Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданыЖ
Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданы, Ж. Қалдығараев атындағы орта мектептің бастауыш сынып мұғалімі — Мыңжанова Далухан.
Наурыз — жыл басы.
Наурыз — табиғат пен адам жаңаратын, ел дәстүрі қайта жаңғыратын ұлы мейрам.
Сабақтың мақсаттары
Білімдік мақсат
Оқушыларға Ұлыстың ұлы күні туралы толық мәлімет беру; салт-дәстүр мен әдет-ғұрыпты үйрете отырып, Наурыздың ұлттық мереке екенін түсіндіру.
Дамытушылық мақсат
Оқушылардың бойына халқына деген мақтаныш сезімін ұялату; өнері мен мәдениетін қастерлеуге үйрету.
Тәрбиелік мақсат
Мерекеге қатысты ұлағатты сөздердің мәнін түсіндіру; адамгершілікке, елін және Отанын сүюге, ұлттық дәстүрді дәріптеуге тәрбиелеу.
Көрнекіліктер
- Наурыз мерекесіне арналған суреттер
- Киіз үй
- Бесік
- Қанатты сөздер
- Шарлар
І. Ұйымдастыру: Наурыз туралы түсінік
Наурыз шығыс күнтізбесінде жаңа жылдың басы болып саналады. 21–22 наурызда күн мен түн теңеледі. «Наурыз» сөзі «нау» — жаңа, «руз» — күн деген мағыналардан құралған, яғни «жаңа жыл» ұғымын білдіреді.
Наурыздың 22-сі мұсылман халқында жыл басы ретінде қабылданады. Сондықтан бұл күн Ұлыстың ұлы күні деп аталады. «Ұлыс» сөзі «мемлекет» деген мағынаны береді.
Бұл — табиғаттың бусанып, қар еріп, көктемнің шыға бастайтын шағы. Көктемде мал төлдеп, қыстан қиналып шыққан халықтың аузы аққа тиіп, еңсесі көтеріледі. Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін Наурыз мейрамы кең көлемде қайта тойлана бастады.
Мерекеге дайындық және игі ырымдар
Халық Наурызға алдын ала дайындалып, киіз үй мен үй ішін тазартқан. Ыдыстарды сүт, айран немесе бұлақ суымен толтырған.
Бұл — тоқшылықтың белгісі.
Мереке ең алдымен сәлемдесуден басталады: ер адамдар қос қолдап амандасады, әйелдер құшақтасып көріседі.
Тілек: «Жасың құтты болсын! Ұлыс береке берсін!»
Таңғы рәсім: күнге тағзым, бұлақ көзін ашу
Күн шығып келе жатқанда: «Армысың, қайырымды Күн-Ана!» деп күнге иіліп сәлем береді.
«Бұлақ көрсең, көзін аш»
Бұлақтарды тазартып, елге пайдалы іс жасауға үндейді.
«Бір тал кессең, он тал ек»
Табиғатты аялау, ағаш отырғызу дәстүрімен сабақтас.
Дастархан: Наурыз көже және бата
Түсте жұрт жеті түрлі тағамнан жасалған наурыз көже ішеді. Дастарханға ет тағамдары қойылады. Наурыз көжеден тоя ішу — жыл бойы тоқшылық болады деген ырым.
Дастархан басында жастар үлкендерден бата алады.
Кешкі думан: айтыс, алтыбақан, ұлттық ойындар
Кешке жақын жұрт жыр-терме, айтыс тыңдап, думанға жиналады. Жастар алтыбақан тебеді, ұлттық ойындар ойнайды, ән айтып, би билейді.
Наурыз — бақыттың бастамасы, ынтымақтың белгісі, жақсылықтың жаршысы.
Өмірге нұр, көңілге гүл сыйлаған қасиетті күн — халық қастерлейтін мереке.
Наурыз құтты болсын!
ІІ. Тақпақтар
1-оқушы — Гүлдана
Армысыңдар, халайық!
Бармысыңдар, халайық!
Ұлыс оң болсын,
Ақ мол болсын.
Ұлыс береке берсін,
Пәле-жала жерге енсін.
Наурыз мерекесі баршамызға құт-береке әкелсін!
2-оқушы — Аяла
Наурыз келді теңіздей шаттығымен,
Таңғы шықтай көңілдің ақтығымен.
Құтты дәмі, береке-байлығымен,
Нұр дидарлы мәңгілік жастығымен.
3-оқушы — Маржан
Келіңдер, Наурыз күнін қарсы алайық,
Билейік, жыр жырлайық, ән салайық.
Қаһарлы қыстан өтіп, Наурыз келді,
Арқаңды кеңге созшы, уа, халайық!
4-оқушы — Ерасыл
Жүріңдер Наурыз тойына басып аяқ,
Қалыс адам қалмасын неке-саяқ.
Ән шырқап, би билейік, қауым болып,
Тұрмайтын уақыт келді өнерді аяп.
5-оқушы — Інжу
Наурыз қайта оралды, аты да аңыз,
Сұрамаймыз алғыс та, ақы да біз.
Кең дастархан — даламыз, сахнамыз,
Ұлы мейрам — Наурызға шақырамыз.
6-оқушы — Қыдырхан
Көктем келді бүгін,
Күнім төкті нұрын.
Сайрап барлық құстар,
Ән салуға құштар.
ІІІ. Шашу
Мерекелік көңіл күйді арттыру үшін шашу шашылып, ақ тілектер айтылады.
Ескерту: «Толық нұсқасын жүктеу» деген белгі бастапқы мәтінде көрсетілген, алайда бұл жазбада тек берілген мазмұн өңделіп ұсынылды.