Егін даласы
8-сынып қазақ тілі: жылдық күнтізбелік жоспар және күнделікті сабақ жоспары
Бұл материал 8-сыныпқа арналған қазақ тілі пәні бойынша күнделікті сабақ жоспарының үлгісін ұсынады және жылдық жоспардағы бірнеше тақырыпты шолып өтеді. Негізгі назар — «Атаулы сөйлем» тақырыбына бағытталған.
Жылдық жоспардағы тақырыптар
- 26. Атаулы сөйлем
- 27. Жай сөйлемнің түрлеріне арналған жаттығу жұмыстары
- 28. Құрмалас сөйлем
- 29. Салалас құрмалас сөйлем
- 30. Салалас құрмалас сөйлемнің түрлері
Сабақ туралы қысқаша
- Сабақтың тақырыбы
- Атаулы сөйлем
- Сабақтың түрі
- Аралас сабақ
- Пәнаралық байланыс
- Әдебиет, орыс тілі
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Толымды және толымсыз сөйлемдер бойынша алған теориялық білімді практикада қолдану; ауызша және жазбаша талдау жұмыстарын жүргізу арқылы білімді бекіту.
Дамытушылық
Ойлау қабілетін және қиялды дамыту; ой қорытып, нақты шешім қабылдауға үйрету; өзіне деген сенімділікті арттыру.
Тәрбиелік
Сауатты жазуға және ұқыптылыққа баулу; топпен жұмыс істеу мәдениетін қалыптастыру; бір-бірін тыңдай білуге үйрету; сөйлеу мәдениетін дамыту.
Әдіс-тәсілдер мен ресурстар
Сабақтың әдістері
- Жинақтау
- Талдау
- Сын тұрғысынан ойлау
- Сатылай кешенді талдау
Көрнекіліктер
- Плакат
- Кеспе қағаздар
- Қосымша материалдар
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу, түгендеу.
- Оқу құралдарын тексеру, сынып тазалығына назар аудару.
- Оқушылардың зейінін сабаққа шоғырландыру.
2) Үй тапсырмасын пысықтау
Үй тапсырмасы сұралады. Өткен тақырыптың меңгерілу деңгейін анықтау үшін бірнеше сұрақ қойылады.
3) Жаңа сабақты түсіндіру: атаулы сөйлем
Кейбір жай сөйлемдер іс-оқиғаны баяндамайды, тек заттың, құбылыстың, мезгілдің немесе мекеннің атауын ғана білдіреді. Мұндай сөйлемдер атаулы сөйлем деп аталады.
Мысал
Дала. Егін даласы. Егін даласы рақат құшағында. (Ә. Ә.)
Ойды басқа түрде жеткізу
Міне, дала көрінеді. Бұл — егін даласы.
Бұл нұсқада құбылыс аталмай, баяндалады.
Анықтама
Іс-оқиғаны баяндап айтпай, тек соған байланысты жағдайды (мезгіл, мекен және т.б.) атап көрсететін жай сөйлем түрі атаулы сөйлем деп аталады.
Құрылымдық ерекшеліктері
- Атаулы сөйлем, негізінен, зат есімнен жасалады: Тоғай. Егін. Шалғын.
- Құрамы жағынан бір сөзден де, сөз тіркесінен де құралуы мүмкін: Бала күнім. Жер сіреу қар.
- Мағынасы жағынан мезгілді, мекенді, жағдайды және өзге де атауларды білдіреді: Қазан айы. Түнерген кеш. Баяу ескен қоңыр жел.
Жабағыдай ұйысқан қалың көктен машинаның кейде жаны ғана көрінеді. (Ғ. Мұстафин)
Ызбарланып, аспанның ажары бір кірмейді. (Ж. Аймауытов)
Өлке бойындағы қалың тал мен әредік қамыс ақырын қозғалып, сыбырлайды. (С. Сейфуллин)
4) Жаттығумен жұмыс
85-жаттығу
Берілген сөйлемдерден атаулы сөйлемдерді табыңдар.
86-жаттығу
Мәтіннен ыңғайы келген сөйлемдерді атаулы сөйлемге айналдырып жазыңдар. Атаулы сөйлемдерді бір сөзден, сөз тіркесінен және күрделі сөздерден құраңдар.
5) Тақтамен жұмыс
Тақтадағы бірнеше сөйлемге сатылай кешенді талдау жүргізіледі.
6) Білімді бекіту (сұрақтар)
- 1 Жақсыз сөйлем қандай жолдармен жасалады?
- 2 Жалаң және жайылма сөйлемдер қалай жасалады?
- 3 Толымды және толымсыз сөйлемдер қалай жасалады?
- 4 Атаулы сөйлем дегеніміз не?
Оқушылардың түсінбеген сұрақтарына қосымша түсіндіру беріледі.
7) Бағалау
Үй тапсырмасын орындауы және жаңа сабаққа белсенді қатысуы бойынша оқушылар бағаланады.
8) Үйге тапсырма
87-жаттығу. Толық нұсқасын қарап келу.