмұны арқылы оқушылар Алтайдың табиғи байлығы, тарихи-мәдени кеңістігі және Ақтау туралы түсінігін тереңдетеді.

5-тапсырма: Кен орындарын белгілеу

Кескін картаға аталған кен орындарын белгілеңіз. Бұл ойды ақын Иса Байзақовтың жолдары да, Мағжан Жұмабаевтың поэзиясындағы «алтын Алтай» бейнесі де қуаттайды.

Негізгі пайдалы қазбалар

  • қорғасын
  • мырыш
  • қалайы
  • вольфрам
  • күміс
  • сынап
  • тас көмір
  • құрылыс материалдары

Аймақтық шоғырлану

  • Нарын, Күршім жоталары: алтын және сирек металдар
  • Қалба тауы: қалайы, вольфрам
  • Аса маңыздысы: полиметалл кендері

Батыс Алтай кенге аса бай болғандықтан «Кенді Алтай» деп аталады.

6-тапсырма: Көлдер мен мұздықтарды ауданы бойынша сәйкестендіру

Атауы Нұсқа Ауданы
Марқакөл Б 89,6 км²
Зайсан А 5510 км²
Мұздықтар Ә 455 км²

Жауабы

1 — Б, 2 — А, 3 — Ә

7-тапсырма: Тест

табиғат байлығы және экологиялық мәселелер

Алтай тауы қандай биік,

Көз тартады қараса.

Әттең, бірақ адамдар бар —

Бауырында аласа...

  1. Алтайдың 1976 жылы құрылған қорығы: A. Марқакөл · Ә. Батыс Алтай · Б. Алакөл · В. Барсакелмес
  2. Марқакөл қорығының мақсаты: A. бағалы аңдарды · Ә. өсімдік, балықтарды · Б. табиғатты · В. бәрін қорғау
  3. Қорықта өсетін, асқазан және жүйке ауруларын емдеуде қолданылатын дәрілік шөп: A. алтын тамыр · Ә. сексеуіл · Б. өрік · В. раушан
  4. Құнарлы қара топырақ тараған аймақтар: A. тау етегі · Ә. тау басы · Б. аласа таулар · В. шөлейт зонасы
  5. Жемшөп базасы өзгеше дамыған мал шаруашылығы: A. түйе · Ә. қой · Б. жылқы · В. омарта-ара шаруашылығы
  6. Алтайдың Қызыл кітапқа енген тағысы: A. қоян · Ә. қасқыр · Б. қар барысы · В. түлкі
  7. Берел қорымы орналасқан Алтайдың бөлігі: A. Оңтүстік Алтай · Ә. Қалба · Б. Кенді Алтай · В. бәрі
  8. Шығыстағы Алтай орман алқабының азаю себептері: A. өрт · Ә. ысырап ету · Б. бақылаусыз кесу · В. бәрі
  9. Көрікті Алтайда туризм дамуына кедергілер: A. сапасыз жол · Ә. маман тапшылығы · Б. сапасыз қызмет · В. бәрі
  10. Алтай табиғатының экологиялық проблемалары: A. кен қалдықтары · Ә. металлургиялық зауыттар · Б. кен қорытудағы технологиялық кемшіліктер · В. бәрі

Жауабы

1 — A, 2 — В, 3 — A, 4 — A/Б, 5 — В, 6 — Б, 7 — A, 8 — В, 9 — В, 10 — В.

8-тапсырма: Топпен жұмыс

Қанатты сөздердің мәнін ашыңыз:

1-топ

«Тау баласы тауға қарап өседі»

2-топ

«Асқар таудай алып бол, әппақ күндей жарық бол»

3-топ

«Биік таудың басы — қыс, бауыры — жаз»

4-топ

«Таудың биіктігін төбе аңғартады»

Қорытынды ой

Табиғат — адамзаттың тіршілік өзегі. Оны қорғау үлкен ұраннан емес, әркімнің өзінен және өз өлкесінен басталады. Табиғаттың «тілі» жоқ болғанымен, оның өзгерісі мен белгісі бар; сол белгіні көріп, жауапкершілікпен әрекет ету — ортақ міндет.

Автор туралы мәлімет

Шығыс Қазақстан облысы, Өскемен қаласы әкімдігінің Ахмет Байтұрсынов атындағы № 20 орта мектебі КММ.

География пәні мұғалімі: Жандыкенова Жайнагүл Мағатайқызы (құжатта: Жайнагүл Мағатайқызы / Жайнагул Магатаевна)